ਭਾਗੀਰਥ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਆਗੇ-ਆਗੇ ਚਲਿਆ, ਤੇ ਪਵਿਤ੍ਰ ਗੰਗਾ ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਵਹਿ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਸ ਵਿਲੱਖਣ ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ, ਰਿਸ਼ੀ, ਦੈਤ, ਦਾਨਵ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਵੀ ਭਾਗੀਰਥ ਦੇ ਰਥ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਸਨ। ਗੰਧਰਵਾਂ ਅਤੇ ਯਕਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ, ਕਿਨਨਰ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਨਾਗ, ਤੇ ਸਭ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਵੀ, ਹੇ ਰਾਮਾ, ਇਸ ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਭਾਗੀਰਥ ਦੇ ਰਥ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਵਹਿ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਜਿਤੇ-ਜਿਤੇ ਭਾਗੀਰਥ ਜਾਂਦਾ, ਉਥੇ-ਉਥੇ ਹੀ ਗੰਗਾ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਣ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਚਲਦੀ। ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਵੀ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਗੰਗਾ ਜਹਨੂ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਯਜਨ-ਸਥਲ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚੀ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਵਹਾਵ ਨਾਲ ਯਜਨ-ਸਥਲ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਹਨੂ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਗੰਗਾ ਦੀ ਇਹ ਅਣਸੁਣੀ ਕਰਤੂਤ ਦੇਖੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ। ਜਹਨੂ ਨੇ ਅਸਧਾਰਣ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਗੰਗਾ ਦਾ ਸਾਰਾ ਪਾਣੀ ਪੀ ਲਿਆ। ਇਸ ਅਦਭੁਤ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਦੇਵਤਾ, ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜਹਨੂ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਧੀ ਵਜੋਂ ਮੰਨ ਲੈ। ਫਿਰ, ਜਹਨੂ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਕੰਨ ਤੋਂ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਜਹਨੂ ਦੀ ਧੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਜਾਹਨਵੀ ਵੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੰਗਾ ਮੁੜ ਭਾਗੀਰਥ ਦੇ ਰਥ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲੀ ਅਤੇ ਆਖਰਕਾਰ ਮਹਾਨ ਨਦੀ ਸਮੁੰਦਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ। ਉੱਥੋਂ, ਉਹ ਭਾਗੀਰਥ ਦੇ ਕਾਰਜ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਪਾਤਾਲ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਈ। ਭਾਗੀਰਥ ਨੇ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਬੜੀ ਸੰਭਾਲ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਲਿਆ। ਉਹ ਉੱਥੇ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਰਾਖ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ ਤੇ ਚੇਤਨਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸਨ। ਭਾਗੀਰਥ ਨੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਵਿਤ੍ਰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਉਹ ਰਾਖ ਧੋਈ। ਪਾਪ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੂਰਵਜ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਏ, ਹੇ ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ। ਫਿਰ, ਭਾਗੀਰਥ ਨੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਦੌਰ ਨੂੰ ਅਨੁਸਰਦੇ ਹੋਏ, ਸਮੁੰਦਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ ਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੀ ਰਾਖ ਪਈ ਸੀ। ਜਦ ਉਹ ਰਾਖ ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵਿਲੀਨ ਹੋਈ, ਤਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ, ਜੋ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਹਨ, ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: "ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ, ਸਗਰ ਦੇ ਸਾਠ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤਰ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਏ ਹਨ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ। ਜਦ ਤੱਕ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਪਾਣੀ ਰਹੇਗਾ, ਸਗਰ ਦੇ ਸਭ ਪੁੱਤਰ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਗੇ।" "ਇਹ ਗੰਗਾ ਤੇਰੀ ਵੱਡੀ ਧੀ ਹੈ; ਤੇਰੇ ਨਾਮ ਤੇ ਤੇਰੇ ਕਰਤੱਬ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗੀ।" "ਇਹ ਦਿਵਿਆ ਗੰਗਾ ਤ੍ਰਿਪਥਗਾ ਵੀ ਆਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਭਾਗੀਰਥੀ ਵੀ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਤਿੰਨ ਪਥਾਂ 'ਤੇ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਤ੍ਰਿਪਥਗਾ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" "ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਸਭ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦਾ ਆਦਿ-ਪੁਰਖ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਾ; ਪਾਣੀ-ਦਾਨ ਦੀ ਰੀਤ ਨਿਭਾ ਤੇ ਆਪਣਾ ਵਚਨ ਪੂਰਾ ਕਰ।" "ਇਹ ਵਚਨ ਤੇਰੇ ਮਹਾਨ ਤੇ ਧਰਮਕ ਪੂਰਵਜ ਵੀ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇ। ਐਂਸ਼ੁਮਾਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਤੇਜ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਅਦੁੱਤੀ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਵੀ ਗੰਗਾ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਵਚਨ ਪੂਰਾ ਨਾ ਹੋ ਸਕਿਆ।" "ਤੇਰਾ ਪਿਤਾ ਦਿਲੀਪ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਰਗਾ ਧਰਮਕ ਤੇ ਤੇਜਵਾਨ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਤਪਸਿਆ ਮੇਰੇ ਬਰਾਬਰ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਵੀ ਚਾਹਿਆ, ਪਰ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਲਿਆਉਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹਿਆ।" "ਪਰ ਤੂੰ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ, ਉਹ ਵਚਨ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ; ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਤੇ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ।" "ਇਹ ਗੰਗਾ ਦਾ ਉਤਰਨਾ ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਇਸ ਕਾਰਜ ਨਾਲ ਤੂੰ ਧਰਮ ਦੇ ਮਹਾਨ ਅਸਥਾਨ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ।" "ਹੁਣ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵਿਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਪਵਿਤ੍ਰ ਹੋ, ਤੇ ਧਰਮ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ।" "ਸਭ ਪੂਰਵਜਾਂ ਲਈ ਪਾਣੀ-ਦਾਨ ਦੀ ਰੀਤ ਨਿਭਾ; ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਵੀ ਜਾ, ਹੇ ਰਾਜਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਆਏ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਆਪਣੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪਰਤ ਗਏ। ਭਾਗੀਰਥ ਨੇ, ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਹੋ ਕੇ, ਸਗਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਲਈ ਉੱਤਮ ਪਾਣੀ-ਦਾਨ ਦੀ ਰੀਤ ਨਿਭਾਈ, ਸਾਰੀਆਂ ਰੀਤਾਂ ਤੇ ਵਿਧੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ। ਪਾਣੀ-ਦਾਨ ਕਰਕੇ, ਪਵਿਤ੍ਰ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪਰਤਿਆ। ਵਧੀਆ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਨਾਲ, ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ, ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਸ਼ਾਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਜਨਤਾ ਨੇ ਉਸ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਈ; ਉਹ ਦੁਖ-ਰਹਿਤ, ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਤੇ ਸੁਖੀ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਮਾ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਗੰਗਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਵਤਾਵਰਨ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਈ ਹੈ; ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ, ਤੇਰੀ ਚੰਗੀ ਹੋਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੰਧਿਆ ਦਾ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੋ ਵੀ ਇਸ ਕਥਾ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼ਤਰੀ ਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬੜੀ ਯਸ਼, ਆਯੁ, ਤੇ ਸਵਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਪੂਰਵਜ ਤੇ ਦੇਵਤਾ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਗੰਗਾ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਦੀ ਇਹ ਕਥਾ ਆਯੁ ਤੇ ਸ਼ੁਭਤਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਵੀ ਇਸ ਕਥਾ ਨੂੰ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ਜ, ਉਹ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਆਯੁ ਤੇ ਯਸ਼ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਬਾਲਕਾਂਡ ਦੀ ਚੌਂਤੀ-ਚੌਂਤੀ ਸਰਗਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਈ। ਹੁਣ ਪਚਵੀਂ ਸਰਗਾ ਸੁਣੀ ਜਾਵੇ। ਜਦ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੀ, ਰਾਘਵ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਦਿਲੋਂ ਵੱਡੀ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਤੂੰ ਦੱਸਿਆ, ਉਹ ਬੜਾ ਅਦਭੁਤ ਹੈ—ਗੰਗਾ ਦਾ ਪਵਿਤ੍ਰ ਉਤਰਨਾ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਭਰਨਾ ਵੀ।" "ਹੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁ-ਵਿਜेता, ਰਾਤ ਸਾਡੀ ਲਈ ਪਲ ਵਿੱਚ ਲੰਘ ਗਈ, ਜਦ ਅਸੀਂ ਤੇਰੀ ਪੂਰੀ ਕਥਾ ਵਿਚ ਰਮ ਗਏ।