ਪਿਆਰੇ ਰਾਮ, ਜਿਵੇਂ ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਚਮਕ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸੀ, ਨੇ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਲਿਆਂਦਾ ਚਾਹਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਆਪਣਾ ਵਚਨ ਪੂਰਾ ਨਾ ਕਰ ਸਕਿਆ। ਰਾਜਾ ਦਿਲੀਪ, ਜੋ ਧਰਮਵਾਨ ਸੀ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ, ਉਸ ਦੀ ਤਪस्या ਮੇਰੀ ਤਪस्या ਦੇ ਸਮਾਨ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਯੋਧਿਆਂ ਦੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਦਿਲੀਪ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਹਨ, ਹੇ ਸੁਭਾਗੇ, ਉਹਦੀ ਚਮਕ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੀਕ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਵੀ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਲਿਆਂਦਾ ਚਾਹ ਕੇ ਵੀ, ਹੇ ਨਿਰਪਾਪ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਨਾ ਕਰ ਸਕਿਆ। ਪਰ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਤੂੰ ਉਹ ਵਚਨ ਪੂਰਾ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਾਨ-ਯਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਗੰਗਾ ਦਾ ਉਤਰਨਾ ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਹੇ ਦੁਸ਼ਮਨਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ; ਇਸ ਕਾਰਨ ਤੂੰ ਮਹਾਨ ਧਰਮ ਦੇ ਆਸਥਾਨ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਤੂੰ ਪਵਿਤ੍ਰ ਹੋ ਕੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਡੁਬਕੀ ਲਾ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੂੰ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਅਤੇ ਪੁੰਨ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ। ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਲਈ ਜਲ-ਤਰਪਣ ਕਰ; ਤੇਰੀ ਚੰਗੀ ਹੋਵੇ। ਮੈਂ ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ; ਤੂੰ ਵੀ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਆਏ ਸੀ, ਵਾਪਸ ਆਪਣੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ। ਫਿਰ ਭਾਗੀਰਥ, ਮਹਾਨ ਰਾਜ-ਰਿਸ਼ੀ, ਨੇ ਸਗਰਾਂ ਲਈ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਜਲ-ਤਰਪਣ ਕਰਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਰੀਤ-ਰਿਵਾਜ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ। ਜਲ-ਤਰਪਣ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਪਵਿਤ੍ਰ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਗਿਆ; ਧਨ-ਧਾਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਨਿਆਇਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਚਲਾਇਆ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਈ, ਹੇ ਰਾਘਵ; ਦੁੱਖ-ਕਲੇਸ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਸੁਖ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਉਹ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਮ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਵਿਸਤਾਰ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਈ ਹੈ; ਤੇਰੀ ਚੰਗੀ ਹੋਵੇ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਭਲਾਈ ਹੋਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੰਧਿਆ ਦਾ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਕਥਾ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼ਤਰੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬੜਾ ਭਾਗਵਾਨ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਜੀਵਨਦਾਇਕ, ਫਲਦਾਇਕ ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਪਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਪੂਰਵਜ ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਗੰਗਾ ਦੇ ਉਤਰਨ ਦੀ ਇਹ ਕਥਾ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭਤਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ੀ, ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਸਭ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਮਰ ਅਤੇ ਯਸ਼ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਬਾਲਕਾਂਡ ਦੀ ਚੌਂਤੀ-ਚੌਂਤੀ ਸर्गਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਈ। ਹੁਣ ਪੰਜ-ਚਾਲੀ ਸर्गਾ ਸੁਣੀ ਜਾਵੇ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਘਵ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਵੱਡੀ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ, ਫਿਰ ਰਾਘਵ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਦੱਸਿਆ, ਉਹ ਬੜਾ ਅਦਭੁਤ ਹੈ—ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਵਿਤ੍ਰ ਉਤਰਨ ਦੀ ਕਥਾ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਭਰਿਆ ਜਾਣਾ ਵੀ। ਹੇ ਦੁਸ਼ਮਨਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ, ਰਾਤ ਸਾਨੂੰ ਇਕ ਪਲ ਵਾਂਗ ਲੰਘ ਗਈ, ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੀ ਪੂਰੀ ਕਥਾ ਵਿਚਾਰਦੇ ਰਹੇ। ਉਹ ਰਾਤ, ਮੈਂ ਅਤੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਸ਼ੁਭ ਕਥਾ ਵਿਚਾਰਦੇ ਹੋਏ ਲੰਘਾ ਦਿੱਤੀ। ਫਿਰ, ਸਵੇਰ ਹੋਈ, ਦਿਨ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ, ਰਾਘਵ, ਦੁਸ਼ਮਨਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਆਪਣੇ ਸਵੇਰੇ ਦੇ ਕਰਮ ਪੂਰੇ ਕਰ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ। ਪਵਿਤ੍ਰ ਰਾਤ ਲੰਘ ਗਈ, ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਕਥਾ ਸੁਣੀ ਗਈ; ਆਓ, ਪਵਿਤ੍ਰ ਦਰਿਆ, ਤਿੰਨ ਧਾਰਾ ਵਾਲੀ ਗੰਗਾ, ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰੀਏ। ਇਹ ਨਾਵ, ਜੋ ਧਾਰਮਿਕ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪਾਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਲਦੀ ਆ ਗਈ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਮਹਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਇੱਥੇ ਹਨ। ਰਾਘਵ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਕੌਸ਼ਿਕ ਨੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਦੀ ਪਾਰ ਲੰਘਣ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਉੱਤਰ ਕੰਢੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਯਥਾ-ਯੋਗ ਆਦਰ-ਸੱਤਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਵੱਸੇ, ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਫਿਰ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਰਾਘਵ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਆਕਰਸ਼ਕ ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲੇ, ਜੋ ਸਵਰਗ ਵਾਂਗ ਸੀ। ਫਿਰ, ਬਹੁਤ ਗਿਆਨਵਾਨ ਰਾਮ ਨੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਤੋਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ। ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜਾ ਰਾਜ-ਵੰਸ਼ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ? ਮੈਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ—ਤੇਰੀ ਚੰਗੀ ਹੋਵੇ—ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਉਤਸੁਕ ਹਾਂ। ਰਾਮ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਦੀ ਪੁਰਾਤਨ ਕਥਾ ਦੱਸਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਸੁਣ, ਹੇ ਰਾਮ, ਇੰਦਰ ਦੀ ਕਥਾ, ਜੋ ਮੈਂ ਸੁਣੀ ਹੈ; ਇਸ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਕੀ ਹੋਇਆ, ਮੈਂ ਸੱਚੀ ਕਥਾ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ। ਪਹਿਲਾਂ, ਕ੍ਰਿਤ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਰਾਮ, ਦਿਤੀ ਦੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਅਦਿਤੀ ਦੇ ਬੜੇ ਭਾਗਵਾਨ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਧਰਮਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ। ਫਿਰ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗੇ: ਅਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਅਮਰ, ਅਜਰ ਅਤੇ ਰੋਗ ਰਹਿਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਾਂ? ਉਹ ਗਿਆਨਵਾਨ ਜਦ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਸੋਚ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ: ਅਸੀਂ ਖੀਰ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਮਥ ਕੇ, ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ ਤੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂਗੇ। ਮਥਣ ਦਾ ਨਿਰਣੈ ਕਰ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਾਸੁਕੀ ਨੂੰ ਰੱਸਾ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਮਥਣ ਦੀ ਛੜੀ ਬਣਾਇਆ, ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਮਥਣ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਫਿਰ, ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਰੱਸਾ ਵਜੋਂ ਵਰਤੇ ਗਏ ਸੱਪ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਿਰਾਂ ਤੋਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਵਿਸ਼ ਛੱਡਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਪੱਥਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਕੱਟਿਆ। ਇੱਕ ਜਲਦੀ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਦਹਿਸ਼ਤ ਭਰਿਆ ਵਿਸ਼, ਹਾਲਾਹਲ, ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ; ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ—ਦੇਵਤਾ, ਅਸੁਰ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ—ਸੜ ਗਈ। ਫਿਰ, ਦੇਵਤਾ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਮਹਾਨ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ੰਕਰ, ਪਸ਼ੂਪਤੀ, ਰੁਦ੍ਰ, ਕੋਲ ਗਏ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪੁਕਾਰਿਆ: 'ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ!' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਬੋਲੇ ਗਏ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ; ਫਿਰ ਹਰੀ, ਸੰਖ ਅਤੇ ਚੱਕਰ ਵਾਲਾ, ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਹਰੀ ਨੇ, ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ: 'ਇਹ ਕੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਦ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਮਥਣ ਕੀਤਾ—' (ਕਥਾ ਜਾਰੀ...