ਰਾਮ ਚੰਦਰ ਜੀ ਦੇ ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਧੂਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਨੇ ਉਸ ਪੁਰਾਤਨ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਸੁਣਾਉਣ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਦੀ ਕਥਾ ਸੀ। "ਰਾਮ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ," ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇੰਦਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ, ਜੋ ਮੈਂ ਸੁਣੀ ਹੈ, ਇਹ ਧਰਤੀ ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੱਚੇ ਤੌਰ ਤੇ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ। ਪਹਿਲਾਂ, ਕ੍ਰਿਤ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਦਿਤੀ ਦੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਅਦਿਤੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਾਗਸ਼ਾਲੀ, ਸਮਰਥ ਅਤੇ ਧਰਮਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਉਹ ਵੱਡੇ ਮਨੁੱਖ, ਹੇ ਰਾਮ, ਆਪਸ ਵਿਚ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੇ ਰਹੇ—ਕਿਵੇਂ ਅਮਰ, ਅਜਰ ਅਤੇ ਰੋਗ ਰਹਿਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਾਂ? ਚਤੁਰ ਸੁਰ ਅਤੇ ਅਸੁਰ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਏਹ ਆਇਆ ਕਿ ਦੁਧ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਮਥਣ ਕਰਕੇ, ਅਸੀਂ ਉਸ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ ਰਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂਗੇ। ਫੈਸਲਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵਾਸੁਕੀ ਨਾਗ ਨੂੰ ਰੱਸਾ ਬਣਾਇਆ, ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਮਥਣ ਵਾਲਾ ਡੰਡਾ, ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਮਥਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਮਥਣ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰੱਸੇ ਵਜੋਂ ਵਰਤੇ ਗਏ ਸੱਪ ਵਾਸੁਕੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਿਰਾਂ ਤੋਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਵਿਸ਼ ਛੱਡਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਆਪਣੇ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਕਟਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਫਿਰ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਧਰੋਹਣਕ, ਹਾਲਾਹਾਲ ਨਾਮਕ ਵਿਸ਼ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ; ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਪੂਰਾ ਸੰਸਾਰ—ਦੇਵਤਾ, ਅਸੁਰ, ਮਨੁੱਖ—ਸੜ ਗਿਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਦੇਵਤੇ ਬਚਾਅ ਲਈ ਮਹਾਂਦੇਵ ਸ਼ੰਕਰ, ਪਸ਼ੁਪਤੀ, ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਦਰ ਤੇ ਆਏ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪੁਕਾਰਿਆ—'ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ!' ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮਹਾਂ ਪ੍ਰਭੂ, ਹਰਾ, ਉਥੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ; ਫਿਰ ਹਰਿ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਸ਼ੰਖ ਅਤੇ ਚਕ੍ਰ ਸੀ, ਵੀ ਉਥੇ ਆ ਗਏ। ਹਰਿ ਨੇ ਹੱਸ ਕੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਇਥੇ ਕੀ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਦ ਦੇਵਤਾ ਸਮੁੰਦਰ ਮਥਣ ਰਹੇ?" ਫਿਰ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਜੋ ਤੁਹਾਡਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ—ਤੁਸੀਂ ਆਗੇ ਆ ਕੇ, ਇਹ ਵਿਸ਼ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ।" ਇਹ ਬਚਨ ਆਖ ਕੇ, ਹਰਿ ਉਥੋਂ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਏ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਡਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਰੰਗਧਾਰੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਹਰਾ ਨੇ ਹਾਲਾਹਾਲ ਵਿਸ਼, ਜੋ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੇ ਸਮਾਨ ਸੀ, ਲੈ ਲਿਆ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਕੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਫਿਰ, ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਅਸੁਰ ਮੁੜ ਮਥਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਹੇ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ, ਪਰ ਵੱਡਾ ਪਹਾੜ ਮਥਣ ਵਾਲਾ ਡੰਡਾ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਸਮੇਤ ਮਧੁਸੂਦਨ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ—'ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਆਸਰੇ ਹੋ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸਵਰਗ ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ।' 'ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਹੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ; ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਹਾੜ ਉਠਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।' ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਨੇ ਕਛੂਏ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ। ਹਰਿ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਲੇਟ ਕੇ, ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਿੱਠ ਤੇ ਰੱਖ ਲਿਆ; ਕੇਸ਼ਵ, ਜੋ ਸਭ ਜਗਤਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਨੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਫੜ ਲਈ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਖੜੇ ਹੋ ਕੇ, ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਨੇ ਮਥਣ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ, ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਆਯੁਰਵੈਦ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਧਰਮਵਾਨ, ਡੰਡਾ ਅਤੇ ਕਮੰਡਲ ਲੈ ਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਧਨਵੰਤਰੀ ਨਾਮਕ, ਉਜਲੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਸਮੇਤ, ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਜਲ ਮਥਣ ਤੋਂ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਉਹ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਨਾਰੀਆਂ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਸਠ ਕਰੋੜ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ; ਅਤੇ, ਹੇ ਕਾਕੁਤਸਥ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੇਵਕਾਵਾਂ ਅਣਗਿਣਤ ਸਨ। ਨਾ ਤਾਂ ਦੇਵਤਾ, ਨਾ ਅਸੁਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੇ; ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਨਹੀਂ ਲਿਆ, ਉਹ ਸਭ ਲਈ ਸਾਂਝੀਆਂ ਮੰਨੀ ਗਈਆਂ। ਫਿਰ, ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ, ਵਰੁਣ ਦੀ ਧੀ ਵਾਰੁਣੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਭਾਗਸ਼ਾਲੀ ਸੀ, ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ, ਸਵੀਕਾਰ ਹੋਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ। ਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਹੇ ਰਾਮ, ਨੇ ਵਰੁਣ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲਿਆ; ਪਰ ਅਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਹੇ ਵੀਰ, ਨੇ ਉਸ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਵਾਰੁਣੀ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੈਤ ਅਸੁਰ ਬਣ ਗਏ, ਅਤੇ ਅਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸੁਰ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਵਾਰੁਣੀ ਦੀ ਸਵੀਕਾਰਤਾ 'ਤੇ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਈ। ਉੱਚੈਸ਼੍ਰਵਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਘੋੜਾ, ਅਤੇ ਕੌਸਤੁਭ ਰਤਨ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਰਵੋਤਮ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਮ, ਵੱਡਾ ਕੁਲ-ਵਿਨਾਸ਼ ਹੋਇਆ; ਅਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕੀਤਾ। ਸਾਰੇ ਅਸੁਰ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਗਏ; ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਡਰੋਹਣਕ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ। ਜਦ ਸਭ ਕੁਝ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਮਹਾਂ ਵਿਸ਼ਨੁ, ਮੋਹਕ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਲੈ ਲਿਆ। ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਕੋਲ ਆਏ, ਅਵਿਨਾਸੀ ਪਰਮ ਪੁਰਖ, ਉਹ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਅਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ, ਹੇ ਵੀਰੋ, ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਮਹਾ-ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਚਾਲੀ-ਛੇਵੀਂ ਅਧਿਆਇ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਦਿਤੀ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋਈ; ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ, ਮਾਰੀਚਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕਸ਼ਯਪ ਨੂੰ ਆਖਿਆ—'ਹੇ ਪੂਜਨੀਯ, ਮੈਂ ਪੁੱਤਰ-ਹੀਣ ਹੋ ਗਈ ਹਾਂ, ਤੇਰੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਬੱਚਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ; ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਲੰਬੀ ਤਪस्या ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕਰੇ।' 'ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤਪ ਕਰਾਂਗੀ; ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿਓ। ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਇੰਦਰ ਦੇ ਸੰਘਾਰੀ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿਓ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ।' ਦਿਤੀ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਮਾਰੀਚਾ ਕਸ਼ਯਪ ਨੇ, ਜੋ ਦੁਖੀ ਦਿਤੀ ਨੂੰ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਆਖਿਆ—'ਐਸਾ ਹੋਵੇ; ਤੇਰੀ ਭਲਾਈ ਹੋਵੇ। ਤੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਰਹੋ, ਹੇ ਤਪ ਵਾਲੀ। ਤੂੰ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇਗੀ, ਜੋ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕਰੇਗਾ।' 'ਜੇ ਤੂੰ ਪੂਰੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਰਹੇਗੀ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਤੂੰ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇਗੀ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰੇਗਾ।' ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਚਮਕਦਾਰ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਹੱਥ ਲਾ ਕੇ, ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਤਪस्या ਲਈ ਚਲੇ ਗਏ।