ਜਦੋਂ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਮਾਤਾ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਲੈਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੀਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਆਸ਼ਵਾਸਨ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਜਦੋਂ ਰਾਵਣ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਜਾਣਗੇ, ਤਾਂ ਦੋਵੇਂ ਰਾਘਵ—ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ—ਤੁਹਾਨੂੰ, ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਵਾਪਸ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਲੈ ਜਾਣਗੇ। ਫਿਰ ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਸੀਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ੇ, ਤੁਸੀਂ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਦੇਵੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਛਾਣ ਸਕਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਖੁਸ਼ ਹੋਣ।” ਸੀਤਾ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਜੋ ਗਹਿਣਾ ਮੈਂ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਸੀ, ਇਹੀ ਰਾਮ ਦੇਖਣਗੇ।” ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ, ਜੋ ਬਲਵਾਨ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਵਾਨਰ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਕੀਮਤੀ ਮਣੀ ਨੂੰ ਲੈ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਮਾਤਾ ਸੀਤਾ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀਸ ਨਿਵਾ ਕੇ ਰਵਾਨਾ ਹੋਣ ਲੱਗੇ। ਜਦੋਂ ਸੀਤਾ ਨੇ ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਉਡਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਦੇਖਿਆ, ਉਹ ਅਸ਼ਰੂਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਕੰਪਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, “ਹੇ ਹਨੁਮਾਨ, ਮੇਰੀ ਖੈਰ-ਖ਼ਬਰ ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਤੇ ਉਹਦੇ ਸਾਰੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾ ਦੇਣੀ। ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਰਾਘਵ, ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ, ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਦੁੱਖ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਤੂੰ ਇਹ ਕੰਮ ਹੋਰ ਵੀ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਈਂ।” ਉਹ ਅੱਗੇ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, “ਜਦ ਤੂੰ ਰਾਮ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇਂ, ਉਸਨੂੰ ਮੇਰੇ ਘਣੇ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਅਪਮਾਨਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸੀਂ। ਤੇਰਾ ਯਾਤਰਾ ਮੰਗਲਮਈ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ।” ਸੀਤਾ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਮਿਲਣ ਉਪਰੰਤ, ਹਨੁਮਾਨ, ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਸੰਪੂਰਨ ਹੋਣ ਤੇ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਹੁਣ ਜੋ ਕੁਝ ਥੋੜ੍ਹਾ ਬਚਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੋਚ ਕੇ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਜਾਣ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਏਣ ਦੇ ਸੁੰਦਰਕਾਂਡ ਦੇ ਇਕਤਾਲੀਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਮਾਤਾ ਸੀਤਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਉੱਥੋਂ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹੁਣ ਤੱਕ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕੇ—ਸਮ, ਦਾਨ, ਭੇਦ—ਉਪਯੋਗ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਇੱਥੇ ਚੌਥਾ ਤਰੀਕਾ, ਦੰਡ, ਹੀ ਬਚਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨਾਲ ਸੰਮਝੌਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਭਾਂਉਂਦਾ, ਦਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਨਹੀਂ ਜੋ ਧਨਵਾਨ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਚੂਰ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੇਦ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ—ਇੱਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਬਲ ਹੀ ਕਾਰਗਰ ਹੈ। ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨਿਸਚਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇੱਥੇ ਬਲ ਦੇ ਬਗੈਰ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਉਹ ਕੁਝ ਨਰਮ ਹੋਣ। ਉਹ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਬਿਨਾਂ ਪਿਛਲੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕੇ, ਨਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਯੋਗ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇਕਲਾ ਕਾਰਨ ਵੀ ਛੋਟੇ ਕੰਮ ਲਈ ਕਾਫੀ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਫੈਸਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅੱਜ ਹੀ ਵਾਨਰ ਰਾਜਾ ਦੇ ਆਵਾਸ ਵੱਲ ਜਾਵਾਂ, ਪਰ ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਵਣ ਨਾਲ ਟਾਕਰਾ ਕਰਾਂ। ਉਹ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਅੱਜ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਮੇਰੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ? ਆਪਣੇ ਬਲ ਨੂੰ ਪਰਖਣ ਲਈ, ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਲਈ ਲਲਕਾਰਾਂ। ਉਹ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਰਾਵਣ ਦੇ ਮੰਤਰੀਆਂ, ਫੌਜ ਅਤੇ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰ ਕੇ, ਉਸਦੇ ਮਨ ਅਤੇ ਬਲ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਜਾਵਾਂ। ਉਹਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸੁੰਦਰ, ਆਕਰਸ਼ਕ ਅਸ਼ੋਕ ਵਾਟਿਕਾ ਹੈ, ਜੋ ਰਾਵਣ ਦੀ ਹੈ। ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਬਾਗ ਨੂੰ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਸਾੜ ਦਿਆਂ, ਤਾਂ ਰਾਵਣ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਫਿਰ ਰਾਵਣ ਆਪਣੇ ਰਥਾਂ, ਘੋੜਿਆਂ, ਹਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਇਕੱਠੀ ਕਰੇਗਾ, ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਯੁੱਧ ਹੋਵੇਗਾ। ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੈਂ ਰਾਵਣ ਵੱਲੋਂ ਭੇਜੇ ਗਏ ਸਾਰੇ ਬਲਵਾਨ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ, ਜਿਵੇਂ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹਵਾ, ਆਪਣੀਆਂ ਜੰਗਲੀਆਂ ਜੰਗ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਦਰੱਖਤ ਉਖਾੜ ਕੇ ਸੁੱਟਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਹ ਅਸ਼ੋਕ ਵਾਟਿਕਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਚੁਰ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਰੱਖਤ ਅਤੇ ਲਤਾਵਾਂ ਸੀ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਦਰੱਖਤ ਟੁੱਟ ਗਏ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਟੈਂਕ ਟੁੱਟ ਗਏ, ਪਹਾੜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਸੁੱਟ-ਸੁੱਟ ਕੇ ਧੂੜ ਹੋ ਗਈ, ਅਤੇ ਉਹ ਜੰਗਲ ਵੇਖਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਚੀਕਾਂ, ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਪਾਣੀ ਦੇ ਟੈਂਕ, ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਪੱਤੇ, ਥੱਕੀਆਂ ਲਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਦਰੱਖਤ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਬੇਹਾਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਜੰਗਲ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਲੱਗਣ ਨਾਲ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਲਤਾਵਾਂ ਦੇ ਆਵਰਨ ਹਿਲ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਡਰ ਜਾਂ ਉਲਝਣ ਹੋਵੇ। ਲਤਾ-ਕੁਟੀਆਂ, ਸੁੰਦਰ ਮੰਡਪ, ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀਆਂ ਚੀਕਾਂ, ਪੰਛੀਆਂ ਅਤੇ ਪੱਥਰਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਸਭ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਜੰਗਲ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਗੁਆ ਬੈਠਾ। ਉਹ ਜੰਗਲ, ਦੁਖੀ ਲਤਾਵਾਂ ਦੇ ਗੁੱਚਿਆਂ ਨਾਲ, ਰਾਵਣ ਦੀਆਂ ਰਾਣੀਆਂ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਬਾਗ ਵਰਗਾ ਲੱਗਣ ਲੱਗਾ, ਇਹ ਸਭ ਵਾਨਰ ਦੇ ਬਲ ਕਾਰਨ ਹੋਇਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਨਾਲ, ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਕਰਕੇ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨਾਲ ਲੜਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਕੇ, ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇਜ ਨਾਲ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ। ਹੁਣ ਸੁੰਦਰਕਾਂਡ ਦੇ ਬਿਆਲੀਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਅਤੇ ਟੁੱਟਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਈ, ਤਾਂ ਲੰਕਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਡਰ ਲੱਗ ਗਿਆ। ਜਦ ਰਾਤ ਦੀ ਨੀਂਦ ਟੁੱਟੀ, ਰੂਪ ਬਦਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰਾਕਸ਼ਸਣੀਆਂ ਨੇ ਉਹ ਨਸ਼ਟ ਹੋਇਆ ਜੰਗਲ ਅਤੇ ਵੱਡੇ, ਮਹਾਨ ਵਾਨਰ ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਜੋ ਪਹਾੜ ਵਰਗਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਬਲਵਾਨ ਸੀ, ਮਾਤਾ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਇਹ ਕੌਣ ਹੈ? ਕਿਸ ਦਾ ਹੈ? ਕਿੱਥੋਂ ਆਇਆ? ਕਿਸ ਲਈ ਆਇਆ? ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤੀ?” ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਹੇ ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਡਰੋ ਨਾ, ਹੇ ਸੁਭਾਗਨ, ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਨਾਲ ਕੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ?” ਤਦ ਸੀਤਾ, ਜੋ ਧਰਮਾਤਮਾ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਸੀ, ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, “ਮੈਂ ਇਹ ਰੂਪ ਬਦਲਣ ਵਾਲੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਪਛਾਣਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ ਹਾਂ—ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਹੋਰ ਕੋਈ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ।” ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ, ਮਾਤਾ ਸੀਤਾ, ਹਨੁਮਾਨ ਅਤੇ ਲੰਕਾ ਦੀਆਂ ਰਾਕਸ਼ਸਣੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇਹ ਵਿਰਲਾਂ ਤੇ ਮਹਾਨ ਘਟਨਾਵਾਂ ਸੰਪੰਨ ਹੋਈਆਂ।