ਕਾਗ, ਜਿਸ ਨੇ ਸੀਤਾ ਦੇ ਉੱਤੇ ਅਪਮਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਤਾਲੀਮ ਦੇਣ ਲਈ ਰਾਮ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਅਸਤ੍ਰ ਚਲਾਇਆ। ਕਾਗ ਨੇ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਰੱਖ-ਰੱਖ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਲੱਭਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਸਹਾਰਾ ਨਾ ਮਿਲਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਵੈਦਕ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਗਏ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕਣ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਆਖ਼ਰ ਉਹ ਰਾਮ ਦੇ ਪਾਸ ਆਇਆ। ਰਾਮ, ਜੋ ਸਦਾ ਸਹਾਰਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸ ਕਾਗ ਨੂੰ, ਜੋ ਮਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਸੀ, ਮਿਹਰ ਕਰਕੇ ਬਚਾ ਲਿਆ। ਰਾਮ ਨੇ ਕਾਗ ਨੂੰ, ਜੋ ਥੱਕ ਚੁੱਕਾ, ਪੀਲਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਡਿੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਕਿਹਾ: "ਬ੍ਰਹਮਾ-ਅਸਤ੍ਰ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ; ਦੱਸੋ, ਇਹ ਕਿੱਥੇ ਲੱਗੇ?" ਫਿਰ, ਅਸਤ੍ਰ ਨੇ ਕਾਗ ਦੀ ਸੱਜੀ ਅੱਖ 'ਤੇ ਵੱਜਿਆ; ਆਪਣੀ ਅੱਖ ਦੇਣ 'ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਜਾਨ ਬਚ ਗਈ। ਕਾਗ ਨੇ ਰਾਮ ਅਤੇ ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁਆਫ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਸੀਤਾ ਨੇ ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ: "ਮੇਰੇ ਲਈ, ਕਾਗ ਦੀ ਗਲਤੀ ਤੇ ਵੀ, ਰਾਮ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਅਸਤ੍ਰ ਚਲਾਇਆ; ਫਿਰ, ਰਾਵਣ ਦੀ ਗਲਤੀ ਤੇ, ਰਾਜਾ, ਤੁਸੀਂ ਕਿਉਂ ਮਾਫ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ?" ਉਹ ਰਾਮ ਦੀ ਦਇਆ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਕਿ ਰਾਮ ਸਮੁੰਦਰ ਵਰਗਾ ਅਡੋਲ ਅਤੇ ਅਗਾਧ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਇੰਦਰ ਵਰਗਾ ਹੈ। "ਤੁਸੀਂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਮਾਹਰ, ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ाली ਹੋ; ਫਿਰ, ਰਾਘਵ, ਤੁਸੀਂ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ 'ਤੇ ਹਥਿਆਰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਵਰਤਦੇ?" ਸੀਤਾ ਆਖਦੀ ਹੈ, "ਕੋਈ ਸੱਪ, ਗੰਧਰਵ, ਦੇਵਤਾ ਜਾਂ ਮਾਰੁਤ ਰਾਮ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਜੇਕਰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਮੇਰੀ ਚਿੰਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਤਿੱਖੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ? ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਰਾਮ ਦੇ ਹੁਕਮ 'ਤੇ, ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਮੇਰੀ ਰਾਹਤ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ? ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਪਵਨ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ? ਜਰੂਰ ਮੇਰੀ ਕੋਈ ਵੱਡੀ ਗਲਤੀ ਹੋਵੇਗੀ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਦੋਵੇਂ ਜੋ ਯੋਧਾ ਹਨ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਨਜ਼ਰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ?" ਸੀਤਾ ਦੇ ਦੁਖ ਭਰੇ, ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣਕੇ, ਮਹਾਨ ਵਾਨਰ ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਮਾਤਾ, ਰਾਮ ਤੇਰੇ ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੈ, ਮੈਂ ਸੱਚ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ; ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦਾ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਵੀ ਦੁਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੂੰ ਮਿਲ ਗਈ ਹੈ, ਇਸ ਵੇਲੇ ਦੁਖ ਨਾ ਕਰ—ਇਸ ਸਮੇਂ ਤੇਰੇ ਦੁਖ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਨ ਯੋਧੇ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਤੇਰੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਅੰਗਾਰ ਕਰ ਦੇਣਗੇ। ਰਾਵਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਰਾਘਵ ਤੈਨੂੰ, ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ 'ਚ ਲੈ ਆਵੇਗਾ।" "ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ, ਰਾਘਵ, ਮਹਾਨ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਚਮਕਦੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਜਾਂ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਕੀ ਸੁਨੇਹਾ ਦੇਣਾ ਹੈ?" ਹਨੁਮਾਨ ਦੇ ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ, ਸੀਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਕੌਸ਼ਲਿਆ, ਜੋ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਮੇਰੇ ਲਈ, ਉਸ ਦੀ ਖੈਰ-ਖ਼ਬਰ ਲੈਣਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਰ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨਾ; ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਪਿਆਰੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ, ਜੋ ਹਾਰਾਂ ਅਤੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨਾ। ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਰਾਜ-ਸੰਪਤੀ ਵੀ, ਉਸ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" "ਸੁਮਿਤਰਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਰਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਵਨਵਾਸ 'ਚ ਗਿਆ, ਸਭ ਸੁਖ ਛੱਡ ਕੇ, ਭਰਾਵਾ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਕੁਤਸਥ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦਾ, ਭਰਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ, ਚੌੜੇ ਕੰਧੇ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਾਂਹਾਂ, ਸੁਚਿੰਤਕ, ਅਤੇ ਪਿਆਰੇ ਲਗਦੇ। ਉਹ ਰਾਮ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ, ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਮਾਤਾ ਵਾਂਗ ਵਤੀਰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜਦ ਮੈਂ ਲੈ ਜਾਈ ਗਈ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਾ ਸੀ। ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ, ਸੁਭਾਗਾ, ਯੋਗ, ਘੱਟ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦਾ ਪਿਆਰਾ, ਤੇ ਮੇਰੇ ਸਸੁਰ ਵਰਗਾ ਹੈ। ਲਕਸ਼ਮਣ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਰਾਮ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲੋਂ ਪਿਆਰਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਜੋ ਕੰਮ ਮਿਲੇ, ਉਹ ਸ਼ੌਰਤ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਉਹ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਰਾਘਵ noble conduct ਭੁੱਲ ਜਾਂਦਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਖੈਰ-ਖ਼ਬਰ ਦੇਣੀ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਰਮ, ਪਵਿੱਤਰ, ਯੋਗ, ਰਾਮ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ, ਉਹ ਦੁਖ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਣੇ। ਤੂੰ, ਇਸ ਕੰਮ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸੱਤਾ ਵਾਲਾ, ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਤਨਦੁਸ਼ਤ ਕਰ।" "ਇਹ ਗੱਲ, ਮੇਰੇ ਪਤੀ, ਮਹਾਨ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕਹਿਣਾ: 'ਮੈਂ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਜੀਵਨ ਰੱਖਾਂਗੀ, ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ।' ਇਕ ਮਹੀਨੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜੀਵਾਂਗੀ—ਇਹ ਮੈਂ ਸੱਚ ਕਹਿੰਦੀ ਹਾਂ; ਰਾਵਣ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਠੱਗੀ ਤੇ ਮੰਦ ਕਰਤੂਤ ਨਾਲ ਫੜਿਆ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਬਚਾ, ਜਿਵੇਂ ਕੌਸ਼ਿਕੀ ਨੂੰ ਪਾਤਾਲ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਸੀ।" ਫਿਰ, ਸੀਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਸਤ੍ਰ ਵਿੱਚੋਂ ਚਮਕਦਾ, ਦਿਵਿਆ ਮਾਣਕ, ਹਟਾ ਕੇ, ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ: "ਇਹ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਦੇਣਾ।" ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਉਹ ਅਤਿ-ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਮਾਣਕ ਆਪਣੀ ਉਂਗਲੀ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੀ ਬਾਂਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਢੁਕਵੀਂ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਮਾਣਕ ਲੈ ਕੇ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਘੁੰਮਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਾਸ ਆਦਰ ਨਾਲ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ, ਹਨੁਮਾਨ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਸ਼ੁਭ ਲਕੜੀਆਂ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਜਨਕ ਰਾਜ ਦੀ ਧੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੇਸ ਵਿੱਚੋਂ, ਪਹਾੜੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਹਿਲਿਆ ਮਾਣਕ, ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਮਨ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਕਾਂਡ ਵਿੱਚ, ਅੜਤੀ-ਨੌਂ ਚੈਪਟਰ ਸੁਣੋ।