ਨਿਰਭਉ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹਨੁਮਾਨ ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਘਰ-ਘਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਅਤੇ ਮਹਲਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ ਫਿਰੇ। ਉਹ ਵੱਡੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉੱਡਦੇ ਹੋਏ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਹਸਤ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ, ਉੱਥੇ ਅੱਗ ਲਾਈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਅੱਗੇ ਵਧ ਗਏ। ਫਿਰ ਹਨੁਮਾਨ, ਜੋ ਬੇਅੰਤ ਬਲ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਮਹਾਪਾਰਸ਼ਵ ਦੇ ਘਰ ਉੱਤੇ ਛਲਾਂਗ ਲਗਾ ਕੇ ਉੱਥੇ ਵੀ ਅੱਗ ਛੱਡੀ, ਜਿਵੇਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅੰਤ ਦੀ ਅੱਗ ਦੀ ਲਪਟ ਹੋਵੇ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੱਡੇ ਬਲ ਵਾਲੇ ਵਾਨਰ ਨੇ ਵਜਰਦੰਸ਼ਟ੍ਰ, ਸ਼ੁਕ ਅਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਸਾਰਣ ਦੇ ਘਰਾਂ ਉੱਤੇ ਜਾ ਕੇ ਅੱਗ ਲਾ ਦਿੱਤੀ। ਫਿਰ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਅਗਵਾਨ ਨੇ ਇੰਦ੍ਰਜਿਤ ਦੇ ਘਰ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾਈ, ਅਤੇ ਜੰਬੁਮਾਲੀ ਤੇ ਸੁਮਾਲੀ ਦੇ ਘਰ ਵੀ ਸਾੜ ਦਿੱਤੇ। ਰਸ਼ਮਿਕੇਤੁ, ਸੂਰਯਸ਼ਤ੍ਰੁ, ਹ੍ਰਸਵਕਰਨ, ਦੰਸ਼ਟ੍ਰ ਅਤੇ ਰੋਮਸ਼ ਰਾਕਸ਼ਸ ਦੇ ਘਰ ਵੀ ਅੱਗ ਦੀ ਲਪਟ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ। ਉਸ ਨੇ ਯੁੱਧੋਨਮੱਤ, ਮੱਤ, ਧਵਜਗ੍ਰੀਵ, ਭਿਆਨਕ ਵਿਦਯੁੱਜਿਹ੍ਵ ਅਤੇ ਹਸਤਿਮੁਖ ਦੇ ਘਰ ਵੀ ਸਾੜ ਦਿੱਤੇ। ਕਰਾਲ, ਵਿਸ਼ਾਲ, ਸ਼ੋਣਿਤਾਕਸ਼, ਕੁੰਭਕਰਨ ਅਤੇ ਮਕਾਰਾਕਸ਼ ਦੇ ਘਰ ਵੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟੇ। ਨਰਾਂਤਕ, ਕੁੰਭ, ਦੁਸਟ ਨਿਕੁੰਭ, ਯਜ੍ਞਸ਼ਤ੍ਰੁ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਸ਼ਤ੍ਰੁ ਦੇ ਘਰ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਅੱਗ ਤੋਂ ਬਚ ਨਾ ਸਕੇ। ਇਸ ਸਾਰੇ ਉਪਦਰਵ ਵਿੱਚ, ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਸਿਰਫ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਦੇ ਘਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਹਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕਦਮ-ਕਦਮ ਤੇ ਅੱਗ ਲਾ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਉੱਚੇ-ਉੱਚੇ, ਕੀਮਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮਹਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਧਨ-ਦੌਲਤ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਚਮਕ-ਰੌਣਕ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾ ਕੇ ਸਾੜ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸਭ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਵਧੀਆ ਬਲ ਵਾਲੇ ਹਨੁਮਾਨ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਰਾਵਣ ਦੇ ਮਹਲ ਵੱਲ ਵਧੇ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਮਹਲ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਮੈਰੂ ਤੇ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ, ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਰੌਸ਼ਨ ਸੀ। ਉੱਥੇ, ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੂੰਝ ਦੇ ਸਿਰੇ ਉੱਤੇ ਲੱਗੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਛੱਡਿਆ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅੰਤ ਵਾਲੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਗੱਜ ਕੇ ਬੋਲ ਪਏ। ਹਵਾ ਦੇ ਜੋਰ ਨਾਲ ਅੱਗ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਫੈਲ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਲਯਕਾਲ ਦੀ ਅੱਗ ਵਧਦੀ ਹੋਵੇ। ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਉਹ ਅੱਗ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਜਾਲੀਆਂ, ਮੋਤੀਆਂ ਅਤੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਬਣੀਆਂ ਜਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਛੱਡੀ। ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ, ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਮਹਲ ਟੁੱਟ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁੰਬਦ ਢਹਿ ਗਏ। ਜਿਵੇਂ ਸਿੱਧਾਂ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ੀ ਮਹਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੰਨ ਖਤਮ ਹੋਣ ਤੇ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਐਵੇਂ ਹੀ ਉਥੋਂ ਭੱਜਦੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੀਆਂ ਚੀਖਾਂ ਚੌਂਕ ਉਠੀਆਂ। ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਘਰ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਪਰ ਮਨੋ-ਮਨ ਹਾਰ ਚੁੱਕੇ, ਕਿਸਮਤ ਵਲੋਂ ਛੱਡੇ ਹੋਏ, ਰੋ ਪਏ, "ਇਹ ਅੱਗ ਤਾਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਬਾਂਦਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਈ ਹੈ—ਹਾਏ!" ਔਰਤਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਛਾਤੀਆਂ ਉੱਤੇ ਬੱਚੇ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਅਚਾਨਕ ਘਰਾਂ ਤੋਂ ਭੱਜਦੀਆਂ, ਕੁਝ ਅੱਗ ਦੀ ਲਪਟ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈਆਂ, ਕੁਝ ਦੇ ਵਾਲ ਖੁਲ ਗਏ, ਉਹ ਉੱਚੀ-ਉੱਚੀ ਹਵੈਲੀ ਤੋਂ ਡਿੱਗਦੀਆਂ ਜਾਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਜਾਪਦੀਆਂ। ਉਹ ਜਦ ਡਿੱਗੀਆਂ ਜਾਂ ਭੱਜੀਆਂ, ਤਾਂ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀਆਂ, ਹੀਰੇ, ਮੂਗਾਂ, ਬੈਰਲ, ਮੋਤੀ ਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਗੁੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ। ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਾਤਾਂ ਜਾਦੂਈ ਮਹਲਾਂ ਤੋਂ ਵਗਦੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ; ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਲੱਕੜ ਜਾਂ ਘਾਹ ਨਾਲ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਰੱਜਦੀ, ਐਵੇਂ ਹੀ— ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਨਾਲ ਕਦੇ ਤਸੱਲੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ; ਧਰਤੀ ਵੀ ਹਨੁਮਾਨ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨਾਲ ਰੱਜੀ ਨਹੀਂ। ਹਨੁਮਾਨ, ਜੋ ਤੇਜ਼ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਬਾਂਦਰ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੰਕਾ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਕਦੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਨੂੰ ਸਾੜਿਆ ਸੀ। ਫਿਰ, ਲੰਕਾ ਦੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ, ਭਿਆਨਕ ਤਾਕਤ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਉੱਠੀ, ਆਪਣਾ ਲਾਲ ਲਪਟਾ ਫੈਲਾਉਂਦੀ, ਹਨੁਮਾਨ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਭੜਕਦੀ। ਉਹ ਅੱਗ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅੰਤ ਵਾਲੀ ਲਪਟ ਵਾਂਗ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਵਧਦੀ, ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਛੂਹਦੀ, ਧੂੰਏ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਮਹਲਾਂ ਨੂੰ ਚੰਬੜੀ ਹੋਈ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਦੀ ਚਰਬੀ ਨਾਲ ਭੜਕਦੀ। ਕਰੋੜਾਂ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾਰ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਅੱਗ ਪੂਰੀ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲੈਂਦੀ, ਉੱਥੇ ਖੜੀ, ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਡਰਾਵਣੀਆਂ ਧੁਨਾਵਾਂ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਅੰਡੇ ਨੂੰ ਚੀਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਕੱਪੜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਭਿਆਨਕ ਲਪਟਾਂ ਨਿਕਲਣ ਲੱਗੀਆਂ—ਕਠੋਰ ਚਮਕ ਨਾਲ, ਕਿੰਸ਼ੁਕ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲਾ ਤਾਜ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ; ਬੱਦਲ, ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਹਨੇਰੇ, ਧੂੰਏ ਤੇ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਅੱਗ ਬੁਝਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਰਾਕਸ਼ਸ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਸੋਚਦੇ, "ਕੀ ਇਹ ਵਜਰਧਾਰੀ ਇੰਦਰ ਹੈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ? ਜਾਂ ਯਮਰਾਜ, ਜਾਂ ਵਰੁਣ, ਜਾਂ ਪਵਨ? ਜਾਂ ਰੁਦ੍ਰ, ਅੱਗ, ਸੂਰਜ, ਕੁਬੇਰ ਜਾਂ ਸੋਮ? ਇਹ ਸਿਰਫ ਬਾਂਦਰ ਨਹੀਂ—ਇਹ ਤਾਂ ਆਪ ਸਮਾਂ (ਕਾਲ) ਹੀ ਹੈ।" "ਕੀ ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਕ੍ਰੋਧ ਹੈ, ਚਾਰ-ਮੁੱਠੀ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਚਿਏਤਾ, ਜੋ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਬਾਂਦਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹਨ?" "ਜਾਂ ਇਹ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਪਰਮ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਅਕਲਪਨ, ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ, ਅਨੰਤ ਤੇ ਇਕ-ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਇੱਥੇ ਆਏ ਹਨ?" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਕਸ਼ਸ ਟੋਲੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਨਗਰ ਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਸਾੜਿਆ ਹੋਇਆ ਦੇਖ ਕੇ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੀਆਂ। ਫਿਰ ਲੰਕਾ, ਅਚਾਨਕ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਘਿਰ ਗਈ—ਰਾਕਸ਼ਸ, ਘੋੜੇ, ਰਥ, ਹਾਥੀ, ਪੰਛੀਆਂ, ਜਾਨਵਰਾਂ ਅਤੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਸਮੇਤ—ਚੀਖ-ਚੀਖ ਕੇ, ਡਰਾਵਣੀ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਧੁਨ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। "ਹਾਏ ਪਿਓ! ਹਾਏ ਪੁੱਤ, ਪਿਆਰੇ ਮਿੱਤਰ! ਹਾਏ ਪ੍ਰਾਣਪਤੀ, ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ, ਮੇਰੀ ਕਿਸਮਤ ਸਾੜੀ ਗਈ!"—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਕਸ਼ਸ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਰੋ ਪਏ, ਅਤੇ ਡਰਾਵਣੀ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਚੀਖਾਂ ਉਠੀਆਂ। ਲੰਕਾ, ਜੋ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਬਹਾਦਰ ਯੋਧੇ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਰਾਖੇ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਏ, ਹਨੁਮਾਨ ਦੀ ਕ੍ਰੋਧੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਬੇਹਾਲ ਹੋਈ, ਮਨੋ ਸ਼ਾਪਤ ਜਾਪਦੀ ਸੀ। ਹਨੁਮਾਨ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਮਹਾਨ ਸੀ, ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਵਿੱਚ ਘਿਰਿਆ ਦੇਖ ਕੇ, ਡਰੇ ਹੋਏ ਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਜਿਵੇਂ ਧਰਤੀ ਆਪਣੇ ਹੀ ਜਨਮੇ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਮਾਰੀ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਨੇ ਕੀਮਤੀ ਦਰੱਖਤਾਂ ਵਾਲਾ ਜੰਗਲ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਮਹਾਨ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਘਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ। ਹਨੁਮਾਨ, ਪਵਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਅਡੋਲ ਖੜਾ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਈ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਉਹ ਜੰਗਲ ਤਬਾਹ ਕਰ ਕੇ, ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਘਰ ਸਾੜ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਹਨੁਮਾਨ ਦਾ ਮਨ ਰਾਮ ਵੱਲ ਮੁੜ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਬਾਂਦਰ ਯੋਧੇ ਦੀ, ਜੋ ਪਵਨ ਵਾਂਗ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਮਹਾਨ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ, ਪਵਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਸੀ, ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਮੁੱਖ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਗੰਧਰਵ, ਵਿਦਯਾਧਰ, ਅਤੇ ਨਾਗ—ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਜੀਵ—ਉੱਚਤਮ ਅਤੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਆਨੰਦ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।