ਰਾਜਾ ਭਾਗੀਰਥ ਨੇ ਜੋ ਵੱਡਾ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਦੀ ਵੱਡੀ ਮਹਿਮਾ ਹੋਈ। ਸਾਗਰ ਰਾਜਾ ਦੇ ਸਠ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਪੂਰਵਕਾਲ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਤਰਸ ਰਹੇ ਸਨ, ਭਾਗੀਰਥ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵਸੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਂਗ। ਜਦ ਤਕ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਪਾਣੀ ਰਹੇਗਾ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪੁੱਤਰ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿਣਗੇ, ਰਾਜਨ। ਇਹ ਗੰਗਾ ਤੇਰੀ ਵੱਡੀ ਧੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਤੇਰੀ ਕੀਤੀ ਮਿਹਨਤ ਕਰਕੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾ ਨਾਮ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਹ ਗੰਗਾ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਰਾਹਾਂ 'ਤੇ ਚੱਲਦੀ ਹੈ, ਤ੍ਰਿਪਥਗਾ ਕਹਾਉਂਦੀ ਹੈ; ਭਾਗੀਰਥੀ ਵੀ ਕਹਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਭਾਗੀਰਥ ਦੇ ਕਾਰਜ ਨਾਲ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਆਈ। ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਸਭ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈਂ, ਰਾਜਨ; ਹੁਣ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਜਲ-ਤਿਲਕ ਕਰ, ਆਪਣਾ ਵਚਨ ਪੂਰਾ ਕਰ। ਪਹਿਲਾਂ ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਇਹ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇ। ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਉਜਾਲੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਗੰਗਾ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਵਚਨ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਰਾਜਾ ਦਿਲੀਪ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਰਗਾ ਤੇਜ ਅਤੇ ਤਪ ਸੀ, ਤੇ ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ, ਉਹ ਵੀ ਗੰਗਾ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਕਰ ਨਾ ਸਕੇ, ਹੇ ਨਿਰਮਲ। ਪਰ ਤੂੰ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਨੁੱਖ, ਇਹ ਵਚਨ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਿਆ; ਤੂੰ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਤੇ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ। ਗੰਗਾ ਦਾ ਉਤਰਣਾ ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਹੋਇਆ, ਹੇ ਵੈਰੀ-ਨਾਸਕ; ਇਸ ਕਾਰਜ ਨਾਲ ਤੂੰ ਧਰਮ ਦੇ ਮਹਾਨ ਆਸਨ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਹੁਣ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਗਣ, ਪਵਿਤ੍ਰ ਹੋ, ਤੇ ਪੂਣ ਦੇ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ। ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਜਲ-ਤਿਲਕ ਕਰ, ਤੇ ਤੈਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰੱਕੀ ਹੋਵੇ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ; ਤੂੰ ਵੀ ਜਾ, ਰਾਜਨ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਪਿਤਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਜਿਵੇਂ ਆਏ ਸੀ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਆਪਣੇ ਲੋਕ 'ਚ ਪਰਤ ਗਏ। ਫਿਰ ਭਾਗੀਰਥ ਨੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਾਗਰ ਵੰਸ਼ੀਆਂ ਲਈ ਉੱਤਮ ਜਲ-ਤਿਲਕ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਵਿਤ੍ਰ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੀ ਨਗਰੀ 'ਚ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਰਾਜ, ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਨਾਲ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਲਾਇਆ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਈ, ਹੇ ਰਾਘਵ; ਉਹ ਦੁੱਖ-ਮੁਕਤ, ਖੁਸ਼ਹਾਲ, ਤੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਮ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਗੰਗਾ ਦੀ ਵਿਆਪਕ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣਾਈ; ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ, ਚੰਗੀ ਤਰੱਕੀ ਹੋਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੰਧਿਆ ਦਾ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੋ ਵੀ ਇਸ ਕਥਾ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਖਸ਼ਤਰੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਣਵਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੱਡਾ ਭਾਗਯਸ਼ਾਲੀ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਜੀਵਨ-ਦਾਈ, ਫਲਦਾਈ, ਤੇ ਸਵਰਗ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਪੂਰਵਜ ਤੇ ਦੇਵਤਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਗੰਗਾ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਦੀ ਇਹ ਕਥਾ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਤੇ ਸ਼ੁਭਤਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਭੀ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ੀ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਮਰ ਤੇ ਯਸ਼ ਵਧਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬਾਲਕਾਂਡ ਦੇ ਚੌਂਤਵੇਂ ਸਰਗਾ ਦਾ ਸਮਾਪਤੀ ਹੋਈ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਕਾਵਿ 'ਚ। ਹੁਣ, ਪੰਜਵੇਂ ਸਰਗਾ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੀ ਜਾਵੇ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਯਣ, ਬਾਲਕਾਂਡ। ਜਦ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਬਾਤ ਸੁਣੀ, ਰਾਘਵ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ, ਵੱਡੀ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ, ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਤੂੰ ਦੱਸਿਆ, ਵੱਡਾ ਅਦਭੁਤ ਹੈ—ਗੰਗਾ ਦਾ ਪਵਿਤ੍ਰ ਉਤਰਣਾ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪੂਰਨ ਹੋਣ ਦੀ ਕਥਾ। ਹੇ ਵੈਰੀ-ਨਾਸਕ, ਰਾਤ ਸਾਡੇ ਲਈ ਜਿਵੇਂ ਪਲ ਵਿੱਚ ਲੰਘ ਗਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀਂ ਤੇਰੀ ਪੂਰੀ ਕਥਾ ਵਿਚਾਰਦੇ ਰਹੇ। ਸਾਰੀ ਰਾਤ, ਲਕਸ਼ਮਣ (ਸੌਮਿਤ੍ਰ) ਸਮੇਤ, ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਸ਼ੁਭ ਕਥਾ ਵਿਚਾਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ, ਸਵੇਰ ਹੋਈ, ਦਿਨ ਚੜ੍ਹਿਆ, ਰਾਘਵ, ਵੈਰੀ-ਨਾਸਕ, ਆਪਣੇ ਸਵੇਰੇ ਦੇ ਕਰਮ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ। ਵੱਡੀ ਭਾਗਯਸ਼ਾਲੀ ਰਾਤ ਲੰਘ ਗਈ, ਤੇ ਉੱਚੀ ਕਥਾ ਸੁਣੀ; ਹੁਣ ਆਓ, ਪਵਿਤ੍ਰ ਗੰਗਾ, ਤਿੰਨ-ਰਾਹੀ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਧਾਰਾ, ਪਾਰ ਕਰੀਏ। ਇਹ ਨਾਵ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਲਈ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਤੇਰੇ ਆਉਣ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲਦਿਆਂ ਹੀ ਆ ਗਈ ਹੈ। ਰਾਘਵ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਕੌਸ਼ਿਕ (ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ) ਨੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਨੂੰ ਪਾਰ ਲਾਉਣ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕੀਤੀ। ਉੱਤਰ ਕਿਨਾਰੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਯਥਾ-ਯੋਗ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਵਿਖੇ ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਫਿਰ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਰਾਘਵ ਸਮੇਤ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਨਗਰੀ, ਜੋ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਆਕਰਸ਼ਕ ਸੀ, ਤੇ ਸਵਰਗ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਵੱਲ ਚਲੇ। ਤਦ, ਰਾਮ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਗਿਆਨੀ ਸੀ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਨਗਰੀ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ। ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਇੱਥੇ ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜਾ ਰਾਜ-ਵੰਸ਼ ਸਥਾਪਤ ਹੈ? ਮੈਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ—ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ—ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਵੱਡੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਰੱਖਦਾ ਹਾਂ। ਰਾਮ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਦੀ ਪੁਰਾਤਨ ਕਥਾ ਦੱਸਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਸੁਣ, ਰਾਮ, ਇੰਦਰ ਦੀ ਕਥਾ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਸੁਣੀ ਹੈ; ਜੋ ਇਸ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਸਚ-ਸਚ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ। ਪਹਿਲਾਂ, ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਰਾਮ, ਦਿਤੀ ਦੇ ਸ਼ਕਤਿਸਾਲੀ ਪੁੱਤਰ, ਤੇ ਅਦਿਤੀ ਦੇ ਵੱਡੀ ਭਾਗਯਸ਼ਾਲੀ, ਸ਼ਕਤਿਸਾਲੀ ਤੇ ਧਰਮਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸ਼ੇਰ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗੇ: ਅਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਅਮਰ, ਅਜਰਾ ਤੇ ਰੋਗ-ਮੁਕਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਾਂ? ਜਦ ਉਹ ਗਿਆਨੀ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ ਉਭਰਿਆ: ਅਸੀਂ ਦੁੱਧ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਮਥ ਕੇ, ਉਥੋਂ ਮੂਲ-ਤੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂਗੇ।