ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਸਭ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਏ। ਰਾਜਰਸ਼ੀ ਭਾਗੀਰਥ ਨੇ ਆਪਣਾ ਦਿਵਯ ਰਥ ਚੜ੍ਹਿਆ। ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ, ਤੇ ਗੰਗਾ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲੀ। ਇਸ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਦੇਵਤਾ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਦੈਤ, ਦਾਨਵ, ਰਾਖਸ਼, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਯਕਸ਼ਾਂ, ਕਿੰਨਰਾਂ, ਮਹਾਂ-ਨਾਗਾਂ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ—all ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਭਾਗੀਰਥ ਦੇ ਰਥ ਦੇ ਨਾਲ ਚੱਲ ਪਏ। ਜੋ ਜਲ-ਜੀਵੀਆਂ ਸਨ, ਉਹ ਵੀ ਗੰਗਾ ਦੇ ਆਉਣ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲੇ। ਜਿੱਥੇ ਜਿੱਥੇ ਭਾਗੀਰਥ ਗਿਆ, ਉੱਥੇ ਉੱਥੇ ਗੰਗਾ, ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਚਲ ਪਈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੰਗਾ ਜਹਨੂ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਯਜਨ-ਸਥਾਨ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚੀ। ਪਰ, ਗੰਗਾ ਨੇ ਉਸ ਯਜਨ-ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਹਨੂ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਗੰਗਾ ਦੀ ਉੱਤਰਨਤਾ ਸਮਝਿਆ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੀ ਗੰਗਾ ਦਾ ਪਾਣੀ ਪੀ ਲਿਆ। ਇਹ ਅਸਧਾਰਣ ਕਾਰਜ ਦੇਖ ਕੇ, ਦੇਵਤਾ, ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਚਕਿਤ ਹੋ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜਹਨੂ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਧੀ ਵਜੋਂ ਮੰਨ ਲਵੇ। ਜਹਨੂ ਰਿਸ਼ੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਛੱਡਿਆ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਜਹਨੂ ਦੀ ਧੀ—ਜਾਹਨਵੀ—ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਗੰਗਾ ਮੁੜ ਭਾਗੀਰਥ ਦੇ ਰਥ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲੀ ਅਤੇ ਉਹ ਮਹਾਨ ਨਦੀ ਸਮੁੰਦਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੀ। ਉਥੋਂ, ਗੰਗਾ ਨੇ ਪਾਤਾਲ-ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਭਾਗੀਰਥ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ। ਭਾਗੀਰਥ ਨੇ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਬੜੀ ਸੰਭਾਲ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਰਾਖ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ ਤੇ ਸੂਚੇਤ ਨਾ ਸਨ। ਭਾਗੀਰਥ ਨੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਉਹ ਰਾਖ ਧੋਈ। ਇਸ ਨਾਲ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਧੋਏ ਗਏ ਤੇ ਉਹ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਾਗੀਰਥ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਸਾਥ ਨਾਲ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਰਸਤੇ ਪਾਤਾਲ-ਲੋਕ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਿੱਥੇ ਰਾਖ ਪਈ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਰਾਖ ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵਿਲੀਨ ਹੋਈ, ਤਦ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਭਾਗੀਰਥ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: “ਮਾਨਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਤਾ ਸਾਗਰ ਦੇ ਸਾਠ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤਰ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਏ ਹਨ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਹਨ। ਜਦ ਤਕ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਪਾਣੀ ਹੈ, ਸਾਗਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਗੇ। ਗੰਗਾ ਤੁਹਾਡੀ ਵੱਡੀ ਧੀ ਹੋਵੇਗੀ; ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਮ ਤੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗੀ। ਦਿਵਯ ਗੰਗਾ ਤ੍ਰਿਪਥਗਾ ਤੇ ਭਾਗੀਰਥੀ ਵੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਤਿੰਨ ਰਸਤੇ ਚਲਦੀ ਹੈ।” “ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਸਭ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੇ ਪੂਰਵਜ ਹੋ, ਰਾਜਨ; ਜਲ-ਤਰਪਣ ਕਰੋ ਤੇ ਆਪਣੀ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੀ ਕਰੋ। ਪਹਿਲਾਂ, ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤਮ ਤੇ ਧਰਮਵਾਨ ਪੂਰਵਜਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਨਾ ਹੋਈ। ਐਂਸ਼ੁਮਾਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਕਿਰਣ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਅਦਭੁਤ ਸੀ, ਨੇ ਵੀ ਗੰਗਾ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਵਚਨ ਪੂਰਾ ਨਾ ਕਰ ਸਕਿਆ। ਰਾਜਰਸ਼ੀ ਦਿਲੀਪ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਾਂਗ ਉਜਲਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਤਪਸਿਆ ਮੇਰੇ ਬਰਾਬਰ ਸੀ ਤੇ ਜੋ ਧਰਮ-ਰਖਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਉਹ—ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਤਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਕਿਰਣ ਤੁਹਾਡੀ ਤੋਂ ਵਧ ਸੀ—ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਗੰਗਾ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਪੂਰੀ ਨਾ ਹੋਈ। ਪਰ ਤੁਸੀਂ, ਮਾਨਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਹ ਵਚਨ ਪੂਰਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਤੁਸੀਂ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤੇ ਉੱਤਮ ਯਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਗੰਗਾ ਦਾ ਉਤਰਣਾ ਤੁਹਾਡੇ ਦੁਆਰਾ ਹੋਇਆ; ਇਸ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਮਹਾਨ ਧਰਮ-ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਹੁਣ, ਜਲ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰੋ, ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਵੋ ਤੇ ਪੂਣ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋ। ਪੂਰਵਜਾਂ ਲਈ ਜਲ-ਤਰਪਣ ਕਰੋ; ਤੁਹਾਡੀ ਚੰਗੀ ਹੋਵੇ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ; ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਜਾਓ, ਰਾਜਨ।” ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਆਏ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਵਾਪਸ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ। ਭਾਗੀਰਥ ਨੇ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਾਗਰਾਂ ਲਈ ਉੱਤਮ ਜਲ-ਤਰਪਣ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਕਰਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪਰਤਿਆ। ਵਿਭਵ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਮਾਨਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਸੁਰਖ਼ਰੂ ਕਰਕੇ ਰਾਜ ਕਰਿਆ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਪਰਤ ਕੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਮਨਾਈ; ਦੁਖ-ਰਹਿਤ, ਵਿਭਵਸ਼ਾਲੀ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮਾ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਗੰਗਾ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਤੁਹਾਡੀ ਚੰਗੀ ਹੋਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੰਧਿਆ ਦਾ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਕਥਾ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼ਤਰੀ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧਨ-ਧਨ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਜੀਵਨ-ਦਾਤਾ, ਫਲਦਾਈ ਤੇ ਸਵਰਗ-ਦਾਈ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਪੂਰਵਜ ਤੇ ਦੇਵਤਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਗੰਗਾ ਦੇ ਉਤਰਣ ਦੀ ਇਹ ਕਥਾ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਤੇ ਸ਼ੁਭਤਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਕਥਾ ਨੂੰ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਸਭ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਮਰ ਤੇ ਯਸ਼ ਵਧ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬਾਲਕਾਂਡ ਦੇ ਚੌਂਤੀ-ਚੌਂ ਸਰਗਾ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਜਦ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀਆਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣੀਆਂ, ਰਾਘਵ—ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ—ਵੱਡਾ ਅਸ਼ਚਰਜ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: “ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਦੱਸਿਆ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਉਤਰਣ ਦੀ ਕਥਾ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਭਰ ਜਾਣ ਦੀ ਵਾਰਤਾ, ਇਹ ਸਭ ਵੱਡਾ ਅਸਚਰਜ ਹੈ।