ਹਨੂਮਾਨ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਭੂ ਰਾਮ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਦੁਸ਼ਟ ਰਾਕਸ਼ਸ ਜੇਕਰ ਮੈਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਵੀ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਵੀ ਮੇਰਾ ਮਕਸਦ ਹਾਲੇ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਆਤਮ-ਵਿਸਵਾਸ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਲੰਕਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਹਰਾ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਰਾਮ ਦੀ ਖਾਤਰ ਮੈਂ ਇਹ ਹਾਲਤ ਸਹਿਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਾਂ। ਹਨੂਮਾਨ ਫੈਸਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੰਕਾ ਦੀ ਕਿਲ੍ਹਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਬੰਦੋਬਸਤ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖਣ ਲਈ ਮੁੜ ਖੋਜ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਉਹ ਸਪਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਸਕਿਆ। ਉਹ ਨਿਸਚੈ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਤ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਵੇਖੇਗਾ, ਚਾਹੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਉਸ ਦੀ ਪੁੱਛ ਮੁੜ ਬੰਨ੍ਹਣ ਅਤੇ ਸਾੜਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਲੈਣ। ਰਾਕਸ਼ਸ ਹਨੂਮਾਨ ਨੂੰ ਦੁਖ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਥੱਕਦਾ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਂਬਲੀ ਹਨੂਮਾਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਲੁਕਾਈ ਹੋਈ ਸੀ ਪਰ ਆਤਮਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸੀ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵੱਲੋਂ ਲੈ ਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਕਸ਼ਸ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ 'ਚ ਬਹੁਤ ਕਠੋਰ ਹਨ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਹਨੂਮਾਨ ਨੂੰ ਲੰਕਾ ਸ਼ਹਿਰ 'ਚ ਘੁੰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਸੰਗ ਨਾਲ ਸਿੰਘ-ਨਾਦ, ਸ਼ੰਖ ਅਤੇ ਨਗਾਰੇ ਵਜਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਕਰਤਬ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਨੂਮਾਨ ਨੂੰ ਲੰਕਾ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰ 'ਚ ਪਰੈਡ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੌਰਾਨ, ਵੱਡਾ ਬੰਦਰ ਲੰਕਾ ਦੇ ਅਦਭੁਤ ਮਹਲਾਂ, ਘੇਰੇ ਹੋਏ ਖੇਤ, ਵਧੀਆ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਚੌਕ, ਘਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਗਲੀਆਂ ਅਤੇ ਮੰਡੀ-ਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮੁੱਖ ਗਲੀਆਂ, ਸਾਈਡ ਗਲੀਆਂ, ਘਰਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਅਤੇ ਰਾਜ ਮਾਰਗ ਦੇ ਚੌਕ ਵੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਚੀਕਦੇ ਹਨ, "ਇਹ ਹੈ ਜਾਸੂਸ ਬੰਦਰ!" ਤੇ ਲੰਕਾ ਦੇ ਔਰਤਾਂ, ਬੱਚੇ, ਤੇ ਵੱਡੇ ਉਮਰ ਦੇ ਲੋਕ, ਜਗ੍ਹਾ-ਜਗ੍ਹਾ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਹਨੂਮਾਨ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਹਨੂਮਾਨ ਦੀ ਪੁੱਛ ਦੇ ਸਿਰੇ 'ਤੇ ਅੱਗ ਲਗਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹਨ। ਰਾਕਸ਼ਸਣੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਲੱਖਣ ਸੀ, ਰਾਣੀ 'ਤੇ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਦੱਸਦੀਆਂ ਹਨ, "ਸੀਤਾ, ਉਹ ਪਤਲੇ-ਚਿਹਰੇ ਵਾਲਾ ਬੰਦਰ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਸੀ—" "ਉਸ ਦੀ ਪੁੱਛ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਗਾ ਕੇ ਲੰਕਾ 'ਚ ਘੁੰਮਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।" ਇਹ ਨਿਰਦਈ ਬੋਲ, ਜੋ ਸੀਤਾ ਦੀ ਜਾਨ ਲਈ ਖਤਰਾ ਜਾਪਦੇ ਹਨ, ਸੁਣ ਕੇ, ਵੈਦੇਹੀ ਦੁਖ ਨਾਲ ਸੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਗ ਵੱਲ ਮੁੜਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਮਹਾਂਬਲੀ ਹਨੂਮਾਨ ਦੀ ਸੁਖ-ਸਾਲੀ ਲਈ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਵੱਡੀ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਵਾਲੀ ਸੀਤਾ, ਅੱਗ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਕੋਲ ਗਈ ਤੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ: "ਜੇਕਰ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਧਰਮ ਅਮਲ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਕ ਪਤੀ ਲਈ ਨਿਸ਼ਠਾ ਰੱਖੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਹਨੂਮਾਨ ਨੂੰ ਠੰਡਕ ਮਿਲੇ।" "ਜੇਕਰ ਉਸ ਬੁਧੀਮਾਨ ਨੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਦਇਆ ਰੱਖੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਭਾਗ ਬਚਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਹਨੂਮਾਨ ਨੂੰ ਠੰਡਕ ਮਿਲੇ।" "ਜੇਕਰ ਉਹ ਧਰਮਵਾਨ ਮੈਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਮਿਲਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਹਨੂਮਾਨ ਨੂੰ ਠੰਡਕ ਮਿਲੇ।" "ਜੇਕਰ ਮਹਾਨ ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਜੋ ਸੱਚ 'ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਦੁੱਖ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਬਚਾਏਗਾ, ਤਾਂ ਹਨੂਮਾਨ ਨੂੰ ਠੰਡਕ ਮਿਲੇ।" ਫਿਰ ਅੱਗ, ਤੇਜ਼ ਲਪਟਾਂ ਨਾਲ, ਪਰ ਅਡੋਲ ਰਹਿ ਕੇ, ਸੱਜਾ ਵੱਲ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ ਤੇ ਮਿਰਗ-ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਸੀਤਾ ਦੇ ਆਸ-ਵਰਤਨ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹਨੂਮਾਨ ਲਈ ਸ਼ੁਭਤਾ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੋਵੇ। ਹਨੂਮਾਨ ਤੇ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਪਵਨ ਦੇਵ, ਪੁੱਛ 'ਤੇ ਅੱਗ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਸੀਤਾ ਲਈ ਠੰਡਾ, ਸੁਖਦਾਇਕ, ਤੇ ਬਰਫੀਲਾ ਹਵਾ ਵਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਹਨੂਮਾਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਪੁੱਛ ਸੜ ਰਹੀ ਸੀ, ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, "ਇਹ ਅੱਗ ਮੈਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਸਾੜਦੀ—ਇਹ ਕਿਉਂ?" "ਵੱਡੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਦੁਖ ਨਹੀਂ—ਪੁੱਛ ਦੇ ਸਿਰੇ 'ਤੇ ਤਾਂ ਠੰਡਾ ਦਰਿਆ ਵਗਦਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ।" "ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਉਹੀ ਅਚੰਭਾ ਹੈ ਜੋ ਮੈਂ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰਦੇ ਵੇਲੇ ਵੇਖਿਆ ਸੀ—ਰਾਮ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਪਹਾੜ ਵੀ ਨਦੀ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਰਾਹ ਦੇ ਗਿਆ।" "ਜੇਕਰ ਮਹਾਨ ਮੈਨਾਕ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਰਾਮ ਦੀ ਖਾਤਰ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਅੱਗ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ?" "ਸੀਤਾ ਦੀ ਦਇਆ, ਰਾਮ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਤੇ ਪਵਨ-ਦੇਵ ਦੀ ਦੋਸਤੀ ਕਾਰਨ, ਅੱਗ ਮੈਨੂੰ ਸਾੜਦੀ ਨਹੀਂ।" ਫਿਰ ਮਹਾਂਬਲੀ ਹਨੂਮਾਨ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਫਿਰ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, "ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੁਸ਼ਟ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕਿਵੇਂ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?" "ਜੇਕਰ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" ਤੁਰੰਤ, ਤੇਜ਼ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹਨੂਮਾਨ ਆਪਣੇ ਬੰਨ੍ਹੇ ਵੱਡੇ ਰੱਖਾ-ਬੰਨ੍ਹਣ ਤੋੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਉੱਚੀ ਛਾਲ ਮਾਰਦਾ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ, ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਹਾੜ-ਵਾਂਗ ਵੱਡਾ। ਪਵਨ-ਪੁਤ੍ਰ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰਕੇ, ਉਥੇ ਪਹਾੜ-ਵਾਂਗ ਖੜਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਕ ਪਲ 'ਚ ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਸ਼ਕਲ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਛੋਟਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਬੰਨ੍ਹ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ, ਤੇ ਮੁੜ ਆਪਣੀ ਮਹਾਨ, ਪਹਾੜ-ਵਾਂਗ ਸ਼ਕਲ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ ਇਕ ਲੋਹਾ ਦਾ ਸੜਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹਨੂਮਾਨ, ਕਾਲੀ ਲੋਹ ਵਾਲਾ, ਉਸਨੂੰ ਫੜਦਾ ਤੇ ਸਾਰੇ ਰੱਖਾ-ਪਹਰੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਯੁੱਧ 'ਚ ਤੀਖਾ ਹੋ ਕੇ, ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਨਜ਼ਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਪੁੱਛ ਦੀ ਅੱਗ ਮਾਲਾ-ਵਾਂਗ ਲਪਟ ਰਹੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਸੂਰਜ ਦੀ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਸੁੰਦਰ ਕਾਂਡ ਦੇ ਚੌਵਾਂ-ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਫਿਰ, ਹਨੂਮਾਨ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਤੱਕਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਉਤਸਾਹ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਕੀ ਕਰਨਾ ਬਾਕੀ ਹੈ ਜੋ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੱਧ ਦੁਖੀ ਕਰੇ। ਉਹ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਰਚਾ ਵਨ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਚੁੱਕਾ, ਕਈ ਰਾਕਸ਼ਸ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਫੌਜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ; ਹੁਣ ਕਿਲ੍ਹਾ ਦਾ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣਾ ਬਾਕੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕਿਲ੍ਹਾ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਕੰਮ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਤੇ ਮੇਰੀ ਮਿਹਨਤ ਦਾ ਫਲ ਘੱਟ ਯਤਨ 'ਤੇ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗਾ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਪੁੱਛ 'ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਗ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਅੱਗ ਨੂੰ ਲੰਕਾ ਦੇ ਵਧੀਆ ਘਰਾਂ 'ਤੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਨਾ ਉਚਿਤ ਹੈ। ਫਿਰ, ਆਪਣੀ ਪੁੱਛ 'ਤੇ ਅੱਗ ਲੱਗੀ ਹੋਈ, ਬਿਜਲੀ ਵਾਲੇ ਬਦਲ ਵਾਂਗ, ਮਹਾਂਬਲੀ ਹਨੂਮਾਨ ਲੰਕਾ ਦੇ ਘਰਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ।