ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ, ਵਾਯੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵੱਲੋਂ ਘੇਰੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਵਾਨਰ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਅਗਰ ਹੋਣ ਨਾਲ, ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਡਰਾਉਣਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ। ਉਹ ਬੜੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸ ਮਹਲ ਦੀ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਵੱਡੀ ਥੰਮ ਨੂੰ ਉਖਾੜ ਲਿਆ। ਫਿਰ, ਉਸ ਥੰਮ ਨੂੰ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਘੁੰਮਾਉਣ ਲੱਗੇ; ਹਰ ਪਾਸੇ ਅੱਗ ਲੱਗ ਗਈ, ਅਤੇ ਉਹ ਮਹਲ ਵੀ ਸੜ ਗਿਆ। ਜਦ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੇ ਮਹਲ ਨੂੰ ਜਲਦੇ ਹੋਏ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾ ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਇੰਦ੍ਰ ਦੇ ਵਜਰ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਕ ਸੌ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਖੜੇ ਹੋ ਕੇ, ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਆਤਮਾ ਵਾਲਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਾਨਰ ਭੇਜੇ ਗਏ ਹਨ।" "ਅਸੀਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਾਨਰ, ਜੋ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੇ ਆਗਿਆਕਾਰ ਹਨ, ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਫਿਰਦੇ ਹਾਂ।" "ਕਈ ਵਾਨਰਾਂ ਕੋਲ ਦਸ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਹੈ, ਕਈ ਦਸ ਗੁਣਾ ਵਧੀਕ, ਤੇ ਕਈ ਹਜ਼ਾਰ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਹਨ।" "ਕਈ ਵਾਨਰਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਗਣ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਕਈ ਹਵਾ ਵਰਗੇ ਤੇਜ਼ ਹਨ, ਤੇ ਕਈ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਅਣਗਣ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਹਨ।" "ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਾਨਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਜੋ ਦੰਦ ਤੇ ਨਖਾਂ ਨਾਲ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਹਨ, ਸੈਂਕੜਿਆਂ, ਲੱਖਾਂ, ਕਰੋੜਾਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਵਿਚ—" "ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਜਾਤੀ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਆਵੇਗਾ; ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ, ਲੰਕਾ, ਤੁਸੀਂ ਆਪ, ਤੇ ਰਾਵਣ ਵੀ—ਕੋਈ ਆਸ ਨਹੀਂ—ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਮਹਾਨ ਨਾਇਕ ਨਾਲ ਵੈਰ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੁੰਦਰ ਕਾਂਡ ਦੇ ਤੇਤਾਲੀਸਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਯਣ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਾਲਮੀਕਿ ਨੇ ਰਚਿਆ। ਹੁਣ ਚਉਂਤਾਲੀਸਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਰਾਵਣ ਦੇ ਹੁਕਮ 'ਤੇ, ਪ੍ਰਹਸਤ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਮਹਾ ਬਲੀ ਜੰਬੂਮਾਲੀ, ਵੱਡੇ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲਾ ਤੇ ਧਨੁਸ਼-ਬਾਣ ਨਾਲ ਲੈਸ, ਆਇਆ। ਉਹ ਲਾਲ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਮਾਲਾ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਕੁੰਨੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਸੀ; ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵੱਡੀਆਂ ਤੇ ਭਿਆਨਕ, ਤੇ ਉਹ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਅਜੈਯ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਧਨੁਸ਼ ਇੰਦ੍ਰ ਦੇ ਧਨੁਸ਼ ਵਰਗਾ, ਵੱਡਾ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ, ਤੇਜ਼ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਬਾਣ ਨਾਲ ਤਣਿਆ ਹੋਇਆ। ਜਦ ਉਹ ਧਨੁਸ਼ ਤਾਣਦਾ, ਤੀਰ-ਵਜਰ ਵਰਗਾ ਗੂੰਜਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਵੱਡੀ ਟੰਕਾਰ ਨਾਲ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਵਿਚਲੀ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਅਚਾਨਕ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ। ਜਦ ਉਹ ਖਚਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਖਿੱਚੇ ਰਥ 'ਤੇ ਆਇਆ, ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ, ਜੋ ਤੇਜ਼ ਚਾਲ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਖੁਸ਼ ਹੋਏ ਤੇ ਉੱਚੀ ਗੂੰਜ ਕੀਤੀ। ਜੰਬੂਮਾਲੀ ਨੇ, ਵੱਡੇ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ, ਜੋ ਤੋरण ਤੇ ਖੜੇ ਸਨ, ਨੁਕੀਲੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਵਾਰਿਆ। ਇੱਕ ਅਰਧ-ਚੰਦ ਵਾਲੇ ਬਾਣ ਨਾਲ ਮੂੰਹ, ਇਕ ਨੁਕੀਲੇ ਨਾਲ ਸਿਰ, ਤੇ ਦਸ ਲੋਹੇ ਦੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਵਾਨਰ ਮੁਖੀ ਦੇ ਬਾਂਹਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰਿਆ। ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਦਾ ਮੂੰਹ, ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਬਾਣ ਨਾਲ ਵਾਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਦੇ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਕਿਰਣਾਂ ਨਾਲ ਛੇਦਿਆ ਹੋਇਆ। ਲਹੂ ਨਾਲ ਰੰਗਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਮੂੰਹ, ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਮਹਾਂ ਕਮਲ ਵਾਂਗ, ਚੰਦਨ ਦੇ ਬੂੰਦਾਂ ਨਾਲ ਛਿੜਕਿਆ ਹੋਇਆ ਲੱਗਦਾ ਸੀ। ਰਾਖਸ਼ਸ ਦੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਵਾਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਮਹਾਂ ਵਾਨਰ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ; ਫਿਰ ਉਹ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਪੱਥਰ ਵੇਖਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਪੂਰੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਪੱਥਰ ਉਖਾੜਿਆ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸੁੱਟਿਆ; ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਨੇ ਦਸ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ। ਜਦ ਆਪਣੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਅਸਫਲ ਹੋਈ, ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ, ਜੋ ਭਿਆਨਕ ਸ਼ੌਰਿਆਂ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਪੂਰੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸਾਲ ਦਾ ਰੁੱਖ ਉਖਾੜਿਆ ਤੇ ਘੁੰਮਾਉਣ ਲੱਗੇ। ਜਦ ਜੰਬੂਮਾਲੀ ਨੇ ਵਾਨਰ ਮੁਖੀ ਨੂੰ ਸਾਲ ਦਾ ਰੁੱਖ ਘੁੰਮਾਉਂਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਬਾਣਾਂ ਚਲਾਏ। ਚਾਰ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਸਾਲ ਦਾ ਰੁੱਖ ਕੱਟਿਆ, ਪੰਜ ਨਾਲ ਵਾਨਰ ਦੀ ਬਾਂਹ, ਇੱਕ ਨਾਲ ਸਿਰ, ਤੇ ਦਸ ਨਾਲ ਛਾਤੀ ਵਾਰ ਦਿੱਤੀ। ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਦਾ ਸਰੀਰ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਵੱਡੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਲਪੇਟਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਉਹੀ ਲੋਹੇ ਦੀ ਗਦਾ ਫੜੀ ਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਘੁੰਮਾਉਣ ਲੱਗੇ। ਵੱਡੀ ਤੇਜ਼ੀ ਤੇ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਗਦਾ ਨੂੰ ਜੰਬੂਮਾਲੀ ਦੇ ਛਾਤੀ 'ਤੇ ਮਾਰਿਆ। ਉਸ ਰਾਖਸ਼ਸ ਦੀ ਨਾ ਤਾਂ ਸਿਰ, ਨਾ ਬਾਂਹਾਂ, ਨਾ ਘੁਟਣ, ਨਾ ਧਨੁਸ਼, ਨਾ ਰਥ, ਨਾ ਘੋੜੇ, ਨਾ ਬਾਣ—ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬਚਿਆ। ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਦੇ ਵਜਰ ਵਾਲੇ ਵਾਰ ਨਾਲ, ਜੰਬੂਮਾਲੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਮਰ ਗਿਆ, ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੇ ਗਹਣੇ ਚਕਨਾਚੂਰ ਹੋ ਗਏ। ਜਦ ਜੰਬੂਮਾਲੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੇ ਮਹਾ ਬਲੀ ਸਹਾਇਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਸੁਣਾਈ ਮਿਲੀ, ਰਾਵਣ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਪ੍ਰਹਸਤ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਦੁੱਖ ਵਿਚ, ਰਾਤ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਥੋੜੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਸ਼ੌਰਿਆ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਤੁਰੰਤ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ। ਹੁਣ ਪਚਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਵਣ ਦੇ ਹੁਕਮ 'ਤੇ, ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਸੱਤ ਸਨ ਤੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ, ਮਹਲ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਪਏ। ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਜਾਲੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ, ਝੰਡਿਆਂ ਤੇ ਵੱਡੇ ਰਥਾਂ 'ਤੇ, ਜੋ ਬਿਜਲੀ ਵਾਲੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜਦੇ, ਉਹ ਚਲੇ। ਗਰਮ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਧਨੁਸ਼ ਲੈਕੇ, ਉਹ ਯੋਧੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਧਨੁਸ਼ ਤਾਣਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿਚ ਬਿਜਲੀ ਚਮਕਦੀ ਹੋਵੇ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਵਾਂ, ਜਦ ਸਹਾਇਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਗਰਮ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਵੱਲ ਦੌੜੇ, ਜੋ ਤੋਰਨ 'ਤੇ ਖੜੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਬਰਖਾ ਵਰ੍ਹਾਈ, ਰਥਾਂ ਗੂੰਜ ਰਹੇ ਸਨ, ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਮੀਂਹ ਵਾਲੀ ਰੁੱਤ ਵਿਚ ਘੁੰਮ ਰਹੇ ਸਨ। ਫਿਰ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਬਰਖਾ ਨਾਲ ਢੱਕ ਗਏ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਲੁਕ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਮੀਂਹ ਨਾਲ ਢੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।