ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਜੀ ਨੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਤੇਜ਼ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਸਲਕਦੀ ਘਾਹ ਦੀ ਪੱਤੀ ਕਾਂ ਨੂੰ ਸੁੱਟੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਪੱਤੀ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਕਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਦੌੜੀ। ਕਾਂ ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਤੋਂ ਡਰ ਕੇ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖੜਾਂ ਕਰਦਾ ਫਿਰਿਆ, ਹਰ ਥਾਂ ਰੱਖਿਆ ਲੱਭਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਪਰ ਉਸਦੇ ਪਿਓ ਵੀ, ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਛੱਡ ਗਏ। ਤਿੰਨੋਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਆਖ਼ਰ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਦਰ ਤੇ ਆ ਗਿਆ। ਜੋ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਆਸਰਾ ਦੇਂਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ, ਜੋ ਮੌਤ ਦੇ ਯੋਗ ਸੀ, ਦਇਆ ਕਰਕੇ ਬਚਾ ਲਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਾਂ ਥਕ ਕੇ, ਮੁਰਝਾਇਆ ਹੋਇਆ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਤਾਂ ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਸਤਰ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਦੱਸ ਕਿ ਇਹ ਕਿੱਥੇ ਲੱਗੇ?” ਫਿਰ ਉਹ ਅਸਤਰ ਕਾਂ ਦੀ ਸੱਜੀ ਅੱਖ ਵਿੱਚ ਲੱਗਿਆ। ਆਪਣੀ ਸੱਜੀ ਅੱਖ ਦੇਣ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਜਾਨ ਬਚ ਗਈ। ਕਾਂ ਨੇ ਰਾਮ ਤੇ ਦਸ਼ਰਥ ਜੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਵੱਡਾ ਵੀਰ ਉਸਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਸਿਤਾ ਜੀ ਹਨੂਮਾਨ ਨੂੰ ਆਖਦੀ ਹੈ, “ਮੇਰੇ ਲਈ ਤਾਂ ਕਾਂ ਦੇ ਅਪਰਾਧ ਉੱਤੇ ਵੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਸਤਰ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਫਿਰ, ਰਾਜਾ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਜੁਲਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਮਾਫ ਕਿਉਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ?” ਉਹ ਆਖਦੀ ਹੈ, “ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਕਿ ਦਇਆ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਨੇਕੀ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਤੁਸੀਂ ਬੜੀ ਤਾਕਤ, ਉਰਜਾ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਗੰਭੀਰ, ਅਡੋਲ ਹੋ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹੋ, ਇੰਦਰ ਵਰਗੇ ਮਹਾਨ ਹੋ।” “ਤੁਸੀਂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਮਾਹਰ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਡਿੱਗਣ ਨਾ ਵਾਲੇ ਹੋ, ਫਿਰ ਰਾਘਵ, ਤੁਸੀਂ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਹਥਿਆਰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਚਲਾਉਂਦੇ? ਨਾ ਸੱਪ, ਨਾ ਗੰਧਰਵ, ਨਾ ਦੇਵਤੇ, ਨਾ ਮਰੁੱਤਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ, ਰਾਮ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਜੇ ਉਹ ਮਹਾਨ ਬੀਰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਚਿੰਤਤ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਤਿੱਖੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਦਿੰਦੇ? ਜੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦਾ ਹੁਕਮ ਪਾ ਕੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਤਾਂ ਇਸਦਾ ਕੀ ਕਾਰਨ ਹੈ?” “ਜੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੋਤ ਹਵਾ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਅਟੱਲ ਹਨ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਕੋਈ ਵੱਡੀ ਭੁੱਲ ਮੇਰੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇਗੀ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਦੋਵੇਂ ਯੋਗ ਹਨ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਮੇਰੀ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਤੱਕਦੇ।” ਜਦੋਂ ਵੈਦੇਹੀ (ਸਿਤਾ) ਇਹ ਅੰਸੂਆਂ ਭਰੀਆਂ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਆਖਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਹਾਨ ਵਾਨਰ ਸੈਨਾਪਤੀ ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਮਾਤਾ, ਰਾਮ ਤੁਹਾਡੇ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹਨ—ਇਹ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੱਚੀ ਕਸਮ ਦੇ ਕੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਵੀ ਦੁਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਵੀ ਮਿਲ ਗਈ ਹੋ, ਹੁਣ ਦੁੱਖ ਕਰਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ। ਸੁੰਦਰੇ, ਹੁਣੇ ਹੀ ਤੁਹਾਡੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਂਵੀਰ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਤਮੰਨਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁੱਟ ਕੇ ਭਸਮ ਕਰ ਦੇਣਗੇ।” “ਜਦੋਂ ਰਾਵਣ, ਜੋ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਨਿਰਦਈ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਮਾਰਿਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਤਾਂ ਰਾਘਵ ਤੁਹਾਨੂੰ, ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਆਵੇਗਾ। ਹੁਣ ਦੱਸੋ, ਰਾਘਵ, ਮਹਾਨ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਚਮਕਦਾਰ ਸੁਗਰੀਵ ਜਾਂ ਵਾਨਰਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਨੂੰ ਤੁਹਾਡਾ ਕਿਹੜਾ ਸੁਨੇਹਾ ਦੇਵਾਂ?” ਜਦੋਂ ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਇਹ ਪੁੱਛਿਆ, ਤਾਂ ਸਿਤਾ ਨੇ ਫਿਰ ਆਖਿਆ, “ਕੌਸਲਿਆ, ਜੋ ਉੱਚ ਸੋਚ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਮੇਰੇ ਵਾਸਤੇ, ਉਸ ਦੀ ਖੈਰੀਅਤ ਪੁੱਛਣਾ ਅਤੇ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨਾ। ਅਤੇ ਉਹ ਪ੍ਰੀਤਮ ਰਾਣੀਆਂ, ਜੋ ਹਾਰਾਂ ਅਤੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨਾ।” “ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਹਕੂਮਤ ਵੀ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਸਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸੁਮਿਤਰਾ ਦਾ ਨੇਕ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਰਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਆਪਣੀ ਬੇਮਿਸਾਲ ਆਰਾਮ ਛੱਡ ਕੇ, ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਕੁਤਸਥ (ਰਾਮ) ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਭਰਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਚੌੜੇ ਮੋਢੇ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਬਾਂਹਾਂ, ਸੋਚਵਾਨ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਹੈ।” “ਉਹ ਰਾਮ ਨਾਲ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਮਾਂ ਵਾਂਗ। ਪਰ ਜਦ ਮੈਂ ਚੁੱਕੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ, ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ, ਯੋਗ, ਘੱਟ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ, ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰਾ, ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਸੱਸੇ ਵਰਗਾ ਹੈ। ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਰਾਮ ਨੂੰ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਵੱਧ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਜੋ ਕੰਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ੌਰਤ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।” “ਉਸਨੂੰ, ਜਿਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਘਵ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਦਰਸ਼ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਮੇਰੀ ਵੱਲੋਂ ਖੈਰੀਅਤ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਜਰੂਰ ਆਖਣਾ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਰਮ, ਪਵਿੱਤਰ, ਯੋਗ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ; ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ, ਉਹ ਦੁੱਖ ਹਟਾਉਣ ਵਾਲਾ ਬਣੇ।” “ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਕੰਮ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਮਰੱਥ ਹੋ, ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਆਗੂ; ਤੁਹਾਡੇ ਜਤਨ ਨਾਲ ਰਾਘਵ ਮੇਰੇ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਹੋਵੇ।” “ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਪਤੀ, ਮਹਾਂਵੀਰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਆਖਣਾ: ‘ਮੈਂ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਹੀ ਜੀਉਂਦੀ ਰਹਾਂਗੀ, ਹੇ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ।’ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜੀਉਂਦੀ ਰਹਾਂਗੀ—ਇਹ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੱਚ ਕਹਿੰਦੀ ਹਾਂ। ਰਾਵਣ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਧੋਖੇ ਅਤੇ ਬੁਰੇ ਕੰਮ ਨਾਲ ਫੜਿਆ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਬਚਾਓ, ਹੇ ਬੀਰ, ਜਿਵੇਂ ਕੌਸ਼ਿਕੀ ਨੂੰ ਪਾਤਾਲ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।” ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਸੀਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਸਤ੍ਰ ਤੋਂ ਚਮਕਦਾਰ, ਦਿਵਯ ਚੂੜਾਮਣੀ ਉਤਾਰ ਕੇ ਹਨੂਮਾਨ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ, “ਇਹ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਦੇਣੀ ਹੈ।” ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਉਹ ਅਦੁੱਤੀ ਰਤਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਉਂਗਲੀ ਵਿੱਚ ਪਾ ਲਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉਸਦੇ ਬਾਂਹ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਰਤਨ ਲੈ ਕੇ, ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਸੀਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਘੁੰਮ ਕੇ, ਆਦਰ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਭਰ ਗਈ, ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ—ਜੋ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ—ਦੇ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਜਨਕ ਰਾਜਾ ਦੀ ਧੀ ਦੇ ਕੇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਿਆ, ਪਹਾੜੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਹਿਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਅਮੋਲਕ ਚੂੜਾਮਣੀ ਲੈ ਕੇ, ਹਨੂਮਾਨ ਖੁਸ਼ ਮਨ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ।