ਰਾਮਾ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੇਨੂੰ ਇੰਦਰ ਦੀ ਉਹ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਂਗਾ ਜੋ ਮੈਂ ਸੁਣੀ ਹੈ; ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ, ਇਸ ਧਰਤੀ ’ਤੇ ਕੀ ਹੋਇਆ। ਪੁਰਾਣੇ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਰਾਮਾ, ਦਿਤੀ ਦੇ ਬਲਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਅਦਿਤੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਾਵਨ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਪੁੱਤਰ ਵੱਸਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਏ—ਕਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਅਮਰ, ਅਜਰ ਤੇ ਰੋਗ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਾਂ? ਜਦ ਉਹ ਗਿਆਨੀ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਇਆ: ਜੇ ਅਸੀਂ ਦੁੱਧ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਮਥੀਏ, ਤਾਂ ਉਥੋਂ ਅਮ੍ਰਿਤ—ਮੂਲ ਤੱਤ—ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂਗੇ। ਇਹ ਨਿਸਚੇ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਾਸੁਕੀ ਨਾਗ ਨੂੰ ਰੱਸੀ ਅਤੇ ਮੰਦਰ ਪર્વਤ ਨੂੰ ਮਥਾਣੀ ਬਣਾਇਆ, ਤੇ ਵੱਡੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ churn ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਮਥਣ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਫਿਰ, ਉਹ ਨਾਗ, ਜੋ ਰੱਸੀ ਬਣਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਸਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਹਿਰ ਨਿਕਲਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਪੱਥਰ ਚਬਾਉਣ ਲੱਗਾ। ਭਿਆਨਕ, ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਤੇ ਡਰਾਉਣਾ ਹਾਲਾਹਲ ਜ਼ਹਿਰ ਉੱਭਰਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ—ਦੇਵਤਾ, ਅਸੁਰ ਤੇ ਮਨੁੱਖ—ਤਪ ਗਏ। ਇਸ ਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਬਚਾਅ ਦੀ ਆਸ ਲੈ ਕੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਪਸ਼ੁਪਤਿਨਾਥ, ਰੁਦ੍ਰ ਕੋਲ ਗਏ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ: “ਸਾਨੂੰ ਬਚਾਓ, ਸਾਨੂੰ ਬਚਾਓ!” ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਉਥੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਫਿਰ, ਸੰਖ ਤੇ ਚਕ੍ਰਧਾਰੀ ਹਰੀ ਵੀ ਉਥੇ ਆਏ। ਹਰੀ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ: “ਇੱਥੇ ਕੀ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਦੇਵਤੇ churn ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ?” ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਦੇਵ, ਜੋ ਕੁਝ ਉੱਭਰਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਤੇਰਾ ਹੈ, ਉਹ ਜ਼ਹਿਰ—ਤੂੰ ਹੀ ਇਸਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਹਰੀ ਉਥੋਂ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਜਦ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਡਰ ਅਤੇ ਹਰੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣੇ, ਤਾਂ ਹਰਾ—ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ—ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਹਾਲਾਹਲ ਜ਼ਹਿਰ, ਜੋ ਅਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਚੁੱਕ ਲਿਆ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਕੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਅਸੁਰ ਮੁੜ churn ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ, ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਆਨੰਦ, ਪਰ ਵੱਡਾ ਪਹਾੜੀ ਮਥਾਣੀ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਗਿਆ। ਇਸ ਉੱਤੇ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਨੇ ਮਧੁਸੂਦਨ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ: “ਤੂੰ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਦੇਵਲੋਕ ਵਾਸੀਆਂ ਦਾ।” “ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ, ਹੇ ਬਲਵਾਨ! ਤੂੰ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਉਠਾ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਨੇ ਕੱਛੂਏ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ। ਹਰੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਲੇਟ ਗਏ, ਆਪਣੇ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਪਹਾੜ ਰੱਖਿਆ; ਕੇਸ਼ਵ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਫੜੀ। ਉਹ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ, ਪਰਮ ਪੁਰਖ churn ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ, ਜੋ ਆਯੁਰਵੈਦ ਦਾ ਰੂਪ ਸੀ, ਉੱਭਰਿਆ। ਉਹ ਧਰਮਾਤਮਾ, ਡੰਡਾ ਤੇ ਕਮੰਡਲ ਲੈ ਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਧਨਵੰਤਰੀ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਵੀ ਉੱਭਰੀਆਂ। ਇਸ ਮਥਣ ਤੋਂ, ਰਾਮਾ, ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ। ਕੁੱਲ ਸੱਠ ਕਰੋੜ ਚਮਕਦਾਰ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਉੱਭਰੀਆਂ, ਅਤੇ ਕਾਕੁਤਸਥ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੇਵਕਣਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਨਾ ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰਿਆ, ਨਾ ਅਸੁਰਾਂ ਨੇ; ਇਸ ਲਈ, ਉਹ ਸਭ ਦੀਆਂ ਸਾਂਝੀਆਂ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਫਿਰ, ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਆਨੰਦ, ਵਰੁਣ ਦੀ ਧੀ ਵਾਰੁਣੀ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ, ਤੇ ਸਵੀਕਾਰ ਹੋਣ ਦੀ ਆਸ ਲੈ ਕੇ ਆਈ। ਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ, ਰਾਮਾ, ਵਰੁਣ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਾ ਕੀਤਾ; ਪਰ ਅਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ, ਹੇ ਵੀਰ, ਉਸ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਅਸੁਰ ਤੇ ਅਦਿਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ; ਦੇਵਤੇ ਵਾਰੁਣੀ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੇ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ। ਉੱਚੈਹਸ਼੍ਰਵਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਘੋੜਾ, ਅਤੇ ਕੌਸਤੁਭ ਮਣਿ ਉੱਭਰੇ, ਰਾਮਾ; ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਪਰਮ ਅਮ੍ਰਿਤ ਵੀ ਉੱਭਰਿਆ। ਫਿਰ, ਉਸ ਅਮ੍ਰਿਤ ਕਾਰਨ, ਰਾਮਾ, ਵੱਡਾ ਕੁਲ-ਘਾਤਕ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ; ਅਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਕੀਤੀ। ਸਾਰੇ ਅਸੁਰ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਗਏ, ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਜੰਗ ਹੋਈ, ਜੋ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਗਈ। ਜਦ ਸਭ ਕੁਝ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਦ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਮੋਹਕ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਚੁਸਤਾਈ ਨਾਲ ਅਮ੍ਰਿਤ ਹਥਿਆ ਲਿਆ। ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਪਰਮ ਪੁਰਖ, ਕੋਲ ਆਏ, ਉਹ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਵਲੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਅਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ, ਹੇ ਵੀਰੋ, ਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ, ਦੈਤਿਆ ਤੇ ਆਦਿਤਿਆ ਦੇ ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਮਹਾ-ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ, ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ, ਚੁਣਵੀਂ ਛਿਆਲੀਸਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸੁਣ। ਜਦ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਦਿਤੀ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋਈ; ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ, ਮਾਰੀਚਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕਸ਼ਯਪ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: “ਹੇ ਪੂਜਨੀਯ, ਮੈਂ ਪੁੱਤਰ-ਹੀਨ ਹੋ ਗਈ ਹਾਂ, ਤੇਰੇ ਹੀ ਬਲਵਾਨ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਮੇਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਲੰਮੇ ਤਪ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਦਾ ਵਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ। “ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤਪ ਕਰਾਂਗੀ; ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇ ਕਿ ਮੈਂ ਇੰਦਰ-ਵਧੀ ਪੁੱਤਰ ਜਣ ਸਕਾਂ।” ਉਸਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਤੇਜਸਵੀ ਮਾਰੀਚਾ ਕਸ਼ਯਪ ਨੇ, ਦੁਖੀ ਦਿਤੀ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਖਿਆ: “ਤੈਥੋਂ ਚੰਗਾ ਹੋਵੇ। ਤੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਰਹੀਂ, ਹੇ ਤਪਸਵਿਨੀ। ਤੂੰ ਇੱਕ ਐਸਾ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇਗੀ, ਜੋ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਮਾਰੇਗਾ। “ਜੇ ਤੂੰ ਪੂਰੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਰਹੀਂ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇਗੀ, ਜੋ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਿਨਸ਼ਟ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।” ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਉਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਹੱਥ ਲਾ ਕੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਤਪ ਲਈ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ, ਹੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪੁਰਖ, ਦਿਤੀ ਬੜੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਪਲਵ ਨਾਮਕ ਥਾਂ ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਕਠੋਰ ਤਪ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈ।