ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਥਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਜਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਵਿਚ, ਉਹ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਤੀਰਾਂ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਵਰਸਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਮੀਂਹ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਘਟਾਵਾਂ ਦੌੜਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤੀਰ-ਵਰਖਾ ਨੇ ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਢੱਕ ਲਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਐਵੇਂ ਲੁਕ ਗਈ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਪਹਾੜ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਮੀਂਹ ਦੀਆਂ ਘਟਾਵਾਂ ਢੱਕ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਉਹ ਵਾਨਰ ਹਨੂਮਾਨ, ਬੜੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਹਿਲਦੇ-ਡੁੱਲਦੇ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਅਤੇ ਰਥਾਂ ਦੀ ਰਫਤਾਰ ਤੋਂ ਬਚਦੇ ਹੋਏ, ਖੁੱਲੇ ਆਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਫਿਰਦੇ ਰਹੇ। ਆਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬਾਣ-ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ, ਐਵੇਂ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ ਜਿਵੇਂ ਵਾਯੂ ਦੇਵਤਾ ਆਪ ਘਟਾਵਾਂ ਵਿਚ ਚਮਕਦੇ ਹੋਣ। ਫਿਰ ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਡਰਾਉਣੀ ਗੱਜ ਨਾਲ ਪੂਰੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਤੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੂੰ ਡਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਹਥੇਲੀ ਨਾਲ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪੈਰ ਨਾਲ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮੁੱਕਿਆਂ ਨਾਲ, ਤੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨੱਖਾਂ ਨਾਲ ਚੀਰਦੇ ਰਹੇ। ਕੁਝ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੀਨੇ ਨਾਲ ਕੁਚਲ ਦਿੱਤਾ, ਕੁਝ ਨੂੰ رانਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ, ਤੇ ਕੁਝ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਜ ਤੋਂ ਹੀ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਜਦ ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਗਏ ਰਾਖਸ਼ਸ ਵੀ ਡਿੱਗਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਤਾਂ ਪੂਰੀ ਸੈਨਾ ਡਰ ਕੇ ਦੱਸੋਂ ਪਾਸੇ ਭੱਜ ਗਈ। ਹਾਥੀ ਭਾਰੀ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਚੀਕਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਘੋੜੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ, ਅਤੇ ਰਥਾਂ ਦੇ ਝੰਡੇ, ਨਿਸ਼ਾਨ ਤੇ ਛਤਰ ਟੁੱਟ ਕੇ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਪਏ ਸਨ। ਰਸਤਾ ਲਾਲ ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਜੀਬ ਧੁਨੀਆਂ ਉਠਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ, ਲੰਕਾ ਡਰਾਉਣੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਕੰਬਣ ਲੱਗੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਉਹ ਬੜੀ ਤੇਜ਼ ਅਤੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਵਾਨਰ, ਹੋਰ ਬਾਕੀ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਮੁੜ ਕੇ ਓਸੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵੱਲ ਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁੰਦਰ ਕਾਂਡ ਦੇ ਪੈਂਤਾਲੀਵੀਂ ਸਰਗਾ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਸੁੰਦਰ ਕਾਂਡ ਦੀ ਛਿਆਲੀਵੀਂ ਸਰਗਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਇਹ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਉਸਦੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤ ਰਿਸ਼ੀ-ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ ਵਾਨਰ ਹਨੂਮਾਨ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਲੁਕਾ ਕੇ, ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ। ਉਸਨੇ ਵਿਰੂਪੱਖ, ਯੂਪੱਖ, ਰਾਖਸ਼ਸ ਦੁर्धਰ, ਪ੍ਰਘਾਸ ਅਤੇ ਭਾਸਕਰਨ—ਇਹ ਪੰਜ ਫੌਜੀ ਸੈਨਾਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ। ਦਸ-ਮੁੱਖ ਰਾਵਣ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਹਵਾ ਵਰਗੇ ਸਨ, ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਹਨੂਮਾਨ ਨੂੰ ਫੜੋ। ਉਸਨੇ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ, "ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਫੌਜ ਦੇ ਅਗਵਾਨ, ਆਪਣੇ ਘੋੜਿਆਂ, ਰਥਾਂ ਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਜਾਓ ਅਤੇ ਉਸ ਵਾਨਰ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿਚ ਲਿਆਓ। ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਉਸ ਨਾਲ ਜਿਹੜਾ ਕੁਝ ਕਰਨਾ ਪੈ ਜਾਵੇ, ਓਹੋ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰੋ। ਉਸਦੇ ਕਰਤੱਬ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ ਕਿ ਉਹ ਆਮ ਵਾਨਰ ਹੈ; ਉਹ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੇਅੰਤ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਹੈ।" "ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਉਹ ਵਾਨਰ ਹੈ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਮੇਰਾ ਮਨ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਨਾ ਹੀ ਮੈਂ ਉਹਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਐਸਾ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ। ਸ਼ਾਇਦ ਉਹ ਇੰਦਰ ਨੇ ਸਾਡੀ ਨਾਸ ਲਈ ਤਪ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਉਹ ਨਾਗ, ਯਕਸ਼, ਗੰਧਰਵ, ਦੇਵ, ਅਸੁਰ ਜਾਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ-ਜਿਹੜੇ ਤੁਸੀਂ ਤੇ ਮੈਂ ਮਿਲ ਕੇ ਹਰਾਏ, ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਠੱਗਣ ਲਈ ਕੋਈ ਚਲ ਨਾਹ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹੋਣ।" "ਇਸ ਲਈ, ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਾ ਰੱਖੋ—ਉਸਨੂੰ ਜਬਰ ਨਾਲ ਫੜੋ; ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਫੌਜ ਦੇ ਅਗਵਾਨ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਦਲ-ਬਲ ਨਾਲ ਜਾਓ। ਘੋੜਿਆਂ, ਰਥਾਂ, ਹਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਉਸ ਵਾਨਰ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਲਿਆਓ; ਉਸਦੀ ਹਿੰਮਤ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਘੱਟ ਨਾ ਅੰਕੋ।" "ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਵਾਨਰ ਵੇਖੇ ਹਨ—ਵਾਲੀ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਜੰਬਵਾਨ। ਨੀਲ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵੀ ਐਸਾ ਡਰਾਉਣਾ ਤੇਜ਼, ਚਮਕ ਜਾਂ ਵਿਰਤਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ। ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਸਮਝ, ਸ਼ਕਤੀ, ਉਤਸ਼ਾਹ ਜਾਂ ਰੂਪ ਨਹੀਂ; ਪਰ ਇਹ ਵੱਡਾ ਜੀਵ, ਭਾਵੇਂ ਵਾਨਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਾਧਾਰਣ ਹੈ।" "ਉਸਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰਨ ਲਈ ਵੱਡੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੋ; ਤਿੰਨੋਂ ਲੋਕ ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ, ਦੇਵ, ਅਸੁਰ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਵੀ, ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਟਿਕ ਸਕਦੇ; ਪਰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਯੁੱਧ-ਕਲਾ ਦੀ ਸਮਝ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰੋ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸੰਭਾਲੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਅਸਥਿਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।" ਇਹਨਾਂ ਮਹਾਨ ਯੋਧਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਦੀ ਆਗਿਆ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਵੱਡੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉੱਠੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਲੱਗ ਰਹੀ ਸੀ, ਰਥ, ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਹਾਥੀ, ਤੇ ਤੇਜ਼ ਘੋੜੇ ਲੈ ਕੇ ਕੂਚ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨੁਕੀਲੇ ਹਥਿਆਰ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਫੌਜ ਸਮੇਤ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਯੋਧੇ ਹਨੂਮਾਨ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਆਏ। ਉਹ ਵਾਨਰ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਜੋਤਿ ਇੱਕ ਚਕਰ ਬਣ ਰਹੀ ਸੀ, ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਖੜਾ, ਤੇਜ਼, ਉੱਚੇ ਮਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਬੇਅੰਤ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ। ਵੱਡੀ ਬੁੱਧੀ, ਬੇਅੰਤ ਉਤਸ਼ਾਹ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਦੇਹ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਜਦ ਉਹ ਸਭ ਪਾਸਿਆਂ ਖਲੋਤੇ ਸਨ, ਫਿਰ ਉਹ ਹਰੇਕ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਡਰਾਉਣੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਦੁर्धਰ ਨੇ ਪੰਜ ਨੁਕੀਲੇ, ਪੀਲੇ-ਚਿੱਟੇ, ਕਮਲ-ਦਲ ਵਰਗੇ ਤੀਰ ਹਨੂਮਾਨ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਮਾਰੇ। ਉਹ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਵਾਨਰ ਹਨੂਮਾਨ ਗੱਜਦੇ ਹੋਏ ਆਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉੱਚਲ ਪਏ, ਦੱਸੋਂ ਪਾਸੇ ਧੁਨੀਆਂ ਗੂੰਜ ਉਠੀ। ਫਿਰ ਮਹਾਨ ਯੋਧਾ ਦੁर्धਰ, ਆਪਣਾ ਰਥ ਤੇ ਤਣਿਆ ਹੋਇਆ ਧਨੁਸ਼ ਲੈ ਕੇ, ਬੇਅੰਤ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਵਾਨਰ ਵੱਲ ਵਧਿਆ। ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਆਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਧਨੁਰਧਾਰੀ ਨੂੰ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋਕ ਲਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਮੀਂਹ ਦੇ ਮੌਸਮ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਘਟਾ ਨੂੰ ਉਡਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਦੁਧਰ ਦੇ ਹਮਲੇ ਨਾਲ, ਵਾਯੁਪੁਤ੍ਰ ਨੇ ਹੋਰ ਵੀ ਉੱਚੀ ਗੱਜ ਕੀਤੀ ਤੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ੌਰ ਵਿਚ ਹੋਰ ਵਾਧਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਫਿਰ, ਦੂਰੋਂ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ, ਹਨੂਮਾਨ ਬੜੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦੁਧਰ ਦੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਉਤਰੇ, ਜਿਵੇਂ ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਗੁੱਛਾ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਵੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਤੇਜ ਤੇ ਸ਼ੂਰਤਾ ਨਾਲ ਲੰਕਾ ਦੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਹਾਕਾਰ ਮਚਾ ਦਿੱਤਾ।