ਹਨੁਮਾਨ, ਵੱਡੇ ਬੀਰ, ਦਸ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਅਤੁੱਟ ਊਰਜਾ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਕਈ ਸੱਪ ਰਿੰਗਦੇ ਹਨ, ਰਾਵਣ ਦੀ ਉਚਾਈ ਤੇ ਸ਼ਾਨ ਦੇਖ ਕੇ, ਹਨੁਮਾਨ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਛਾਤੀ 'ਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦੀ ਮਾਲਾ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਰੰਗ ਕਾਲੀ ਕਾਜਲ ਵਾਂਗ ਗੂੜ੍ਹਾ, ਚਿਹਰਾ ਚਾਂਦ ਵਾਂਗ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਉਹ ਬਦਲੀ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਜਿਸ 'ਚ ਸੂਰਜ ਤੇ ਨਵਾਂ ਚਾਂਦ ਝਲਕਦੇ ਹਨ। ਰਾਵਣ ਦੇ ਹੱਥ, ਜੋ ਕੰਗਣਾਂ, ਚੂੜੀਆਂ ਤੇ ਵਧੀਆ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਲਪੇਟੇ ਹੋਏ, ਵੱਡੇ ਬਾਹਾਂ 'ਤੇ ਭਾਰੀ ਬਾਂਹ-ਬੰਦ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਪੰਜ-ਫਣੀ ਸੱਪ। ਉਹ ਸ਼ਾਨਦਾਰ, ਰਤਨ-ਜੜੇ, ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਦੇ ਸਿੰਘਾਸਨ 'ਤੇ ਬੈਠਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਵਧੀਆ ਚਾਦਰ ਪਸਾਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਔਰਤਾਂ ਖੜੀਆਂ ਸਨ, ਤੇ ਦੂਰੋਂ ਯਕ-ਪੁਛੀਆਂ ਵਾਲੇ ਪੰਖੇ ਲਿਆ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਰਾਵਣ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਦੁਰਧਰਾ, ਪ੍ਰਹਸਤ, ਮਹਾਪਾਰਸ਼ਵ ਅਤੇ ਨਿਕੁੰਭਾ, ਜੋ ਚਲਾਕ ਮੰਤਰੀ ਸਨ, ਬੈਠੇ ਸਨ। ਚਾਰ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ 'ਚ ਮਾਣ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਉਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਖੜੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਚਾਰ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ ਹੋਵੇ। ਹੋਰ ਭਾਗਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਚਲਾਕ ਮੰਤਰੀ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਾ ਆਪਣੇ ਦੇਵ-ਰਾਜ ਨੂੰ ਘੇਰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਵਧੇਰੇ ਚਮਕ ਵਾਲੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਬਦਲੀ ਵਾਂਗ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਭਿਆਨਕ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਦਬਾਅ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਵਡੇ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਤੱਕਿਆ। ਰਾਵਣ ਦੀ ਚਮਕ ਹਨੁਮਾਨ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਭਟਕਾ ਗਈ, ਤੇ ਉਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ: "ਵਾਹ, ਇਹ ਰੂਪ! ਵਾਹ, ਇਹ ਹਿੰਮਤ! ਵਾਹ, ਇਹ ਤਾਕਤ! ਵਾਹ, ਇਹ ਤੇਜ! ਰਾਵਣ ਦੇ ਰਾਜ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਸਾਰੇ ਹਨ!" ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਜੇ ਅਧਰਮ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾ ਹੁੰਦੀ, ਤਾਂ ਇਹ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਦੇਵ-ਲੋਕ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਨਿਰਦਈ ਤੇ ਕਰੂੜ ਕੰਮਾਂ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ, ਦੇਵਤਾ ਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਵੀ ਉਸ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਰਾਵਣ ਗੁੱਸੇ 'ਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਇਕ ਸਮੁੰਦਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਰਾਵਣ ਦੀ ਅਸੀਮ ਊਰਜਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਸੋਚਿਆ। ਇਸ ਵਾਰ, ਪੰਜਵੀਂ ਸੂੰਦਰ ਕਾਂਡ ਦੀ ਪਚਾਸਵੀਂ ਸਾਰਗਾ ਦੀ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਹਨੁਮਾਨ ਰਾਵਣ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਹੋਇਆ, ਤਾਕਤਵਰ, ਪੀਲੇ-ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੀ ਭਿਆਨਕਤਾ, ਰਾਵਣ ਵੱਡੇ ਗੁੱਸੇ 'ਚ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਮਨ 'ਚ ਸ਼ਕ ਆਇਆ, ਤੇ ਉਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ: "ਕੀ ਇਹ ਨੰਦੀ ਆਪ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਕੈਲਾਸ 'ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਜਦ ਮੈਂ ਹੱਸਿਆ ਸੀ? ਜਾਂ ਇਹ ਬਾਣਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਕੋਈ ਅਸੁਰ?" ਰਾਵਣ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਲਾਲ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀ ਪ੍ਰਹਸਤ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਤੇ ਕਿਹਾ, "ਇਸ ਦੁਸ਼ਟ ਦਾ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਕਰੋ: ਇਹ ਕਿੱਥੋਂ ਆਇਆ, ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਮਕਸਦ ਕੀ ਹੈ? ਇਸ ਨੇ ਮੇਰੀ ਬਾਗ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਸ਼ਟ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਡਰਾਇਆ?" "ਇਹ ਮੇਰੇ ਅਜੈਯ ਸ਼ਹਿਰ 'ਚ ਕਿਉਂ ਆਇਆ, ਜਾਂ ਲੜਾਈ 'ਚ ਕਿਉਂ ਉਤਰਾ? ਇਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛੋ!" ਰਾਵਣ ਦੇ ਹੁਕਮ ਸੁਣਕੇ, ਪ੍ਰਹਸਤ ਨੇ ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਹੋ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰੋ, ਤੁਸੀਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੋ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਇੰਦਰ ਵੱਲੋਂ ਭੇਜੇ ਗਏ ਹੋ, ਸੱਚ ਦੱਸੋ—ਤੁਸੀਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ ਜਾਵੋਗੇ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਕੁਬੇਰਾ, ਯਮ, ਜਾਂ ਵਰੁਣ ਵੱਲੋਂ ਭੇਜੇ ਗਏ ਹੋ, ਜਾਂ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਜਿੱਤ ਲਈ ਆਏ ਹੋ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਕੇਵਲ ਬਾਂਦਰ ਨਹੀਂ ਹੋ।" "ਸੱਚ ਦੱਸੋ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ ਜਾਵੋਗੇ। ਝੂਠ ਬੋਲਿਆ ਤਾਂ ਜੀਵਨ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਤੁਸੀਂ ਰਾਵਣ ਦੇ ਮਕਾਨ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਾਰਨ ਆਏ ਹੋ, ਸੱਚ ਦੱਸੋ।" ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਇੰਦਰ, ਯਮ, ਜਾਂ ਵਰੁਣ ਦਾ ਸਾਥੀ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਕੁਬੇਰਾ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਵੱਲੋਂ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਮੇਰੀ ਸਿਰਫ਼ ਬਾਂਦਰ-ਸਭਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਦੇਖਣਾ, ਜੋ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ, ਮੈਂ ਕਰ ਲਿਆ।" "ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦੀ ਬਾਗ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਨਸ਼ਟ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਤਾਕਤਵਰ ਰਾਕਸ਼ਸ ਲੜਾਈ ਲਈ ਆਏ। ਆਪਣੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਮੈਂ ਲੜਿਆ। ਦੇਵਤਾ ਜਾਂ ਅਸੁਰ ਮੈਨੂੰ ਹਥਿਆਰ ਜਾਂ ਰੱਸੀਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ।" "ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਇਹ ਵਰਦਾਨ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਮਿਲਿਆ। ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਹਥਿਆਰ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਹਥਿਆਰ ਤੋਂ ਛੁੱਟਣ ਬਾਅਦ, ਮੈਂ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਇਆ ਗਿਆ। ਰਾਮ ਦੇ ਕਿਸੇ ਮਕਸਦ ਲਈ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹਾਂ।" "ਮੈਨੂੰ ਰਾਘਵ ਦਾ ਦੂਤ ਸਮਝੋ, ਜਿਸ ਦੀ ਊਰਜਾ ਅਸੀਮ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣੋ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਲਈ ਹਿਤਕਾਰ ਹਨ।" ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇੱਕਵੰਜੀ ਸਾਰਗਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਹਨੁਮਾਨ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਤੇ ਬਾਂਦਰਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੀ, ਸੁਚੇਤ ਤੇ ਨਿਸਚਲ, ਦਸ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਅਰਥ-ਭਰੇ ਸ਼ਬਦ ਬੋਲਦਾ ਹੈ। "ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਤੇਰਾ ਭਰਾ, ਤੇਰੀ ਖੈਰ-ਖ਼ਬਰ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ।" "ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਤੇਰਾ ਭਰਾ, ਧਰਮ ਤੇ ਲਾਭ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੁਕਮ ਸੁਣ। ਇਹ ਗੱਲ ਇੱਥੇ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿਚ ਵੀ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ।" "ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਦਸ਼ਰਥ ਨਾਮ, ਜਿਸ ਕੋਲ ਰਥ, ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ ਸਨ; ਉਹ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮਿੱਤਰ ਸੀ, ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ, ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ।