ਇਹ ਚੌਂਤੀਵੀਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਗੀਰਥ ਨੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੱਕ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਦੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੀਆਂ ਅਸਥੀਆਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰੱਖੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਅਸਥੀਆਂ ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਵਿੱਚ ਵਿਲੀਨ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਰਾਮਾ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹਨ, ਨੇ ਭਾਗੀਰਥ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਆਖੇ: "ਮਾਨਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਤੇਰੇ ਮਹਾਨ ਪਿਤਾ ਸਾਗਰ ਦੇ ਸਾਠ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤਰ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਜਦ ਤੱਕ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਜਲ ਵਜੂਦ ਵਿੱਚ ਰਹੇਗਾ, ਸਾਗਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੁੱਤਰ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿਣਗੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਂਗ।" "ਇਹ ਗੰਗਾ ਤੇਰੀ ਵੱਡੀ ਧੀ ਹੋਵੇਗੀ; ਤੇਰੇ ਨਾਮ ਤੇ ਤੇਰੇ ਕਰਮ ਨਾਲ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਹ ਦਿਵਿਆ ਗੰਗਾ ਤ੍ਰਿਪਥਗਾ ਅਤੇ ਭਾਗੀਰਥੀ ਵੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਤਿੰਨ ਰਸਤੇ ਲੰਘਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਤ੍ਰਿਪਥਗਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" "ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਸਾਰੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦਾ ਆਗੂ ਹੈਂ, ਮਾਨਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ; ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਜਲ-ਕਰਮ ਕਰ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਵਚਨ ਪੂਰਾ ਕਰ। ਪਹਿਲਾਂ, ਤੇਰੇ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਧਰਮਵਾਨ ਪੂਰਵਜ ਇਹ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਾਂਗ, ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਤੇਜ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਅਦ्वਿਤੀਯ ਸੀ, ਨੇ ਵੀ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਵਚਨ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਰਾਜ-ਰਿਸ਼ਿ ਦਿਲੀਪ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਾਂਗ ਤੇਜਸਵੀ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਬਰਾਬਰ ਤਪਸੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਜੋ ਯੋਧਿਆਂ ਦੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਸੀ—ਦਿਲੀਪ, ਤੇਰਾ ਪਿਤਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਤੇਜ ਤੋੜੀ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖ ਕੇ, ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ।" "ਪਰ ਤੂੰ, ਮਾਨਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਉਹ ਵਚਨ ਪਾਰ ਕਰ ਗਿਆ ਹੈ; ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਯਸ਼ ਤੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਹ ਗੰਗਾ ਦਾ ਅਵਤਰਨ ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਮਹਾਨ ਧਰਮ ਦੇ ਆਸਥਾਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈਂ।" "ਹੁਣ, ਮਾਨਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਜਲ ਵਿੱਚ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਦਿਆਨ ਹੋ; ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਪੁੰਨ ਦੇ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ। ਸਾਰੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਜਲ-ਕਰਮ ਕਰ; ਤੇਰੀ ਭਲਾਈ ਹੋਵੇ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ; ਤੂੰ ਵੀ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈਂ, ਰਾਜਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਆਇਆ ਸੀ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪਰਤ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਭਾਗੀਰਥ, ਰਾਜ-ਰਿਸ਼ਿ, ਨੇ ਸਾਗਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਲਈ ਉੱਤਮ ਜਲ-ਕਰਮ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤਾ। ਜਲ-ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਗਿਆ; ਸੁਖ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨਾਲ, ਮਾਨਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਈ; ਉਹ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ। "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮਾ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਗੰਗਾ ਦੀ ਵਿਆਪਕ ਕਥਾ ਵਰਣਨ ਕਰ ਦਿੱਤੀ; ਤੇਰੀ ਭਲਾਈ ਹੋਵੇ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਚੰਗਾ ਹੋਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੰਧਿਆ ਦਾ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਰਿਹਾ ਹੈ।" "ਕੋਈ ਵੀ, ਜੋ ਇਹ ਕਥਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼ਤਰੀ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧਨ-ਧਾਨ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਜੀਵਨਦਾਇਕ, ਫਲਦਾਇਕ ਅਤੇ ਸਵਰਗ-ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਉਸਦੇ ਪੂਰਵਜ ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਗੰਗਾ ਦੇ ਅਵਤਰਨ ਦੀ ਕਥਾ ਲੰਮਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸੁਭਾਗ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।" "ਜੋ ਵੀ ਇਸ ਕਥਾ ਨੂੰ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ੀ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਤੇ ਯਸ਼ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਬਾਲਕਾਂਡ ਦੀ ਚੌਂਤੀਵੀਂ ਸਰਗਾ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਬਾਲਕਾਂਡ ਦੀ ਪੰਜਵੀਂ ਸਰਗਾ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੀ, ਰਾਘਵ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ, ਵੱਡੇ ਆਸ਼ਚਰਜ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਦੱਸਿਆ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਅਦਭੁਤ ਹੈ—ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅਵਤਰਨ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਭਰਨ ਦੀ ਕਥਾ। ਹੇ ਦੁਸ਼ਮਨ-ਵਿੰਨਾਸੀ, ਰਾਤ ਸਾਡੇ ਲਈ ਅਜਿਹਾ ਲੱਗੀ ਜਿਵੇਂ ਪਲ ਵਿੱਚ ਲੰਘ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੀ ਪੂਰੀ ਕਥਾ ਵਿਚਾਰਦੇ ਰਹੇ।" "ਉਹ ਪੂਰੀ ਰਾਤ, ਮੈਂ ਅਤੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਸੁਭ ਕਥਾ ਵਿਚਾਰਦੇ ਹੋਏ ਲੰਘਾ ਦਿੱਤੀ।" "ਫਿਰ, ਸਵੇਰੇ, ਜਦੋਂ ਦਿਨ ਸਾਫ ਹੋ ਗਿਆ, ਰਾਘਵ, ਦੁਸ਼ਮਨ-ਵਿੰਨਾਸੀ, ਆਪਣੇ ਸਵੇਰੇ ਦੇ ਕਰਮ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: 'ਪਵਿੱਤਰ ਰਾਤ ਲੰਘ ਗਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਕਥਾ ਸੁਣੀ ਗਈ ਹੈ; ਆਓ, ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਦਰਿਆ, ਤਿੰਨ ਰਸਤੇ ਲੰਘਣ ਵਾਲੀ ਗੰਗਾ, ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰੀਏ।'" "ਇਹ ਨਾਵ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਧਰਮਵਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਲਦੀ ਆ ਗਈ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਮਹਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਇੱਥੇ ਹੈ।" ਰਾਘਵ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਕੌਸ਼ਿਕ ਨੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਦੀ ਪਾਰ-ਕਰਵਾਈ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ। ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਦੀ ਯਥਾ-ਵਿਧਿ ਆਦਰ-ਸਤਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਟਿਕੇ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ। ਫਿਰ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ਿ, ਰਾਘਵ ਸਮੇਤ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਮਨੋਹਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਲ ਆਏ, ਜੋ ਸਵਰਗ ਵਾਂਗ ਸੀ। ਤਦ, ਰਾਮਾ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਗਿਆਨਵਾਨ ਸੀ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਤੋਂ, ਉਸ ਉੱਤਮ ਅਤੇ ਵਿਆਪਕ ਸ਼ਹਿਰ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜਾ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਸਥਾਪਤ ਹੈ? ਮੈਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ—ਤੇਰੀ ਭਲਾਈ ਹੋਵੇ—ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਉਤਸੁਕ ਹਾਂ।" ਰਾਮਾ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਨੇ ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਦੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਥਾ ਦੱਸਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। "ਸੁਣ, ਰਾਮਾ, ਇੰਦਰ ਦੀ ਕਥਾ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਸੁਣੀ ਹੈ; ਇਸ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਜੋ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਚ ਸਚ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ।