ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ, ਜੋ ਵਾਯੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਬਰਸਾਤ ਵਿਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦੌੜਦੇ ਹੋਏ, ਧਨੁਰਧਾਰੀ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਨੂੰ ਭਟਕਾਉਂਦੇ ਰਹੇ। ਉਹ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਬਾਂਹ ਫੈਲਾ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਉਡਾਨ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉੱਚਲ ਪਏ। ਦੋਹਾਂ, ਤੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਐਸਾ ਮਹਾਨ ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੂੰ ਹਨੁਮਾਨ ਵਿਚ ਕੋਈ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾ ਆਈ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਵਾਯੂ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਿਚ। ਦੋਹਾਂ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਮਾਨ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਆਪਸ ਵਿਚ ਅਜਿਹਾ ਟੱਕਰ ਲਏ ਕਿ ਇਕ ਦੂਜੇ ਲਈ ਰੋਕਣਯੋਗ ਨਾ ਰਹੇ। ਫਿਰ, ਜਦ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਅਟੱਲ ਤੀਰ ਆਉਂਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਦ ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਗੰਭੀਰ ਵਿਚਾਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ, ਜਦ ਇਹ ਵਾਨਰ ਅਜੈਯ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਉਸ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਨੇ, ਜੋ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਦਾਦਾ ਤੋਂ ਮਿਲੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਅਸਤਰ ਵਿਧਿਆ ਨੂੰ ਉੱਚੇ ਵਾਨਰ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ। ਇੰਦਰਜਿਤ, ਜੋ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦਾ ਮਾਹਿਰ ਸੀ, ਨੇ ਜਾਣ ਲਿਆ ਕਿ ਹਨੁਮਾਨ ਅਜੈਯ ਹਨ, ਤੇ ਉਹ ਉਸ ਬ੍ਰਹਮਾਸਤਰ ਨਾਲ ਵੱਡੇ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ ਵਾਯੂ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਬਾਂਧ ਲਿਆ। ਜਦ ਰਾਕਸ਼ਸ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਵਾਨਰ ਅਚਲ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਫਿਰ, ਉਸ ਨੇ ਸਮਝਿਆ ਕਿ ਇਹ ਬੰਨ੍ਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਅਸਤਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਘੱਟ ਹੋਈ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਦਾਦਾ ਦੇ ਵਰਦਾਨ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਵਾਨਰ ਸੋਚ ਵਿਚ ਪੈ ਗਿਆ। ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਵਰਦਾਨ ਅਤੇ ਉਸ ਅਸਤਰ ਦੀ ਮੰਤਰ-ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, “ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਬੰਨ੍ਹ ਤੋੜਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਬੰਨ੍ਹ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਸਵੈਭੂ ਦੇ ਇਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।” ਵਾਨਰ ਨੇ ਹਥਿਆਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਦਾਦਾ ਦੇ ਵਰਦਾਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਛੁਟਕਾਰਾ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਦਾਦਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ। ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, “ਭਾਵੇਂ ਮੈਂ ਹਥਿਆਰ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹਾਂ, ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਡਰ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਦਾਦਾ, ਮਹਿੰਦਰ ਅਤੇ ਵਾਯੂ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਹੈ। ਜਦ ਰਾਕਸ਼ਸ ਮੈਨੂੰ ਫੜਣਗੇ, ਮੇਰੀਆਂ ਖੂਬੀਆਂ ਉਜਾਗਰ ਹੋਣਗੀਆਂ; ਰਾਵਣ ਨਾਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸ ਲਈ ਹੋਰ ਮੈਨੂੰ ਫੜ ਲੈਣ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੱਕੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਵਾਲੇ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਸੰਘਾਰਕ, ਸੋਚ ਸਮਝ ਕੇ ਆਪਣੇ ਹਿਲਦੇ-ਡੁੱਲਦੇ ਹਿਲ-ਜੁਲ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ, ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵਲੋਂ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਫੜ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਤੇ ਉਪਹਾਸ ਤੇ ਗਰਜ ਉਠਿਆ। ਰਾਕਸ਼ਸ, ਜਦ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਲ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤਣੇ ਦੀ ਛਾਲ ਅਤੇ ਰੱਸੀਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ। ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਹੋਰਾਂ ਵਲੋਂ ਇਹ ਬੰਨ੍ਹ ਅਤੇ ਉਪਹਾਸ ਸਹਿ ਲਿਆ, ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਕਿ “ਜੇ ਰਾਵਣ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।” ਤਣੇ ਦੀ ਛਾਲ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ, ਹੁਣ ਉਹ ਹਥਿਆਰ ਦੇ ਬੰਨ੍ਹ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਮੁਕਤ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਹਥਿਆਰ ਦਾ ਬੰਨ੍ਹ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਬੰਨ੍ਹ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਚਲਦਾ। ਇੰਦਰਜਿਤ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਵਾਨਰ ਹੀਰੋ ਤਣੇ ਦੀ ਛਾਲ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰ ਤੋਂ ਛੁਟ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਸੋਚਿਆ: “ਜਦ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਹਥਿਆਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਫਿਰ ਵੀ ਲਾਗੂ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।” ਫੇਰ ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, “ਵੱਡਾ ਕੰਮ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਇਹ ਬੇਫ਼ਾਇਦਾ ਹੈ; ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੇ ਮੰਤਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਹੀਂ ਸਮਝੀ। ਜਦ ਹਥਿਆਰ ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਆ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਹਥਿਆਰ ਨਹੀਂ ਚਲਦੇ; ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਸੰਦੇਹ ਵਿਚ ਪੈ ਗਏ ਹਾਂ।” ਹਨੁਮਾਨ, ਹਥਿਆਰ ਤੋਂ ਛੁਟਣ 'ਤੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਣਜਾਣ ਬਣਾਇਆ ਰੱਖਿਆ, ਪਰ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵਲੋਂ ਘਸੀਟਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਤਣੇ ਦੀਆਂ ਰੱਸੀਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਕੁਝ ਨਿਰਦਈ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੱਕਿਆਂ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਅਤੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਕੋਲ ਲੈ ਗਏ। ਇੰਦਰਜਿਤ ਨੇ, ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਹਥਿਆਰ ਤੋਂ ਛੁਟ ਗਿਆ ਪਰ ਤਣੇ ਦੀ ਛਾਲ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਮਹਾਨ ਵਾਨਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਰਾਜੇ ਕੋਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਵਾਨਰ, ਜੋ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਪਾਗਲ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਗਰਜ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਰਾਕਸ਼ਸ ਯੋਧਿਆਂ ਨੇ ਵਿਚਾਰਿਆ, “ਇਹ ਕੌਣ ਹੈ? ਕਿਸ ਦਾ ਹੈ? ਕਿਥੋਂ ਆਇਆ? ਇਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਕੀ ਹੈ? ਇਹ ਕਿਦਰੋਂ ਆਇਆ?” ਕੁਝ ਗੁੱਸੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੇ ਆਪਸ ਵਿਚ ਆਖਿਆ, “ਇਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿਓ, ਸਾੜ ਦਿਓ ਜਾਂ ਖਾ ਜਾਓ!” ਉਹ ਵੱਡੇ ਆਤਮਾ ਵਾਲਾ ਹਨੁਮਾਨ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਰਸਤਾ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਕੋਲ ਜਾ ਖੜਾ ਹੋਇਆ। ਉਥੇ ਉਸ ਨੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਸੇਵਕਾਂ ਅਤੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਮਹਲ ਵੇਖਿਆ। ਰਾਵਣ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਵਧੀਆ ਵਾਨਰ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵਲੋਂ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਘਸੀਟਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਵੀ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਤੇਜ ਅਤੇ ਬਲ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਦਸ ਸਿਰ ਵਾਲੇ ਰਾਵਣ ਨੇ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਉਸ ਵਾਨਰ ਵਲ ਤਿੱਖੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਘਰਾਣਿਆਂ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਆਖਿਆ। ਫਿਰ, ਜਿਵੇਂ ਉਚਿਤ ਸੀ, ਉਹ ਵਾਨਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਲੋਂ ਆਪਣੇ ਉਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਮਿਸ਼ਨ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ, “ਮੈਂ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦਾ ਦੂਤ ਬਣ ਕੇ ਆਇਆ ਹਾਂ।” ਹੁਣ ਸੁੰਦਰ ਕਾਂਡ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਯਣ ਵਿਚ, ਉਨਚਾਸਵਾਂ ਸਰਗ ਸੁਣੋ। ਫਿਰ ਹਨੁਮਾਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਭਿਆਨਕ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਨੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਵਲ ਤੱਕਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕਰਤੂਤਾਂ ਉੱਤੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਰਾਵਣ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਕੀਮਤੀ ਮੋਹਰ ਸਜਾਏ ਹੋਏ, ਮੋਤੀਆਂ ਦੇ ਜਾਲ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣੇ, ਕੀਮਤੀ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ, ਵਜ੍ਰ ਦੀ ਲੜੀ ਨਾਲ ਜੋੜੇ ਹੋਏ, ਅਜਿਹੇ ਲਗਦੇ ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਪਜੇ ਹੋਣ। ਉਹ ਮਹਿੰਗੇ, ਸੁੰਦਰ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨਿਆ ਹੋਇਆ, ਲਾਲ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਲਿਪਤ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁਗੰਧਤ ਤੇਲਾਂ ਨਾਲ ਮਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਅਜੀਬ ਤੇ ਡਰਾਉਣੀ ਸੀ, ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ, ਵੱਡੇ ਚਮਕਦਾਰ ਤਿੱਖੇ ਦੰਦ, ਅਤੇ ਲੰਮੀ ਦੰਦਾਂ ਦੀ ਕਤਾਰ ਸੀ। ਦਸ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲਾ ਉਹ ਮਹਾਨ ਯੋਧਾ, ਵੱਡੀ ਊਰਜਾ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਮੰਦਰਾਚਲ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਕਈ ਸੱਪ ਰੇੰਗ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਉਸ ਦੀ ਛਾਤੀ ਚਾਂਦੀ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਕਾਜਲ ਵਰਗਾ ਕਾਲਾ ਸਰੀਰ, ਚੰਨ ਵਰਗਾ ਮੋਹਣੀ ਚਿਹਰਾ, ਜਿਵੇਂ ਬਦਲੀ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਤੇ ਨਵਾ ਚੰਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਦੀ ਰਾਵਣ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਧੀਰਜ ਅਤੇ ਬੁਧੀ ਸਪਸ਼ਟ ਦਿਸ ਰਹੀ ਸੀ।