ਰਾਵਣ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਵੱਡੀ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੇ ਉਸ ਮਹਾਬਲੀ, ਨਵੇਂ ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦੇ, ਬਚਪਨ ਦੀ ਖੇਡ ਵਾਂਗ ਵੱਡੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਰਾਵਣ, ਜੋ ਯੁੱਧ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕੌਸ਼ਲਾਂ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਫਿਰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਯ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ ਕਿ ਇਸ ਮਹਾਨ ਬਲਵਾਨ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕਰੇ। ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ—ਇਹ ਹਨੁਮਾਨ ਇਕ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਬੇਅੰਤ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ, ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਡਟ ਕੇ ਖੜ੍ਹਨ ਵਾਲਾ। ਉਸ ਦੇ ਕਿਰਤਾਂ ਕਰਕੇ ਨਾਗ, ਯਕਸ਼ ਅਤੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਨੁਮਾਨ, ਆਪਣੇ ਸ਼ੌਰਯ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਰਾਵਣ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਿੜਰ ਹੋ ਕੇ ਖੜਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਪਰਾਕ੍ਰਮਤਾ ਇੰਦ੍ਰ ਵਰਗੇ ਤੇਜ਼-ਗਤਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਦਿਲ ਵੀ ਕੰਬਾ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਰਾਵਣ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਇਸ ਵਧਦੇ ਹੋਏ ਅੱਗ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਨਾ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ ਅੱਜ ਮੈਂ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰ ਲਿਆ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਾਂ। ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਰਾਵਣ ਨੇ ਆਪਣੇ ਯੁੱਧ ਦੇ ਕੌਸ਼ਲ ਤੇ ਗਤੀ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਪੂਰੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਉਧਰ ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਹਥੇਲੀ ਦੇ ਝਟਕੇ ਨਾਲ ਰਾਵਣ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਸਿੱਖਿਆਤ ਪ੍ਰਾਪਤ, ਭਾਰੀ ਭਾਰ ਢੋਣ ਵਾਲੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਰਾਹ ਵਿਚ ਹੀ ਢੇਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਦ ਰਾਵਣ ਦਾ ਰਥ ਟੁੱਟ ਗਿਆ, ਜੋੜਾ ਉਲਟ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਘੋੜੇ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਹਾਨ ਯੋਧਾ ਆਪਣਾ ਰਥ ਛੱਡ ਕੇ, ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਤਲਵਾਰ ਲੈ ਕੇ ਆਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਉੱਡ ਗਿਆ। ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਤਪਸਵੀ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਤਿਆਗਦਾ ਹੈ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਹਨੁਮਾਨ, ਜੋ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਸੀ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਜਿਥੇ ਗਰੁੜ ਤੇ ਵਾਯੂ-ਸੰਤਾਨ ਸਿੱਧ ਰਿਹਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉੱਡ ਕੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਕ੍ਸ਼ ਨੂੰ ਪੈਰਾਂ ਫੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਗਰੁੜ ਜਿਵੇਂ ਵੱਡੇ ਸੱਪ ਨੂੰ ਲਪੇਟਦਾ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਵਰਗੇ ਸ਼ੌਰਯ ਨਾਲ, ਅਕ੍ਸ਼ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਰੀ ਘੁੰਮਾਇਆ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਅਕ੍ਸ਼ ਦੇ ਹੱਥ, ਪੈਰ, ਕਮਰ, ਛਾਤੀ ਟੁੱਟ ਗਏ, ਹੱਡੀਆਂ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਕੁਚਲ ਗਈਆਂ, ਜੋੜ ਖੁੱਲ ਗਏ, ਸਾਰੀਆਂ ਰਗਾਂ ਟੁੱਟ ਗਈਆਂ, ਤੇ ਲਹੂ ਵਗਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਵਾਯੂਪੁਤ੍ਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਹਨੁਮਾਨ ਦੀ ਇਸ ਵਿਜੈ ਨੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਡਰ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼, ਜਿੱਥੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ, ਚਕ੍ਰਧਾਰੀ, ਯਕਸ਼, ਨਾਗ, ਤੇ ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਦੇਵਤੇ ਸਭ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਦੇਖ ਰਹੇ ਸਨ, ਸਭ ਨੂੰ ਅਚੰਭੇ ਵਿਚ ਪਾ ਗਿਆ। ਜਦ ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਅਕ੍ਸ਼, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਲਾਲ ਰਕਤ ਵਾਂਗ ਸਨ, ਤੇ ਜੋ ਵਿਦਿਊਤਪਾਤ ਪੁੱਤਰ ਵਰਗਾ ਯੋਧਾ ਸੀ, ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਿੱਧਾ ਲੰਕਾ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵੱਲ ਵਧ ਗਿਆ, ਬਿਲਕੁਲ ਓਸ ਸਮੇਂ ਵਾਂਗ ਜਿਵੇਂ ਕਾਲ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਤੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰਾਵਣ, ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਅਕ੍ਸ਼ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਇਕੱਤਰ ਕਰਕੇ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਇੰਦਰਜਿਤ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਵਣ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇੰਦਰਜਿਤ! ਤੇਰੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਤੋਂ ਤਾਂ ਦੇਵਤੇ, ਮਾਰੁਤਗਣ ਵੀ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਇੰਦਰ ਕੋਲ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਲੁਕ ਜਾਣ, ਬਚ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਤਿੰਨੋ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਜੋ ਤੇਰੀ ਬਾਂਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ, ਜਾਂ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਉੱਚੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਨਾ ਥੱਕ ਜਾਵੇ। ਤੂੰ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਗਿਆਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈਂ।" "ਤੇਰੇ ਲਈ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਕੋਈ ਕੰਮ ਅਸੰਭਵ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਤੂੰ ਕਦੇ ਯੋਜਨਾ ਜਾਂ ਉਪਾਏ ਵਿਚ ਕੁਝ ਛੱਡਦਾ ਹੈਂ। ਤਿੰਨੋ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਤੇਰੀ ਹਥਿਆਰ-ਕਲਾ ਤੇ ਤਾਕਤ ਦਾ ਸਭ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ। ਤੇਰੀ ਤਪੋਬਲ, ਬਲ, ਸ਼ੌਰਯ ਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਕਲਾ ਤੈਨੂੰ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਸੋਭਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ, ਜਦ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਆਪਣੇ ਨਿਸ਼ਚਯ ਵਿਚ ਡੋਲਦਾ ਨਹੀਂ।" "ਸਾਰੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਸੇਵਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ, ਜੰਬੂਮਾਲੀ, ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੇ ਪੰਜ ਬੀਰ ਪੁੱਤਰ, ਫੌਜ ਦੇ ਮੁਖੀ—ਸਾਰੇ ਸੰਘਾਰ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਘੋੜੇ, ਹਾਥੀ, ਰਥਾਂ ਸਮੇਤ ਪੂਰੀ ਸੈਨਾ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਤੇਰਾ ਪ੍ਰਿਯ ਭਰਾ, ਅਕ੍ਸ਼, ਵੀ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਪਰ, ਇਹਨਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੀ ਚਿੰਤਾ ਹੈ।" "ਇਹ ਸਾਰੀ ਮਹਾਨ ਸੈਨਾ ਦੇ ਨਾਸ, ਹਨੁਮਾਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਸ਼ੌਰਯ, ਤੇ ਤੇਰੀ ਅਸਲ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਹੁਣ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਹਮਲਾ ਕਰ। ਜਦ ਤੂੰ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਯੁੱਧ ਦੀ ਅੱਗ ਠੰਢੀ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਆਪਣੀ ਤੇ ਵੈਰੀ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਠੀਕ-ਠੀਕ ਪਰਖ, ਫਿਰ ਯੁੱਧ ਕਰ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ।" "ਹੇ ਵੀਰ! ਸੈਨਾ ਤਾਂ ਇੰਦਰ ਦੇ ਵਜਰ ਨਾਲ ਵੀ ਇਕਠੀ ਨਹੀਂ ਡਿੱਗਦੀ, ਹਵਾ ਦੀ ਗਤੀ ਦਾ ਕੋਈ ਮਾਪ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਜਤਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਲਈ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਵਿਚ ਅਡੋਲ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ, ਤੇ ਜੋ ਕੰਮ ਬਾਕੀ ਹੈ, ਉਹ ਪੂਰਾ ਕਰ।" "ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਭੇਜ ਰਿਹਾ, ਇਹ ਰਾਜਧਰਮ ਤੇ ਖਸ਼ਤਰੀ ਧਰਮ ਹੈ, ਤੇ ਮੇਰਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਫੈਸਲਾ ਹੈ। ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਕਲਾ ਜਾਣਨੀ ਜਰੂਰੀ ਹੈ, ਤੇ ਜਿੱਤ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲੋੜੀਂਦੀ ਹੈ।" ਇੰਦਰਜਿਤ ਨੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਨੈਤਿਕ ਰਾਜਧਰਮ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਰਾਵਣ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕੀਤੀ ਤੇ ਯੁੱਧ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਆਪਣੇ ਮਨ-ਚਾਹੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਯੁੱਧ-ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਇੰਦਰਜਿਤ, ਜੋ ਲਾਲ-ਕੰਵਲੇ, ਉਰਜਾਵਾਨ ਤੇ ਮਹਾਨ ਯੋਧਾ ਸੀ, ਪੂਰਨਿਮਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਰਥ ਚਾਰ ਬਬਰਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਗਰੁੜ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਉਹ ਰਥੀ, ਜੋ ਤੀਰੰਦਾਜ਼ਾਂ ਵਿਚ ਸਰਵੋਤਮ ਸੀ, ਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਬੜੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਹਨੁਮਾਨ ਵਲ ਵਧਿਆ। ਜਦ ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਰਥ ਦੀ ਗੜਗੜਾਹਟ ਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਤਣਾਟਣ ਸੁਣੀ, ਉਹ ਹੋਰ ਉਤਸ਼ਾਹੀਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਇੰਦਰਜਿਤ, ਯੁੱਧ ਦੇ ਮਾਹਿਰ, ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਤੀਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਹਨੁਮਾਨ ਵਲ ਆਇਆ। ਜਦ ਉਹ ਯੁੱਧ ਦੀ ਆਸ ਤੇ ਤੀਰ-ਕਮਾਨ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ, ਤਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਅਸ਼ੁਭ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਭਿਆਨਕ ਜਾਨਵਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਢੰਗ ਨਾਲ ਚੀਕਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਨਾਗ, ਯਕਸ਼, ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ, ਆਕਾਸ਼-ਚਾਰੀ ਸਿੱਧ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉੱਚੀ-ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਵਿਚ ਹर्ष-ਉਤਸਾਹ ਨਾਲ ਚੀਕਾਂ ਮਾਰੀਆਂ। ਜਦ ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਧਵਜ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਰਥ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਆਉਂਦੇ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਵੱਡਾ ਗਰਜ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਗਤੀ ਵਧਾ ਲਈ। ਇੰਦਰਜਿਤ, ਆਪਣੇ ਦਿਵ੍ਯ ਰਥ ਤੇ, ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਧਨੁਸ਼ ਨਾਲ, ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਤਣਾਟਣ ਨਾਲ ਗੜਗੜਾਹਟ ਕਰਦਾ ਆਇਆ। ਹੁਣ, ਦੋਵੇਂ, ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਡਰ ਨਹੀਂ ਸੀ—ਵੱਡੀ ਤੇਜ਼ੀ ਤੇ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ—ਹਨੁਮਾਨ ਤੇ ਰਾਵਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੰਦਰ ਤੇ ਅਸੁਰਪਤੀ ਵਾਂਗ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਵਿਚ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਵਾਯੂਪੁਤ੍ਰ ਹਨੁਮਾਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਪਰਾਕ੍ਰਮਤਾ ਅਣਮਾਪ ਹੈ, ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਥੀ ਇੰਦਰਜਿਤ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਬੂੰਦ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ, ਜੋ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਰਾਹ ਵਿਚ ਅੱਗੇ ਵਧ ਗਿਆ।