ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਦੀ ਪੂੰਛ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਬਿਜਲੀ ਚਮਕਦੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਲੰਕਾ ਦੇ ਘਰਾਂ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਘੁੰਮਦੇ ਫਿਰੇ। ਨਿਡਰ ਵਾਨਰ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਘਰ-ਘਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਅਤੇ ਮਹਲਾਂ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉੱਡਦਿਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਹਸਤ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ, ਉੱਥੇ ਅੱਗ ਲਾਈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਅੱਗੇ ਵਧ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਹਨੁਮਾਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬੇਹੱਦ ਸ਼ਕਤੀ ਸੀ, ਮਹਾਪਾਰਸ਼ਵ ਦੇ ਘਰ ਉੱਤੇ ਉੱਡ ਕੇ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਵੀ ਅੱਗ ਲਾ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਲੈ ਦੀ ਅੱਗ ਦੀ ਜ਼ਬਾਨ ਹੋਵੇ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਵੱਡਾ ਵਾਨਰ ਵਜਰਦੰਸ਼ਟਰ, ਸ਼ੁਕ ਅਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਸਾਰਣ ਦੇ ਘਰਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਉੱਡ ਗਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ ਸਾੜਿਆ। ਫਿਰ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾ ਨੇ ਇੰਦਰਜਿਤ ਦੇ ਘਰ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾਈ, ਫਿਰ ਜੰਬੁਮਾਲੀ ਅਤੇ ਸੁਮਾਲੀ ਦੇ ਘਰ ਵੀ ਸਾੜ ਦਿੱਤੇ। ਰਸ਼ਮੀਕੇਤੁ, ਸੂਰਯਸ਼ਤ੍ਰੁ, ਹ੍ਰਸਵਕਰਨ, ਦੰਸ਼ਟਰ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਰੋਮਸ਼ਾ ਦੇ ਘਰ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਅੱਗ ਤੋਂ ਬਚੇ ਨਹੀਂ। ਯੁੱਧਉਨਮੱਤ, ਮੱਤ, ਧ੍ਵਜਗ੍ਰੀਵ, ਭਿਆਨਕ ਵਿਦ੍ਯੁੱਜ੍ਹਿਵ ਅਤੇ ਹਸਤਿਮੁਖ ਦੇ ਘਰ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਸਾੜ ਦਿੱਤੇ। ਕਰਾਲ, ਵਿਸ਼ਾਲ, ਸ਼ੋਣਿਤਾਖ੍ਸ਼, ਕੁੰਭਕਰਨ ਅਤੇ ਮਕਾਰਾਕ੍ਸ਼ ਦੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਅੱਗ ਲਾ ਦਿੱਤੀ। ਨਰਾਂਤਕ, ਕੁੰਭ, ਦੁਸ਼ਟ ਨਿਕੁੰਭ, ਯਜ੍ਞਸ਼ਤ੍ਰੁ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸ਼ਤ੍ਰੁ ਦੇ ਘਰ ਵੀ ਸਾੜੇ ਗਏ। ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਦੇ ਘਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਹਰ ਥਾਂ ਪੈਰ ਪੈਰ ਉੱਤੇ ਅੱਗ ਲਾਈ, ਜਿਥੇ-ਜਿਥੇ ਜਾਂਦਾ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਅਤੇ ਮਹਿੰਗੇ ਮਹਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਨ ਵਾਨਰ ਨੇ ਸੁਖ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਚਮਕ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾ ਦਿੱਤੀ। ਫਿਰ, ਸਾਰੇ ਘਰਾਂ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਵੀਰ ਹਨੁਮਾਨ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਰਾਵਣ ਦੇ ਮਹਲ ਵੱਲ ਵਧਿਆ, ਜੋ ਸ਼ਾਨ-ਸ਼ੌਕਤ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਮੁੱਖ ਮਹਲ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਮੇਰੂ ਅਤੇ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੰਗਲਕ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ। ਉਥੇ, ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੂੰਛ ਦੇ ਸਿਰੇ ਉੱਤੇ ਲੱਗੀ ਅੱਗ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਲੈ ਸਮੇਂ ਦੇ ਗੱਜਦੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜਿਆ। ਹਵਾ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਉਹ ਅੱਗ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਫੈਲ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅੰਤ ਦੀ ਅੱਗ ਹੋਵੇ। ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਉਹ ਅੱਗ ਸੋਨੇ, ਮੋਤੀਆਂ ਅਤੇ ਰਤਨਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਜਾਲੀਆਂ ਵਾਲੇ ਮਹਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਮਹਲ ਟੁੱਟ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਟਾਵਰ ਡਿੱਗ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆ ਪਏ। ਜਿਵੇਂ ਸਿੱਧਾਂ ਦੇ ਦਿਵਿ-ਨਿਵਾਸ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੰਨ ਦੇ ਅੰਤ ‘ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਐਸਾ ਹੀ ਹੱਲਾ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵਿੱਚ ਮਚ ਗਿਆ। ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਪਰ ਹੌਂਸਲਾ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਸੀ, ਕਿਸਮਤ ਛੱਡ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਚੀਕਦੇ, “ਇਹ ਅੱਗ ਤਾਂ ਵਾਨਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ ਹੈ—ਹਾਏ!” ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਪਿਆ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਅਚਾਨਕ ਡਿੱਗ ਪਈਆਂ, ਕੁਝ ਅੱਗ ਦੀ ਲਪੇਟ ਵਿਚ ਆ ਗਈਆਂ, ਦੌੜਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਲ ਖੁਲ੍ਹ ਗਏ। ਜਦ ਉਹ ਉੱਚੇ ਮਹਲਾਂ ਤੋਂ ਡਿੱਗਦੀਆਂ ਅਤੇ ਦੌੜਦੀਆਂ, ਉਹ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿਚੋਂ ਚਮਕਦੀ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦੀਆਂ, ਹੀਰੇ, ਮੋਤੀ, ਲਾਲ, ਬੇਰਿਲ ਅਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਗੁੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ। ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਅਦਭੁਤ ਮਹਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਾਤਾਂ ਵਗਦੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ; ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਲੱਕੜ ਜਾਂ ਘਾਹ ਨਾਲ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਰੁਝਦੀ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ—ਹਨੁਮਾਨ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਤੇ ਕਦੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ; ਨਾਂ ਹੀ ਧਰਤੀ ਹਨੁਮਾਨ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰੇ ਗਏ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨਾਲ ਰੁਝੀ। ਹਨੁਮਾਨ, ਜੋ ਤੇਜ਼ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਲੰਕਾ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਕਦੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਨੂੰ ਸਾੜਿਆ ਸੀ। ਫਿਰ, ਲੰਕਾ ਦੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ, ਭਿਆਨਕ ਤਾਕਤ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਭੜਕ ਉਠੀ, ਆਪਣਾ ਲਾਲ-ਸਿਰ ਉੱਚਾ ਕਰਦੀ ਹੋਈ, ਜੋ ਹਨੁਮਾਨ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਭੜਕਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ ਅੱਗ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅੰਤ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਵਧਦੀ ਗਈ, ਆਕਾਸ਼ ਤੱਕ ਪੁੱਜ ਗਈ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਧੂੰਏ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਮਹਲਾਂ ਨੂੰ ਚੰਬੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਦੀ ਚਰਬੀ ਨਾਲ ਭੜਕ ਰਹੀਆਂ। ਲੱਖਾਂ ਸੂਰਜਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਅੱਗ ਸਾਰੀ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਘੇਰ ਗਈ, ਉੱਥੇ ਖੜੀ ਹੋਈ, ਕਈ ਗੱਜਣ ਵਾਲੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦਾ ਅੰਡਾ ਫਟ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਉੱਥੇ, ਕਪੜਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਅੱਗ ਭੜਕ ਉਠੀ—ਕਠੋਰ ਚਮਕ ਵਾਲੀ, ਕਿੰਸ਼ੁਕ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਮੋੜੀ ਹੋਈ; ਅਤੇ ਬੱਦਲ, ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਗੂੜ੍ਹੇ, ਧੂੰਏ ਅਤੇ ਧੂੜ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਬੁਝਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, “ਕੀ ਇਹ ਵਜਰਧਾਰੀ ਇੰਦਰ ਹੈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ? ਜਾਂ ਖੁਦ ਯਮਰਾਜ, ਜਾਂ ਵਰੁਣ, ਜਾਂ ਪਵਨ? ਜਾਂ ਫਿਰ ਰੁਦ੍ਰ, ਅਗਨਿ, ਸੂਰਜ, ਕੁਬੇਰ ਜਾਂ ਸੋਮ? ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਵਾਨਰ ਨਹੀਂ—ਇਹ ਤਾਂ ਆਪ ਸਮਾਂ (ਕਾਲ) ਹੀ ਹੈ।” “ਕੀ ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਕ੍ਰੋਧ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ, ਚੌਹਾਂ ਮੁੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ ਨੇ, ਵਾਨਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜੀ ਹੈ?” “ਜਾਂ ਇਹ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੀ ਪਰਮ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਵਾਨਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਾਇਆ ਅਣਮਾਪ, ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ, ਅਨੰਤ ਅਤੇ ਇਕ-ਰੂਪ ਹੈ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਆਈ ਹੈ?” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਈ ਮਾਣਯੋਗ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਖ ਕੇ, ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਆਹੋ-ਰੋਣ ਕਰਦੇ, ਜਦ ਲੰਕਾ ਨਗਰੀ, ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਾਂ, ਘਰਾਂ ਅਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਸਮੇਤ ਅਚਾਨਕ ਸਾੜੀ ਗਈ। ਫਿਰ ਲੰਕਾ, ਅਚਾਨਕ ਅੱਗ ਦੀ ਲਪੇਟ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ—ਰਾਕਸ਼ਸ, ਘੋੜੇ, ਰਥ, ਹਾਥੀ, ਪੰਛੀਆਂ, ਜਾਨਵਰਾਂ, ਰੁੱਖਾਂ ਸਮੇਤ—ਤੇਜ ਹੱਲਾ-ਗੁਲਾ ਅਤੇ ਡਰਾਉਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਚੀਕ ਪਈ। “ਹਾਏ, ਪਿਓ! ਹਾਏ, ਪੁੱਤ, ਪਿਆਰੇ ਮਿੱਤਰ! ਹਾਏ, ਪ੍ਰਾਣਪਤੀ, ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ, ਮੇਰੀ ਕਿਸਮਤ ਸਾੜ ਗਈ!”—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਕਸ਼ਸ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਚੀਕਦੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਡਰਾਉਣੀ ਚੀਕ ਉਠੀ। ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਘਿਰੀ, ਉਸ ਦੇ ਬਹਾਦਰ ਯੋਧੇ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਰਾਖੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਭੱਜ ਗਏ, ਲੰਕਾ—ਹਨੁਮਾਨ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧੀ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਪਰਾਜਿਤ—ਸ਼ਾਪਿਤ ਜਿਹੀ ਲੱਗਣ ਲੱਗੀ। ਮਹਾਨ ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਲਪੇਟਿਆ ਦੇਖਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਭੈਬੀਤ ਅਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ ਰਾਕਸ਼ਸ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ—ਜਿਵੇਂ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਖੁਦ-ਉਤਪੰਨ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨੇ ਡਿੱਗਾ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਜੰਗਲ, ਜੋ ਕੀਮਤੀ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਘਣਾ ਸੀ, ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਮਹਾਨ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ; ਅਤੇ ਉਹ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਘਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ। ਹਵਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨੁਮਾਨ, ਡਟ ਕੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਕਈ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਉਸ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਤੋੜ ਕੇ, ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਨ ਰਾਮ ਵੱਲ ਲਾ ਲਿਆ। ਫਿਰ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਵਾਨਰ ਯੋਧੇ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਮਹਾਨ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ, ਹਵਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੀ।