ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਲੰਕਾ ਦੀ ਅਗਨਿ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਿਆਂ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ, ਜਿਸ ਦੇ ਕਿਲੇ ਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਹਨ, ਦੇਖੋ—ਇਹ ਸਾਰੀ ਲੰਕਾ ਸੀਤਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਰਾਮ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਸੜ ਰਹੀ ਹੈ।" ਉਸ ਨੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ, "ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰਾਂ, ਮੰਤਰੀਆਂ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ, ਭਰਾਵਾਂ, ਪੁੱਤਰਾਂ, ਧਨ-ਦੌਲਤ, ਪਤਨੀਆਂ ਅਤੇ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਨਾਸ ਨਾ ਕਰ।" ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਬੜੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ—ਮੈਂ ਰਾਮ ਦਾ ਦੂਤ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਾਨਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਸੱਚ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਰਾਮ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ਸਵੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ, ਚਲਦੇ-ਫਿਰਦੇ ਅਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵਾਂ ਸਮੇਤ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਵੀ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਰਚ ਵੀ ਸਕਦਾ ਹੈ।" "ਦੇਵਤਿਆਂ, ਅਸੁਰਾਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ, ਯਕਸ਼ਾਂ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ, ਸੱਪਾਂ, ਵਿਦਿਆਧਰਾਂ, ਨਾਗਾਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਜਾਨਵਰਾਂ, ਸਿੱਧਾਂ, ਕਿੰਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ—ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਸਮੇਂ, ਐਸਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਰਾਮ ਵਰਗਾ ਹੋਵੇ। ਜੇ ਕੋਈ ਰਾਮ ਨਾਲ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਵਿਸ਼ਣੂ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੇ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਇਹ ਤਬਾਹੀ ਲਿਆਈ, ਲੜਾਈ ਕਰੇ, ਉਹ ਜੀਉਣਾ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਪਾ ਲਵੇਗਾ।" "ਨਾ ਤਾਂ ਦੇਵਤੇ, ਨਾ ਅਸੁਰ, ਨਾ ਗੰਧਰਵ, ਨਾ ਵਿਦਿਆਧਰ, ਨਾ ਨਾਗ, ਨਾ ਯਕਸ਼—ਇਹ ਸਭ ਰਾਮ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਰਹਿ ਸਕਦੇ। ਨਾ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਚੌਹਾਂ ਮੁਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਨਾ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦਾ ਸੰਘਾਰਕ ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰੀ ਰੁਦ੍ਰ, ਨਾ ਇੰਦਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ—ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਰਾਘਵ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।" ਜਦੋਂ ਰਾਵਣ ਨੇ ਵਾਨਰ ਦੇ ਇਹ ਨਿਰਭੈ, ਤਿੱਖੇ ਤੇ ਅਟੱਲ ਬੋਲ ਸੁਣੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਫਟ ਪਈਆਂ। ਦਸ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲੇ ਰਾਵਣ ਨੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਵੱਡੇ ਵਾਨਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਵਾਨਰ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਰਾਵਣ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਹਤਿਆ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ, ਉਸ ਸਮੇਂ, ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਜੋ ਕਾਰਵਾਈ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਨੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਅਤੇ ਮਾਮਲੇ ਨੂੰ ਸਮਝਦਿਆਂ ਸੋਚਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਪੱਕੇ ਮਨ ਵਾਲੇ, ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ, ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਨਮਰਤਾ ਅਤੇ ਲਾਭ ਵਾਲੇ ਬਚਨ ਕਹਿਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ। "ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਆਪਣੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕਰ। ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਅਤੇ ਦਇਆ ਕਰ। ਜੋ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਹਨ, ਜੋ ਧਰਮ ਤੇ ਅਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਦੂਤਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਾਰਦੇ। ਵਾਨਰ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਧਰਮ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰੀਤ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਦੇ ਵੀ ਖਿਲਾਫ ਹੈ, ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਲਈ ਵੀ ਅਯੋਗ ਹੈ। ਤੂੰ ਤਾਂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਕ੍ਰਿਤਘਨਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਰਾਜਧਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਅਤੇ ਉੱਚ-ਨੀਚ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਜੇ ਤੂੰ ਵੀ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਵੇਂ, ਤਾਂ ਸਾਸਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਫਿਰ ਵਿਅਰਥ ਹੀ ਹੋ ਗਈ।" "ਇਸ ਲਈ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਧੀਰਜ ਧਾਰ, ਜੋ ਉਚਿਤ ਤੇ ਅਨੁਚਿਤ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਨਿਰਣੈ ਕਰਕੇ, ਦੂਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰ।" ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਵਣ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਵੱਡੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਪਾਪ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਇਸ ਵਾਨਰ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਨੇ ਅਪਰਾਧ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਮਾਰ ਦੇਵਾਂਗਾ।" ਇਹ ਅਧਰਮਿਕ, ਅਯੋਗ ਅਤੇ ਬਹੁਤੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ ਵਾਲੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਭੀਸ਼ਣ, ਜੋ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਗੇਵਾਨ ਸੀ, ਨੇ ਸੱਚ ਬਚਨ ਕਹੇ, "ਲੰਕਾ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਦਇਆ ਕਰ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਸੱਚਾਈ ਵਾਲੇ ਬਚਨ ਸੁਣ। ਦੂਤ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੇਂ ਨਹੀਂ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਇਹ ਧਰਮਸ਼ੀਲ ਸਭ ਜਗ੍ਹਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।" "ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਇਹ ਦੁਸ਼ਮਣ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਣਗਿਣਤ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਪਰ ਧਰਮਸ਼ੀਲ ਕਦੇ ਵੀ ਦੂਤ ਦੀ ਹਤਿਆ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ। ਦੂਤਾਂ ਲਈ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ—ਅੰਗ ਭੰਗ ਕਰਨਾ, ਕੋੜੇ ਲਗਾਉਣੇ, ਸਿਰ ਮੁੰਡਾਉਣਾ ਜਾਂ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਾਉਣੇ, ਪਰ ਕਦੇ ਵੀ ਦੂਤ ਦੀ ਹਤਿਆ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀ।" "ਤੂੰ ਤਾਂ ਧਰਮ ਅਤੇ ਲਾਭ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਉਚ-ਨੀਚ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਕਿਵੇਂ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਜੋ ਧਰਮਸ਼ੀਲ ਹਨ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਕ੍ਰੋਧ ਦੇ ਵਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਧਰਮ ਦੀ ਗੱਲ, ਸੰਸਾਰਕ ਆਚਰਣ ਜਾਂ ਸਾਸਤ੍ਰ-ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ, ਤੇਰਾ ਕੋਈ ਸਾਨੀ ਨਹੀਂ। ਤੂੰ ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ। ਤੇਰੀ ਅਤੁੱਲ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ, ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਅਸੁਰ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਸੈਨਿਕ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ ਵੀ ਤੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਹਾਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।" "ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਸੰਘਾਰਕ, ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਤੇ ਅਜੈ, ਤੇਰੇ ਵਰਗੇ ਯੋਧੇ ਕਦੇ ਵੀ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਵੀ ਝੂਠਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੇ ਦੇਣਗੇ ਪਰ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਗੇ।" "ਮੈਂ ਤਾਂ ਇਸ ਵਾਨਰ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ; ਸਜ਼ਾ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਇੱਥੇ ਭੇਜਿਆ। ਚਾਹੇ ਇਹ ਚੰਗਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮਾੜਾ, ਇਹ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਗੱਲ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ ਹੈ; ਦੂਤ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੇਣ ਦਾ ਹੱਕ ਨਹੀਂ।" "ਉਪਰੋਂ, ਰਾਜਾ, ਜੇ ਇਹ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਕਾਸ਼-ਵਾਸੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ ਜੋ ਇਸ ਵੱਡੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਮੁੜ ਇੱਥੇ ਆ ਸਕੇ। ਇਸ ਲਈ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਜੇਤੂ, ਇਸਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾ ਕਰ; ਤੂੰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ, ਜੋ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ।" "ਜੇ ਇਹ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਜੀਵ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦੋ ਉਤਾਵਲੇ, ਯੁੱਧ-ਪ੍ਰੇਮੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਵੈਰੀ ਹਨ, ਨੂੰ ਤੇਰੇ ਵਿਰੁੱਧ ਜੰਗ ਲਈ ਉਕਸਾ ਸਕੇ।" "ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਤੂੰ ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਜੈ ਹੈਂ; ਤੇਰੇ ਲਈ ਇਹ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ ਕਿ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ।" "ਸ਼ੂਰਵੀਰ, ਗਿਆਨਵਾਨ, ਨਿਸ਼ਚਲ, ਉੱਚ ਕੁਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਮਹਾਨ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ, ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਕ੍ਰੋਧ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਯੋਧੇ ਤੇਰੇ ਪਾਸ ਹਨ।" "ਇਸ ਲਈ, ਤੇਰੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਤੇਰੀ ਫੌਜ ਦਾ ਕੋਈ ਹਿੱਸਾ ਅੱਜ ਹੀ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੋ ਮੂਰਖ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਤੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦੇਵੇ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਮਹਾਨ ਮੁਖੀ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਵੈਰੀ, ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਦੀ ਇਸ ਉੱਤਮ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਇੱਥੇ ਸੁੰਦਰ ਕਾਂਡ ਦੇ ਬਾਵੰਜਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਅੰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਕਾਂਡ ਦਾ ਤ੍ਰਿਪੰਝਵਾਂ ਸਰਗ।