ਜਦੋਂ ਰਥ ਦੀ ਆਵਾਜ਼, ਨਗਾਰੇ, ਢੋਲ ਅਤੇ ਤਣੇ ਹੋਏ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਟਾਂਣ ਦੀ ਧੁਨ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਈ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਏ। ਮਹਾਨ ਵਾਨਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਤੀਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਹਿਲਦੇ-ਡੁਲਦੇ, ਧਨੁਧਾਰੀ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਨੂੰ ਖੰਡਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਦੀ ਮਾਰਕਸਮੈਨਸ਼ਿਪ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ। ਫਿਰ ਹਨੁਮਾਨ, ਪਵਨਪੁਤ੍ਰ, ਆਪਣੇ ਬਾਹਾਂ ਫੈਲਾ ਕੇ, ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਬਾਰਿਸ਼ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉੱਤੇ ਉੱਡ ਗਏ। ਦੋਵੇਂ ਯੋਧੇ—ਇੱਕ ਵਾਨਰ, ਦੂਜਾ ਰਾਛਸ—ਤੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਐਸਾ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਜੰਗ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਨ ਮੋਹ ਲਈ। ਰਾਛਸ ਨੂੰ ਹਨੁਮਾਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾ ਆਈ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਪਵਨਦੇਵ ਨੂੰ ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ; ਦੋਵੇਂ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਨ, ਇਕ-ਦੂਜੇ ਲਈ ਅਪਰਾਜਿਤ ਬਣ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਵਾਰ ਵਾਰ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਅਣਮਿੱਠੇ ਤੀਰ ਆਉਂਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਦੋਂ ਹਨੁਮਾਨ, ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲੇ, ਗੰਭੀਰ ਸੋਚ ਵਿਚ ਚਲੇ ਗਏ, ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗ੍ਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਰਾਛਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਇਸ ਵਾਨਰ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਜਦ ਕਿ ਉਹ ਅਜੈਯ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਹ ਸ਼ੂਰਵੀਰ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਆਪਣੇ ਦਾਦਾ ਤੋਂ ਮਿਲੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਅਸਤਰ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਕੇ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਵਾਨਰ ਉੱਤੇ ਚਲਾਇਆ। ਇੰਦਰਜੀਤ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਦਾ ਮਾਹਰ, ਜਾਣਦਾ ਸੀ ਕਿ ਹਨੁਮਾਨ ਅਜੈਯ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਸਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਅਸਤਰ ਨਾਲ ਪਵਨਪੁਤ੍ਰ ਨੂੰ ਬਾਂਧ ਲਿਆ। ਰਾਛਸ ਦੇ ਅਸਤਰ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ, ਹਨੁਮਾਨ ਅਚਲ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਜਦ ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਅਸਤਰ ਦੀ ਬਾਂਧਾਈ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ, ਆਪਣੇ ਸ਼ਰੀਰ ਦੀ ਤਾਕਤ ਘਟਣੀ ਵੇਖੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਯਾਦ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਸੋਚ ਵਿਚ ਪੈ ਗਏ। ਉਸਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੇ ਵਰਦਾਨ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾਸਤਰ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਸਕਾਰਿਤ ਸੀ, ਦੀ ਯਾਦ ਆਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। "ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਇਹ ਬੰਨ੍ਹਨ ਤੋੜਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਬੰਨ੍ਹਨ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਸਵੈ-ਜਨਮੇ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਅਸਤਰ ਦੀ ਤਾਕਤ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰ ਕੇ, ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਉਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਜਾਣਿਆ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕੀਤਾ। "ਭਾਵੇਂ ਮੈਂ ਅਸਤਰ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹਾਂ, ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਡਰ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਮਹਿੰਦਰ ਅਤੇ ਪਵਨਦੇਵ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ।" "ਜੇਕਰ ਰਾਛਸ ਮੈਨੂੰ ਫੜ ਲੈਂ, ਤਾਂ ਮੇਰੀਆਂ ਗੁਣਤਾਵਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਆਉਣਗੀਆਂ; ਰਾਛਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸ ਲਈ, ਹੋਰ ਮੈਨੂੰ ਫੜ ਲੈਣ।" ਫੈਸਲੇ ਤੇ ਡਿੱਠੇ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਸੂਰਮਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ, ਸੋਚ-ਸਮਝ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਹਿਲਚਲ ਰੋਕ ਕੇ, ਉਹ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਬਰ ਨਾਲ ਫੜਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਵਲੋਂ ਬੰਨ੍ਹ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਜਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਗੱਜ ਉਠਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਰਾਛਸ, ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਅਚਲ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੱਟੀਆਂ ਰੱਸੀਆਂ ਅਤੇ ਦਰੱਖਤ ਦੀ ਛਾਲ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਹੋਰਨਾਂ ਵਲੋਂ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾਣਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੀ, ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਕਿ "ਜੇਕਰ ਰਾਛਸਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੋਵੇ।" ਦਰੱਖਤ ਦੀ ਛਾਲ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ, ਪਰ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਅਸਤਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਸਤਰ ਦੀ ਬੰਨ੍ਹਾਈ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਬੰਨ੍ਹਾਈ ਦੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਚੱਲਦੀ। ਇੰਦਰਜੀਤ ਨੇ, ਵਾਨਰਾਂ ਵਿਚ ਮਹਾਂਵੀਰ ਨੂੰ ਛਾਲ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਸੋਚਿਆ, "ਜਦ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਸਤਰ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਹਾਂ, ਵੱਡਾ ਕੰਮ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਇਹ ਫ਼ਜ਼ੂਲ ਗਿਆ; ਰਾਛਸਾਂ ਨੇ ਮੰਤਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਹੀਂ ਸੋਚੀ। ਜਦ ਅਸਤਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਅਸਤਰ ਨਹੀਂ ਚਲਦਾ; ਸਾਰੇ ਸੰਦੇਹ ਵਿੱਚ ਪਏ ਹੋਏ ਹਾਂ।" ਹਨੁਮਾਨ, ਅਸਤਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਰਾਛਸਾਂ ਵਲੋਂ ਘਸੀਟਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਰੱਸੀਆਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਕਰੂੜ ਰਾਛਸਾਂ ਵਲੋਂ ਮਾਰਿਆਂ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਵਾਨਰ ਰਾਛਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਕੋਲ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ। ਇੰਦਰਜੀਤ ਨੇ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਵਾਨਰ ਯੋਧਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਅਸਤਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਪਰ ਛਾਲ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਰਾਵਣ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਰਾਛਸਾਂ ਨੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਵਧੀਆ ਵਾਨਰ, ਜੋ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਪਾਗਲ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। "ਇਹ ਕੌਣ ਹੈ? ਇਹ ਕਿਸ ਦਾ ਹੈ? ਕਿੱਥੋਂ ਆਇਆ ਹੈ? ਇਸਦਾ ਮਕਸਦ ਕੀ ਹੈ? ਇਹ ਕਿਸ ਦੀ ਸ਼ਰਣ ਵਿਚ ਹੈ?"—ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਛਸ ਯੋਧੇ ਆਪਸ ਵਿਚ ਗੱਲ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। "ਇਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿਓ, ਸਾੜ ਦਿਓ, ਜਾਂ ਖਾ ਜਾਓ!"—ਕੁਝ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਭਰੇ ਰਾਛਸ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਆਖਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਜਲਦੀ ਹੀ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰਾਛਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਕੋਲ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਸਨੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਬੁੱਢੇ ਸੇਵਕਾਂ ਅਤੇ ਕੀਮਤੀ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਮਹਲ ਵੀ ਵੇਖਿਆ। ਮਹਾਨ ਤੇਜਸਵੀ ਰਾਵਣ ਨੇ ਉਸ ਵਧੀਆ ਵਾਨਰ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਰਾਛਸਾਂ ਵਲੋਂ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਘਸੀਟਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਵਧੀਆ ਵਾਨਰ ਨੇ ਰਾਛਸਾਂ ਦੇ ਪਤੀ, ਜੋ ਤੇਜ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖਿਆ। ਫਿਰ ਦਸ਼ਾਨਨ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਗੁੱਸੇ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਉਸ ਵਾਨਰ ਵਲ ਤੱਕ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਪਾਸ ਬੈਠੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਜਿਵੇਂ ਢੰਗ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਆਉਣ ਦੇ ਮਕਸਦ ਅਤੇ ਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ। ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦਾ ਦੂਤ ਬਣ ਕੇ ਆਇਆ ਹਾਂ।" ਹੁਣ, ਸੁੰਦਰ ਕਾਂਡ ਦੇ ਮਹਾਨ ਵਾਲ਼ਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਉਨੰਜਵੇਂ ਸਰਗ ਨੂੰ ਸੁਣੋ। ਫਿਰ ਹਨੁਮਾਨ, ਭਿਆਨਕ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਸਨ, ਰਾਛਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਵਲ ਤੱਕ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਕਰਤੱਬ ਤੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਕੀਮਤੀ ਸੋਨੇ ਦੇ ਮੋਹਰਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਮੋਤੀਆਂ ਦੇ ਜਾਲ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣੇ, ਕੀਮਤੀ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ, ਹੀਰੇ ਦੀਆਂ ਕੜੀਆਂ ਨਾਲ ਬਣੇ ਹੋਏ, ਅਜਿਹੇ ਲੱਗਦੇ ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਵਿਚ ਬਣਾਏ ਹੋਣ। ਉਹ ਮਹਿੰਗਾ, ਸੁੰਦਰ ਕਪੜਾ ਪਹਿਨਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਲਾਲ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਲਿਪਤ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਨਾਲ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ ਤੇ ਲਪੇਟਿਆ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਅਜੀਬ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਸੀ, ਖੂਨ-ਰੰਗ ਅੱਖਾਂ, ਵੱਡੇ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਦੰਦ, ਲੰਬੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਦੰਦ। ਦੱਸ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲਾ ਉਹ ਮਹਾਂਵੀਰ, ਅਸੀਮ ਉਰਜਾ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੱਪ ਰੇਂਗ ਰਹੇ ਹੋਣ।