ਹਨੁਮਾਨ, ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅਗੇ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਬੜੀ ਤੇਜ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰੀ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਦਸ ਸੀਸਾਂ ਵਾਲਾ ਰਾਵਣ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਚੁਕੀ ਹਨ, ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਤੱਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਆਚਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਾਜਰੀ ਵਿੱਚ, ਹਨੁਮਾਨ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮੰਤਰੀ, ਜਿਵੇਂ ਰੀਤ ਹੈ, ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਆਉਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਉਗਰਾਈ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਨੁਮਾਨ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, “ਮੈਂ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਦੂਤ ਬਣਕੇ ਆਇਆ ਹਾਂ।” ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਸੁੰਦਰ ਕਾਂਡ ਦੇ ਉਨਚਾਸਵੇਂ ਸਰਗਾ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਹਨੁਮਾਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਡਰਾਉਣੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਚੁਕੀ ਹਨ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਕਰਤਬ ਤੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਤੱਕਦੇ ਹਨ। ਹਨੁਮਾਨ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਕੀਮਤੀ ਮੁਕੁਟ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਮੋਤੀਆਂ ਦੇ ਜਾਲ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਬੜੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਰੌਸ਼ਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ, ਕੀਮਤੀ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਅਦਭੁਤ ਕਾਰੀਗਰੀ ਵਾਲੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਹੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੋਵੇ। ਰਾਵਣ ਮਹਿੰਗੀ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਪਹਿਨਿਆ ਹੋਇਆ, ਲਾਲ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਨਾਲ ਮਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਆਕृति ਅਜੀਬ ਤੇ ਡਰਾਉਣੀ ਹੈ—ਲਾਲ ਰਕਤ-ਵਾਂਗ ਅੱਖਾਂ, ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਨੁਕੀਲੇ ਦੰਦ, ਅਤੇ ਲੰਬੀ ਦੰਦਾਂ ਦੀ ਕਤਾਰ। ਦਸ ਸੀਸਾਂ ਵਾਲਾ ਉਹ ਮਹਾਂਵੀਰ, ਅਤਿ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਮਾਨੋ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੇ ਕਈ ਸੱਪਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਦੀ ਛਾਤੀ ਚਾਂਦੀ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਜੋ ਕਾਜਲ ਵਾਂਗ ਕਾਲੀ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਚੰਨ ਵਾਂਗ ਗੋਲ, ਜਿਵੇਂ ਬਾਦਲ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਤੇ ਨਵਾਂ ਚੰਦ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ, ਕੰਗਣ ਤੇ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਮਲੀਆਂ, ਵੱਡੀਆਂ ਬਾਂਹ-ਬੰਦਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾਰ, ਪੰਜ-ਫਣੀ ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦੀਆਂ। ਰਾਵਣ ਸੋਨੇ, ਰਤਨਾਂ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਨਾਲ ਬਣੇ ਮਹਾਨ ਆਸਨ ਤੇ ਬੈਠਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਚਾਦਰਾਂ ਪਈਆਂ ਹਨ। ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਸੁੰਦਰ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਦੂਰੋਂ ਯਕ-ਪੁਛੀਆਂ ਵਾਲੇ ਪੰਖੇ ਹਿਲਾਉਣ ਵਾਲੇ। ਉਸਦੇ ਨੇੜੇ ਦੁर्धਰਾ, ਪ੍ਰਹਸਤ, ਮਹਾਪਾਰਸ਼ਵ ਅਤੇ ਨਿਕੁੰਭ, ਜੋ ਮਾਹਰ ਮੰਤਰੀ ਹਨ, ਬੈਠੇ ਹਨ। ਚਾਰ ਰਾਖਸ਼ਸ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ 'ਤੇ ਗਰਵ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਸਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਹਨ, ਮਾਨੋ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਚਾਰ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਹੋਰ ਮੰਤਰੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਸ਼ੁਭ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ। ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਚਮਕ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਬਾਦਲ ਵਾਂਗ ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੇ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ। ਡਰਾਉਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੇ ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਤੱਕਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਰਾਵਣ ਦੀ ਚਮਕ ਦੇਖ ਕੇ, ਹਨੁਮਾਨ ਦਾ ਮਨ ਅਸ਼ਚਰਜ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੋਚਦਾ ਹੈ: “ਵਾਹ! ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਰੂਪ! ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਹਿੰਮਤ! ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਤਾਕਤ! ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਚਮਕ! ਰਾਵਣ ਦੇ ਕੋਲ ਸਭ ਲੱਛਣ ਹਨ!” ਹਨੁਮਾਨ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, “ਜੇ ਅਧਰਮ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾ ਹੁੰਦੀ, ਤਾਂ ਇਹ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ, ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ, ਰਖਿਆ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਇਸਦੀ ਨਿਰਦਈ ਅਤੇ ਕਰੂੜ ਕਰਤੂਤਾਂ ਕਰਕੇ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਨਾਪਸੰਦ ਹਨ, ਸਭ ਜੀਵ—ਦੇਵਤਾ ਤੇ ਦਾਨਵ ਸਮੇਤ—ਇਸ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਮੁੰਦਰ ਬਣਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਨੁਮਾਨ, ਰਾਵਣ ਦੀ ਅਜੋੜ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇਖ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸੋਚਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਸੁੰਦਰ ਕਾਂਡ ਦੇ ਪਚਾਸਵੇਂ ਸਰਗਾ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਦਸ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਪੀਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਡਰ ਰਾਵਣ, ਵੱਡੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਸੰਦਿਗਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, “ਕੀ ਇਹ ਸਵੈ ਨੰਦੀ ਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਕੈਲਾਸ ਪਰਤ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਕੇ ਆਇਆ ਸੀ, ਜਦ ਮੈਂ ਹੱਸਿਆ ਸੀ? ਕੀ ਇਹ ਵਾਨਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨੰਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਬਾਣਾ, ਜਾਂ ਕੋਈ ਅਸੁਰ?” ਰਾਵਣ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਲਾਲ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਪ੍ਰਹਸਤ ਨੂੰ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਲੰਬੀਆਂ ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ: “ਇਸ ਦੁਸ਼ਟ ਨੂੰ ਪੁੱਛੋ—ਇਹ ਕਿੱਥੋਂ ਆਇਆ ਹੈ, ਕੀ ਮਕਸਦ ਹੈ? ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਬਾਗ ਦੀ ਤਬਾਹੀ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਕੀ ਹੈ? ਇਹ ਮੇਰੀ ਅਜੋੜ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਆਇਆ, ਜਾਂ ਜੰਗ ਦਾ ਮਕਸਦ ਕੀ ਹੈ? ਇਸ ਮੰਦ-ਮਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਪੁੱਛੋ।” ਰਾਵਣ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣਕੇ, ਪ੍ਰਹਸਤ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, “ਸ਼ਾਂਤ ਰਹੋ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਡਰਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਵਾਨਰ। ਜੇ ਤੈਨੂੰ ਇੰਦਰ ਨੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਘਰ ਭੇਜਿਆ ਹੈ, ਸੱਚ ਬੋਲ; ਡਰੋ ਨਾ, ਤੈਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਜੇ ਤੂੰ ਇਹ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਕੂਬੇਰਾ, ਯਮ, ਜਾਂ ਵਰੁਣ ਦੇ ਵਾਅਦੇ ਤੇ ਆਇਆ ਹੈ, ਜਾਂ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਜਿੱਤ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਸਚਮੁਚ ਵਾਨਰ ਨਹੀਂ, ਤੇਰੀ ਚਮਕ ਵਾਨਰ ਦੀ ਨਹੀਂ।” “ਹੁਣ ਸੱਚ ਬੋਲ; ਫਿਰ ਤੈਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਜੇ ਝੂਠ ਬੋਲਿਆ, ਤੇਰੀ ਜਾਨ ਬਚਾਉਣੀ ਔਖੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਾਰਨ, ਜੇ ਤੂੰ ਰਾਵਣ ਦੇ ਘਰ ਆਇਆ ਹੈ, ਤਾਂ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ, ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅਗੇ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।” ਹਨੁਮਾਨ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, “ਮੈਂ ਇੰਦਰ, ਯਮ, ਜਾਂ ਵਰੁਣ ਦਾ ਸਾਥੀ ਨਹੀਂ; ਨਾ ਹੀ ਕੂਬੇਰਾ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਭੇਜਿਆ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਇਹੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਹੈ: ਮੈਂ ਇੱਕ ਵਾਨਰ ਹਾਂ, ਜੋ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹੈ। ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ, ਜੋ ਮਿਲਣਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਸੀ, ਮੈਂ ਪਾ ਲਿਆ ਹੈ। ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਬਾਗ ਨੂੰ ਮੈਂ ਤਬਾਹ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਸਕਾਂ। ਫਿਰ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਖਸ਼ਸ, ਜੰਗ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਆ ਗਏ।