ਜਦ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਜੰਬੁਮਾਲੀ ਦੀ ਤਾਮਬੇ ਵਰਗੀ ਤੀਰ ਲੱਗੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਚਿਹਰਾ ਐਸਾ ਚਮਕਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਜਿਵੇਂ ਪਤਝੜ ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਣਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਛਿਦਰਿਆ ਹੋਵੇ। ਲਹੂ ਨਾਲ ਰੰਗਿਆ ਉਹ ਚਿਹਰਾ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਲਗ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਚੰਦਨ ਦੇ ਬੂੰਦੇ ਟਪਕ ਰਹੀਆਂ ਹੋਣ। ਰਾਖਸ਼ਸ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਆਘਾਤ ਹੋਣ ਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਵਾਨਰ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਇਕ ਵੱਡਾ ਪੱਥਰ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਉਹ ਪੱਥਰ ਉਖਾੜ ਕੇ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਕ੍ਰੋਧੀ ਜੰਬੁਮਾਲੀ ਨੇ ਦਸ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਪੱਥਰ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ। ਜਦ ਆਪਣੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਅਸਫਲ ਹੋਈ ਵੇਖੀ, ਤਾਂ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ, ਜੋ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ, ਵੱਡਾ ਸਾਲ ਦਾ ਦਰਖ਼ਤ ਉਖਾੜ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਘੁੰਮਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਜਦ ਜੰਬੁਮਾਲੀ ਨੇ ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਉਹ ਦਰਖ਼ਤ ਘੁੰਮਾਉਂਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਤੀਰ ਸੁੱਟੇ। ਚਾਰ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਸਾਲ ਦਾ ਦਰਖ਼ਤ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ, ਪੰਜ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਵਾਨਰ ਦੇ ਬਾਂਹ 'ਤੇ, ਇੱਕ ਤੀਰ ਨਾਲ ਸਿਰ ਤੇ, ਤੇ ਦਸ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕੀਤਾ। ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਦਾ ਸਰੀਰ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਤੇ ਉਹ ਪ੍ਰਚੰਡ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ। ਫਿਰ ਉਹੀ ਲੋਹੇ ਦੀ ਗਦਾ ਫੜੀ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਘੁੰਮਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਬੇਮਿਸਾਲ ਜ਼ੋਰ ਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ, ਉਹ ਲੋਹੇ ਦੀ ਗਦਾ ਜੰਬੁਮਾਲੀ ਦੀ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਮਾਰੀ। ਉਸ ਦੇ ਨਾ ਸਿਰ ਬਚੇ, ਨਾ ਬਾਂਹ, ਨਾ ਗੋਡੇ, ਨਾ ਧਨੁਸ਼, ਨਾ ਰਥ, ਨਾ ਘੋੜੇ, ਨਾ ਤੀਰ—ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਐਸੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਹਨੁਮਾਨ ਵਲੋਂ ਵਾਰ ਹੋਣ ਤੇ ਜੰਬੁਮਾਲੀ ਮਲਿਆਮੈਟ ਹੋ ਕੇ ਮਰਿਆ ਪਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਤੇ ਅੰਗ ਵੀ ਕੁਚਲੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਜਦ ਰਾਵਣ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਜੰਬੁਮਾਲੀ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਾਥੀ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ, ਅੱਖਾਂ ਲਾਲ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਰਾਤ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਕੰਪਦੇ ਹੋਏ, ਪ੍ਰਹਸਤ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਮਧ्यम ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਸ਼ੂਰਤਾ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਤੁਰੰਤ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵਲੋਂ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੇ ਸੱਤ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਮਹਲ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਪਏ। ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਜਾਲੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ, ਝੰਡੇ ਤੇ ਵੱਡੇ ਰਥ, ਜੋ ਗੱਜਦੇ ਬਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹ ਚਲ ਪਏ। ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੇ ਧਨੁਸ਼ ਲਿਆ ਕੇ, ਉਹ ਯੋਧੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਧਨੁਸ਼ ਤਾਣਦੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਬਦਲਾਂ ਵਿਚ ਬਿਜਲੀ ਚਮਕਦੀ ਹੋਵੇ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਾਵਾਂ, ਜਦ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਸੇਵਕ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਸਮੇਤ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਵਿਹਲ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਰਮ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਹਨੁਮਾਨ ਵਲ ਦੌੜੇ, ਜੋ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਖੜੇ ਸਨ। ਰਥਾਂ ਤੋਂ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵੱਧ ਨਾਲ, ਰਾਖਸ਼ਸ ਗੱਜਦੇ ਬਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਚਲ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹਨੁਮਾਨ ਉੱਤੇ ਪਈ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਹਨੁਮਾਨ ਦਾ ਰੂਪ ਓਹਲੇ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਮੀਂਹ ਪੈਣ ਨਾਲ ਉਹ ਲੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਉਹ ਵਾਨਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਹਿਲਦੇ ਹੋਏ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਅਤੇ ਰਥਾਂ ਦੀ ਚੁਸਤ ਚਾਲ ਤੋਂ ਬਚਦੇ, ਖੁੱਲੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਫਿਰਦੇ ਰਹੇ। ਉਹ ਧਨੁਧਾਰੀ ਯੋਧਿਆਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ, ਹਵਾ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਡਰਾਉਣੀ ਗਰਜਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਡਰ ਗਈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਤੇਜ਼ੀ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਖਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਕੁਝ ਨੂੰ ਹਥੇਲੀ ਨਾਲ, ਕੁਝ ਨੂੰ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ, ਕੁਝ ਨੂੰ ਮੁੱਕਿਆਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਨੂੰ ਨਖਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਾਰਿਆ। ਕੁਝ ਨੂੰ ਛਾਤੀ ਨਾਲ ਕੁਚਲਿਆ, ਕੁਝ ਨੂੰ رانਾਂ ਨਾਲ, ਤੇ ਕੁਝ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਹੀ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਜਦ ਬਾਕੀ ਰਾਖਸ਼ਸ ਵੀ ਡਿੱਗਣ ਲੱਗੇ, ਤਾਂ ਸਾਰੀ ਫੌਜ ਡਰ ਕੇ ਦੱਸ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਭੱਜ ਗਈ। ਹਾਥੀ ਕਰੜੀ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਘੋੜੇ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ, ਅਤੇ ਰਥਾਂ, ਝੰਡਿਆਂ, ਛਤਰਾਂ ਦੇ ਟੁੱਟਣ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਰਸਤਾ ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਜੀਬ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਉਠਣ ਲੱਗੀਆਂ, ਲੰਕਾ ਡਰਾਉਣੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ ਵਾਨਰ, ਜੋ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ, ਹੁਣ ਫਿਰ ਬਾਕੀ ਬਚੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਲਈ, ਉਸੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵੱਲ ਵਧਿਆ। ਇਥੇ ਸੁੰਦਰ ਕਾਂਡ ਦੇ ਪੈਂਤਾਲੀਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਅੰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਛਿਆਲੀਵਾਂ ਸਰਗ ਸੁਣੋ। ਜਦ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਵੱਡੀ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਵਾਨਰ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਛੁਪਾ ਕੇ, ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ। ਉਸ ਨੇ ਵਿਰੂਪਾਖਸ਼, ਯੂਪਾਖਸ਼, ਰਾਖਸ਼ਸ ਦੁਰਧਰ, ਪ੍ਰਘਾਸਾ ਤੇ ਭਾਸਕਰਨ—ਇਹ ਪੰਜ ਫੌਜੀ ਸੂਬੇ ਬੁਲਾਏ। ਦਸ ਮੱਥਿਆਂ ਵਾਲੇ ਰਾਵਣ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਸ਼ੂਰਵੀਰਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਰਣਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦੇ, ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਫੜੋ। "ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਫੌਜ ਦੇ ਅਗਵਾਨ, ਆਪਣੇ ਘੋੜਿਆਂ, ਰਥਾਂ ਅਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਜਾਓ ਅਤੇ ਉਸ ਵਾਨਰ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਰੋ। ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਉਸ ਵਾਨਰ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਵੇਖ ਕੇ ਜੋ ਕੁਝ ਕਰਨਾ ਬਣੇ, ਓਸ ਥਾਂ ਤੇ ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰੋ।" "ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੇ ਕਰਤੱਬ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ ਕਿ ਉਹ ਆਮ ਵਾਨਰ ਹੈ। ਉਹ ਹਰੇਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬੇਅੰਤ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਵੀ ਕਿ ਉਹ ਵਾਨਰ ਹੈ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਨਾ ਹੀ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਓਹੋ ਜਿਹਾ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ। ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੰਦਰ ਵਲੋਂ ਸਾਡੀ ਵਿਨਾਸ਼ ਲਈ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਉਹ ਨਾਗ, ਯਕਸ਼, ਗੰਧਰਵ, ਦੇਵ, ਅਸੁਰ ਜਾਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਹੋਵੇ।