ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਜਦੋਂ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਜੰਬੂਮਾਲੀ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਖਸ਼ਸ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਮਰਿਆ ਪਿਆ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਗਹਿਣੇ ਤੇ ਅੰਗ ਚੱਕੀ ਚੁਰ ਹੋ ਗਏ। ਜਦ ਰਾਵਣ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਜੰਬੂਮਾਲੀ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਤੇ ਉਸਦੇ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਸੇਵਕ ਵੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਨੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ-ਪਿਆ ਹੋ ਗਿਆ। ਰਾਵਣ ਦੇ ਨੇਤਰ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਤਾਮੇ ਵਰਗੇ ਲਾਲ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਪ੍ਰਹਸਤ ਦੇ ਬਲਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਰਾਤ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਰਾਵਣ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਮਧਯਮ ਬਲ ਤੇ ਸ਼ੌਰਿਆ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਉੱਤੇ, ਉਹ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੇ ਸੱਤ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਮਹਲ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਪਏ। ਉਹ ਸੋਨੇ ਦੀ ਜਾਲੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਰਥਾਂ, ਝੰਡਿਆਂ ਤੇ ਬੈਰਕਾਂ ਨਾਲ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘੋੜੇ ਗੜਗੜਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਬਿਜਲੀਆਂ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਸੂਰਮੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਧਨੁਸ਼ ਲੈਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਤਣੇ ਹੋਏ ਧਨੁਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਬਿਜਲੀ ਵਾਲੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਲਚਕਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਜਦ ਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਸਹਾਇਕ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਸਮੇਤ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਵਿਹਲ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਉਹ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਇਕਠੇ ਹੋ ਕੇ ਹਨੁਮਾਨ ਵੱਲ ਦੌੜ ਪਏ, ਜੋ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਸੀ। ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਰਥਾਂ ਤੋਂ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਾਰਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਮੀਂਹ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਘਟਾਵਾਂ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜਦੇ ਹੋਏ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹਨੁਮਾਨ ਉੱਤੇ ਪੈ ਗਈ, ਤੇ ਉਹਦਾ ਸਰੀਰ ਅਜਿਹਾਂ ਢੱਕ ਗਿਆ ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਮੀਂਹ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਉਹ ਵਾਨਰ ਸ਼ੀਘਰਤਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਅਤੇ ਰਥਾਂ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਤੋਂ ਬਚ ਕੇ, ਨੀਲੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਹ ਸੂਰਮੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਬਾਣ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਖੇਡ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਪਵਨਦੇਵ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੇ ਹਨ। ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਡਰਾਉਣੀ ਗੂੰਜ ਮਾਰੀ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਡਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ—ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਹੱਥੀਂ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮੁੱਕਿਆਂ ਨਾਲ, ਤੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਖਾਂ ਨਾਲ ਚੀਰ ਦਿੱਤਾ। ਕੁਝ ਨੂੰ ਛਾਤੀ ਨਾਲ ਕੁਚਲ ਦਿੱਤਾ, ਕੁਝ ਨੂੰ ਰਾਣਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ, ਤੇ ਕੁਝ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਉਸਦੀ ਗੂੰਜ ਸੁਣ ਕੇ ਹੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਜਦ ਬਾਕੀ ਬਚੇ ਹੋਏ ਵੀ ਡਿੱਗ ਪਏ, ਤਾਂ ਸਾਰੀ ਫੌਜ ਡਰ ਕੇ ਦੱਸ ਦਿਸਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਭੱਜ ਪਈ। ਹਾਥੀ ਬੇਸੁਰੇ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਘੋੜੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ, ਤੇ ਰਥਾਂ, ਝੰਡੇ ਤੇ ਛਤਰ ਟੁੱਟ ਕੇ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਪਏ ਸਨ। ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਲਹੂ ਵਗ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤੇ ਲੰਕਾ ਵਿਚ ਅਜੀਬ-ਅਜੀਬ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਜਦ ਉਹ ਮਹਾਨ ਤੇ ਉੱਤਮ ਸ਼ੌਰਿਆ ਵਾਲਾ ਵਾਨਰ ਸਾਰੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਚੁੱਕਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਫੇਰ ਜੰਗ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਕੇ, ਉਸੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਆ ਖੜਾ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁੰਦਰ ਕਾਂਡ ਦੇ ਪੈਂਤਾਲੀਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋਇਆ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ ਛਿਆਲੀਵਾਂ ਸਰਗ। ਜਦ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਉਸਦੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਵਾਨਰ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਲੁਕਾ ਕੇ, ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪੰਜ ਫੌਜੀ ਸੈਨਾਪਤੀਆਂ—ਵੀਰੂਪੱਖ, ਯੂਪੱਖ, ਦੁਰਧਰ, ਪ੍ਰਘਾਸਾ ਤੇ ਭਾਸਕਰਣ—ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ। ਦਸ-ਮੁਖੀ ਰਾਵਣ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਯੋਧਿਆਂ, ਜੋ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਤੇ ਹਵਾ ਵਰਗੇ ਤੇਜ਼ ਸਨ, ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਫੜੋ। "ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਫੌਜ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ, ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਫੌਜ, ਘੋੜਿਆਂ, ਰਥਾਂ ਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਜਾਓ ਤੇ ਉਸ ਵਾਨਰ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰੋ। ਜਦ ਜੰਗਲ ਵਾਸੀ ਹਨੁਮਾਨ ਸਾਹਮਣੇ ਆਵੇ, ਜੋ ਕੁਝ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋਵੇ, ਓਸ ਥਾਂ ਤੇ ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰੋ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦੇ ਕਰਤਬ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ ਕਿ ਉਹ ਆਮ ਵਾਨਰ ਹੈ; ਉਹ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਅਤੁਟ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਉਹ ਵਾਨਰ ਹੈ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਮੇਰਾ ਮਨ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਨਾ ਹੀ ਮੈਂ ਉਹਨੂੰ ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ ਜਿਵੇਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ। ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੰਦਰ ਨੇ ਸਾਡੇ ਨਾਸ ਲਈ ਤਪ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਉਹ ਨਾਗ, ਯਕਸ਼, ਗੰਧਰਵ, ਦੇਵ, ਅਸੁਰ ਜਾਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਹੋਵੇ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੂੰ ਤੇ ਮੈਂ ਮਿਲ ਕੇ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅਸੀਂ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਚਲਾਕੀ ਕੀਤੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸ ਲਈ, ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਾ ਰੱਖੋ—ਉਸਨੂੰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਫੜੋ। ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਫੌਜ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ, ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਜਾਓ। ਘੋੜਿਆਂ, ਰਥਾਂ ਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਉਸ ਵਾਨਰ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰੋ। ਉਸ ਵਾਨਰ ਨੂੰ ਹਲਕੇ ਵਿੱਚ ਨਾ ਲਵੋ, ਜਿਸ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਤੇ ਸ਼ੌਰਿਆ ਡਿਗਦੇ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਵਧੀਆ ਸ਼ੌਰਿਆ ਵਾਲੇ ਵਾਨਰ ਵੇਖੇ ਹਨ—ਵਾਲੀ, ਸੁਗਰੀਵ ਤੇ ਮਹਾਨ ਜਾਮਵੰਤ। ਨੀਲ ਸੈਨਾਪਤੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵੀ ਦੁਵਿਦਾ ਵਰਗਾ, ਉਹਦੀ ਜਿਹੀ ਤੇਜ਼ੀ, ਚਮਕ ਜਾਂ ਸ਼ੌਰਿਆ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ। ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਤਾਂ ਸਮਝ ਹੈ, ਨਾ ਤਾਕਤ, ਨਾ ਉਤਸ਼ਾਹ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਵਧੀਆ ਰੂਪ; ਇਹ ਮਹਾਨ ਜੀਵ, ਭਾਵੇਂ ਵਾਨਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਾਧਾਰਣ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰਨ ਲਈ ਵੱਡੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੋ; ਤਿੰਨੋ ਲੋਕ ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ, ਦੇਵ, ਦਾਨਵ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਵੀ, ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਫਿਰ ਵੀ, ਜੋ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਯੁਕਤੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਕਰੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਅਸਥਿਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।" ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਯੋਧਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਦਾ ਹੁਕਮ ਮਨ ਲਿਆ। ਉਹ ਵੱਡੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉੱਠੇ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ, ਰਥਾਂ, ਮਸਤ ਹਾਥੀਆਂ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੰਗ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ।