ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਸੀਤਾ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਗਹਿਰੀ ਪੀੜਾ ਸਾਂਝੀ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਮੇਰੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਆਂਸੂ ਭਰ ਆਏ ਸਨ, ਮੈਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਆਪਣੇ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜਦੋਂ ਕਉਏ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕੀਤਾ। ਥਕਾਵਟ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਰਾਘਵ ਦੇ ਗੋਦ ਵਿਚ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਸੁੱਤੀ ਰਹੀ; ਫਿਰ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ, ਭਰਤ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੇ ਮੇਰੇ ਗੋਦ ਵਿਚ ਸੌਣ ਲਈ ਮੱਥਾ ਰੱਖਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਫਿਰ ਉਹ ਕਉਆ ਆ ਗਿਆ। ਜਦ ਮੈਂ ਸੁੱਤੋਂ ਜਾਗੀ ਤੇ ਰਾਘਵ ਦੇ ਗੋਦ ਤੋਂ ਉੱਠੀ, ਤਦਕੱਲੀ ਉਹ ਕਉਆ ਆਇਆ ਤੇ ਮੇਰੇ ਛਾਤੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਨੁੱਕੀ ਚੋਚ ਮਾਰੀ। ਵਾਰ ਵਾਰ, ਉਹ ਉੱਡ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਵੱਡੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਦਿੰਦਾ। ਫਿਰ ਰਾਮਾ ਜੀ ਉੱਠੇ, ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੇਰੀ ਛਾਤੀ ਤੋਂ ਖੂਨ ਵਗਦਾ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ, ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਫੁਫਕਾਰਦੇ ਹੋਏ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, 'ਕਿਸ ਨੇ, ਹੇ ਨਾਗ-ਨਾਸਿਕਾ ਵਾਲੀ, ਤੇਰੀ ਛਾਤੀ ਵਿਚਕਾਰ ਜਖ਼ਮ ਕੀਤਾ? ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਪੰਜ ਸਿਰ ਵਾਲੇ ਸੱਪ ਨਾਲ ਖੇਡ ਕਰਨ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਕਰਦਾ ਹੈ?' ਰਾਮਾ ਨੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਉਆ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਸੀ, ਜਿਸਦੇ ਨੁੱਕੇ ਨਖ ਖੂਨ ਨਾਲ ਰੰਗੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹ ਕਉਆ, ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੰਦਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਪੰਛੀਆਂ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੇ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼, ਜਿਸ ਨੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਚੱਕਰ ਲਾਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਫਿਰ ਰਾਮਾ ਜੀ ਨੇ, ਅੱਖਾਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋਈਆਂ, ਉਸ ਕਉਏ ਵਿਰੁੱਧ ਭਿਆਨਕ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਚਟਾਈ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦਰਭਾ ਘਾਸ ਦਾ ਤਿੰਨਾ ਚੁੱਕਿਆ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਸਤਰ ਨਾਲ ਸੰਚਾਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਤਿੰਨਾ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ, ਪੰਛੀ ਵੱਲ ਵੱਧ ਗਿਆ। ਰਾਮਾ ਨੇ ਉਹ ਤਿੰਨਾ ਕਉਏ ਵੱਲ ਸੁੱਟਿਆ, ਜੋ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲ ਪਿਆ। ਕਉਆ ਡਰ ਕੇ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਵਿਚ ਰੱਖਿਆ ਲੱਭਦਾ ਫਿਰਿਆ, ਕਈ ਰਾਹਾਂ ਤੇ ਭੱਜਿਆ, ਪਰ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਤੇ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਆਖਰਕਾਰ, ਉਹ ਤਿੰਨਾ ਦੀ ਚਪੇਟ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਰਾਮਾ ਕੋਲ ਹੀ ਸ਼ਰਨ ਆ ਗਿਆ। ਜੋ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਰਾਮਾ ਨੇ ਉਸ ਕਉਏ ਨੂੰ, ਜੋ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਡਿੱਗ ਗਿਆ ਸੀ ਤੇ ਮਾਫੀ ਮੰਗ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਮਰਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਦਇਆ ਕਰਕੇ ਬਚਾ ਲਿਆ। ਰਾਮਾ ਨੇ ਉਸ ਥੱਕੇ ਹੋਏ, ਪੀਲੇ ਪਏ ਕਉਏ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਸਤਰ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ; ਦੱਸ, ਇਹ ਕਿੱਥੇ ਲੱਗੇ?' ਤਾਂ ਅਸਤਰ ਕਉਏ ਦੀ ਸੱਜੀ ਅੱਖ ਤੇ ਲੱਗਿਆ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਸੱਜੀ ਅੱਖ ਦੇਣ ਨਾਲ, ਉਸਦੀ ਜਾਨ ਬਚ ਗਈ। ਕਉਏ ਨੇ ਰਾਮਾ ਅਤੇ ਦਸ਼ਰਥ ਜੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਉਹ ਮਹਾਨ ਨਾਇਕ ਰਾਮਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਸੀਤਾ ਜੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, 'ਮੇਰੇ ਲਈ, ਇਕ ਕਉਏ ਦੀ ਗਲਤੀ ਉੱਤੇ ਵੀ ਰਾਮਾ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਸਤਰ ਚਲਾਇਆ; ਤਾਂ ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਜੁਲਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਮਾਫ ਕਿਉਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ?' 'ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹੋਂ ਸੁਣਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਦਇਆ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਗੁਣ ਹੈ; ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਤੁਸੀਂ ਮਹਾਨ ਬਲ, ਉਰਜਾ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਗਹਿਰੀ ਤੇ ਅਟੱਲ ਹੋ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹੋ, ਇੰਦਰ ਵਰਗੇ ਮਹਾਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਮਾਹਿਰ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਤੁਸੀਂ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਹਥਿਆਰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਵਰਤਦੇ?' 'ਨਾ ਤਾਂ ਸੱਪ, ਨਾ ਗੰਧਰਵ, ਨਾ ਦੇਵਤੇ, ਨਾ ਹੀ ਮਰੁਤਗਣ, ਰਾਮਾ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਸਹਾਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਉਹ ਮਹਾਨ ਬੀਰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਚਿੰਤਤ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਤਿੱਖੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ?' 'ਕੀ ਰਾਮਾ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਉੱਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰਕ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਮੈਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ? ਜੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮਨੁੱਖ-ਸ਼ੇਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੋਤਿ ਪਵਨ ਤੇ ਇੰਦਰ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਅਟੱਲ ਹਨ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਭੁੱਲ ਗਏ ਹਨ?' 'ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ, ਕੋਈ ਵੱਡੀ ਭੁੱਲ ਮੇਰੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇਗੀ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਦੋਵੇਂ ਯੋਗਤਾ ਵਾਲੇ ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਸੰਘਾਰਕ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਤੱਕਦੇ।' ਸੀਤਾ ਦੇ ਆਂਸੂਆਂ ਭਰੇ, ਦੁਖੀ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ, ਮਹਾਨ ਤੇਜੀ ਵਾਲੇ ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮਾਤਾ, ਰਾਮਾ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਪੀੜਾ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹਨ—ਇਹ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੱਚੀ ਕਸਮ ਦੇ ਕੇ ਆਖਦਾ ਹਾਂ। ਜਦ ਰਾਮਾ ਦੁੱਖੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਵੀ ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਮਿਲ ਗਈ ਹੋ; ਹੁਣ ਦੁਖ ਕਰਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ, ਇਸੀ ਘੜੀ ਤੇਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਤੁਸੀਂ ਵੇਖੋਗੀ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮਨੁੱਖ-ਸ਼ੇਰ, ਮਹਾਨ ਬਲ ਵਾਲੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਤੁਹਾਡੀ ਇੱਕ ਝਲਕ ਦੇ ਇੱਛਕ ਹੋ ਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਰਾਖ ਕਰ ਦੇਣਗੇ।" "ਕਟਕਟੇ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਨਿਰਦਈ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਰਾਘਵ ਤੁਹਾਨੂੰ, ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਵਾਪਸ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਲੈ ਜਾਵੇਗਾ। ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਰਾਘਵ, ਮਹਾਬਲੀ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਸੁਗਰੀਵ ਜਾਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਵਾਨਰਾਂ ਲਈ ਕੀ ਸੁਨੇਹਾ ਦੇਣਾ ਹੈ?" ਜਦ ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਕਿਹਾ, ਸੀਤਾ ਜੀ ਨੇ ਫਿਰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਕੌਸਲਿਆ, ਜੋ ਉੱਚੇ ਚਿੱਤ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਮੇਰੇ ਵਾਸਤੇ, ਉਸ ਦੀ ਖੈਰੀਅਤ ਪੁੱਛਣਾ ਤੇ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨਾ; ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਪਿਆਰੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ, ਜੋ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹਨ।" "ਭਾਵੇਂ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਰਿਆਸਤ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਤੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸੁਮਿਤਰਾ ਦਾ ਧਰਮੀ ਪੁੱਤਰ, ਜਿਸ ਨੇ ਰਾਮਾ ਦੇ ਨਾਲ ਵਨਵਾਸ ਚੁਣਿਆ, ਅਤੁੱਟ ਆਰਾਮ ਛੱਡ ਕੇ, ਨਿਭਾਉ ਲਈ।" "ਉਹ ਕਕੁਤਸਥ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ, ਭਰਾ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਫ਼ਾਰਸਟ ਵਿਚ ਨਿਭਾਉਂਦਾ, ਚੌੜੇ ਮੋਢੇ, ਮਹਾਨ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਸੋਚਵਾਨ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਹੈ। ਉਹ ਰਾਮਾ ਨਾਲ ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ, ਤੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਮਾਂ ਵਾਂਗ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜਦ ਮੈਨੂੰ ਲੈ ਜਾਇਆ ਗਿਆ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਨਾਇਕ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ।" "ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ, ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ, ਯੋਗਤਾ ਵਾਲਾ, ਘੱਟ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ, ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰਾ, ਤੇ ਮੇਰੇ ਸੱਸੇ ਵਰਗਾ ਹੈ। ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਰਾਮਾ ਨੂੰ ਮੈਨੂੰੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਜੋ ਕੰਮ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਬਹਾਦਰੀ ਨਾਲ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੀਤਾ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਤੇ ਆਸ ਦੀ ਗੱਲ ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ।