ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਸੀਤਾ ਜੀ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਵਾਦ ਦੀ ਇਹ ਘੜੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਾਵੁਕ ਸੀ। ਮਾਤਾ ਸੀਤਾ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਵਿਯੋਗ ਵਿਚ ਡੁੱਬੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਰਾਮ ਚੰਦਰ ਜੀ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀਆਂ ਕਹਿੰਦੀ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਨੁੱਖ ਹਨ, ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਜਿਵੇਂ ਪੋਲੋਮਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਇੰਦ੍ਰ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਜਾਣਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਰਾਮ ਜੀ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਜਾਣਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਰਾਮ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਤੇ ਵੀਰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਸੁੱਕਾ ਦੇਣਗੇ। ਜਦ ਉਹ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ। ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁੰਨਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਦ ਮੈਂ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਤੇਰਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿਆਂਗਾ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਵਾਨਰਾਂ ਤੇ ਰੀਛਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਲੈ ਕੇ ਇੱਥੇ ਆ ਜਾਣਗੇ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਮੈਂ ਅੱਜ ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਤੋਂ ਛੁਡਾ ਲੈਣਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਮਾਤਾ, ਮੇਰੀ ਪਿੱਠ 'ਤੇ ਬੈਠ, ਇਸ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਬਚ ਜਾ। ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਿੱਠ 'ਤੇ ਬਿਠਾ ਕੇ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਇੰਨੀ ਤਾਕਤ ਹੈ ਕਿ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਰਾਵਣ ਸਮੇਤ ਚੁੱਕ ਕੇ ਲੈ ਜਾਵਾਂ। ਅੱਜ ਹੀ, ਹੇ ਮੈਥਿਲੀ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਸ੍ਰਵਣ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਰਘੁਨੰਦਨ ਰਾਮ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਹਵਨ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਇੰਦ੍ਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਹੀ, ਹੇ ਵੈਦੇਹੀ, ਤੂੰ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਦੇਖੇਂਗੀ, ਜੋ ਮਜ਼ਬੂਤ ਇਰਾਦੇ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਬਿਲਕੁਲ ਉਸ ਵਿਸ਼ਣੂ ਵਾਂਗ ਜੋ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਤਤਪਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਤੂੰ ਵੇਖੇਂਗੀ ਕਿ ਉਹ ਮਹਾਨ ਯੋਧਾ, ਤੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਵੇਗਾ, ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਬੈਠਿਆ ਹੋਇਆ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਉੱਤੇ ਇੰਦ੍ਰ ਵਾਂਗ। ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ, ਮੇਰੀ ਪਿੱਠ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ, ਝਿਝਕ ਨਾ ਕਰ। ਜਿਵੇਂ ਰੋਹਣੀ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਤੂੰ ਵੀ ਰਾਮ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਦੀ ਆਸ ਰੱਖ। ਜਿਵੇਂ ਰੋਹਣੀ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਪਿੱਠ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ। ਲੰਕਾ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ, ਹੇ ਮਾਤਾ, ਮੇਰੇ ਰਸਤੇ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇਗਾ ਜਦ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇੱਥੋਂ ਲੈ ਕੇ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਾਪਸ ਵੀ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਵੇਖ, ਹੇ ਵੈਦੇਹੀ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੈਥਿਲੀ ਮਾਤਾ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਹੈਰਾਨੀ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦੌੜ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਇੰਨਾ ਲੰਮਾ ਰਸਤਾ ਕਿਵੇਂ ਲੈ ਜਾਵੋਗੇ? ਇਹ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਵਾਨਰ-ਸਭਾ ਹੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ। ਤੁਹਾਡਾ ਸਰੀਰ ਤਾਂ ਛੋਟਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਇੱਥੋਂ ਲੈ ਕੇ ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਕੋਲ ਕਿਵੇਂ ਪਹੁੰਚਾਵੋਗੇ?” ਮਾਤਾ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਪਵਨਪੁਤ੍ਰ ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਇਹ ਮੇਰੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਹਲਕਾ ਸਮਝ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਮੇਰੀ ਅਸਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਹੀਂ ਪਤਾ। ਇਸ ਲਈ, ਅੱਜ ਮੈਂ ਉਹ ਰੂਪ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਖਾਵਾਂ ਜੋ ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਹਨੁਮਾਨ, ਜੋ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਮਾਤਾ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੂਪ ਵਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਦਰੱਖਤ ਤੋਂ ਛਲਾਂਗ ਲਗਾ ਕੇ ਆਪਣਾ ਆਕਾਰ ਵਧਾਉਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਆ ਜਾਵੇ। ਹੁਣ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ, ਜੋ ਪਹਾੜ ਵਰਗਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਤਾਮਬੇ ਵਰਗਾ ਲਾਲ, ਬਲ ਬੇਹੱਦ, ਦੰਦ ਤੇ ਨਖ ਹੀਰੇ ਵਰਗੇ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਹਨ, ਮਾਤਾ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਮੈਂ ਲੰਕਾ, ਇਸਦੇ ਪਹਾੜ, ਜੰਗਲ, ਕਿਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਰਾਖਵੇਂ ਸਮੇਤ ਜਿੱਥੇ ਚਾਹਾਂ ਉਥੇ ਲੈ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮਾਤਾ, ਮਨ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਰੱਖ, ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ, ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਵੀ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰ।” ਜਨਕ ਨੰਦਨੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਦੀ ਪੰਖੜੀ ਵਰਗੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹਨ, ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੂੰ ਪਹਾੜ ਵਰਗਾ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ ਵੇਖ ਕੇ ਆਖਦੀਆਂ ਹਨ, “ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਵੀਰਤਾ ਤੇ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਜਾਣਦੀ ਹਾਂ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਵਾਨਰ। ਤੇਰੀ ਤੇਜ਼ੀ ਹਵਾ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਤੇਰੀ ਜੋਤ ਅੱਗ ਵਰਗੀ ਹੈ। ਕੌਣ ਆਮ ਜੀਵ ਇੱਥੇ ਲੰਕਾ ਤੱਕ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਇਹ ਅਥਾਹ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਯੋਗਤਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਤੇਰਾ ਕੰਮ ਜ਼ਰੂਰ ਸਫਲ ਹੋਵੇਗਾ। ਪਰ, ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ, ਮੇਰਾ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਜਾਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਤੇਰੀ ਹਵਾ ਵਰਗੀ ਤੇਜ਼ੀ ਮੈਨੂੰ ਗੁੰਗਾ ਕਰ ਦੇਵੇਗੀ। ਜਦ ਤੂੰ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ, ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਤੇ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਜਾਵੇਂਗਾ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਪਿੱਠ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਸਕਦੀ ਹਾਂ। ਜੇ ਮੈਂ ਡਿੱਗ ਪਈ, ਤਾਂ ਮੱਛੀਆਂ, ਘੜਿਆਲਾਂ ਵਾਲੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਮੈਂ ਬੇਸਹਾਰਾ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗੀ ਅਤੇ ਜਲ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਆਸਾਨ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬਣ ਜਾਵਾਂਗੀ। ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ, ਹੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਸਕ, ਕਿਉਂਕਿ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਸ਼ੱਕ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਆਖਣਗੇ ਕਿ ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ ਹੈ। ਜੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਉੱਡਦੇ ਵੇਖ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਤੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਪੈ ਜਾਣਗੇ। ਉਹ ਯੋਧੇ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਹੋ ਕੇ, ਤੈਨੂੰ ਘੇਰ ਲੈਣਗੇ, ਤੇ ਤੂੰ ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਵਿਚ ਪੈ ਜਾਵੇਂਗਾ। ਕਈ ਰਾਕਸ਼ਸ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਹੋਣਗੇ, ਤੇ ਤੂੰ ਨਿਹੱਥਾ ਹੋਵੇਂਗਾ। ਤੂੰ ਲੜਾਈ ਕਰਦਿਆਂ ਮੈਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਬਚਾਵੇਂਗਾ? ਜੇ ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਕਰੇਂਗਾ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਪਿੱਠ ਤੋਂ ਡਰ ਕਰਕੇ ਡਿੱਗ ਸਕਦੀ ਹਾਂ। ਜਾਂ, ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਰਾਕਸ਼ਸ ਤੈਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿਚ ਹਰਾ ਵੀ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜਾਂ, ਜਦ ਤੂੰ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਧਿਆਨ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਮੂੰਹ ਮੋੜੇਂਗਾ, ਮੈਂ ਡਿੱਗ ਸਕਦੀ ਹਾਂ, ਫਿਰ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਫੜ ਲੈਣਗੇ। ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਛੀਨ ਲੈਣ ਜਾਂ ਮਾਰ ਦੇਣ, ਕਿਉਂਕਿ ਜੰਗ ਵਿਚ ਜਿੱਤ ਜਾਂ ਹਾਰ ਦੋਵੇਂ ਸੰਭਵ ਹਨ। ਜਾਂ, ਮੈਂ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਧਮਕਾਉਣ ਨਾਲ ਮਰ ਵੀ ਸਕਦੀ ਹਾਂ, ਤੇਰੀ ਸਾਰੀ ਮਿਹਨਤ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ, ਤੂੰ ਸਾਰੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈਂ, ਪਰ ਜੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਤੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਰਘੁਨੰਦਨ ਰਾਮ ਦੀ ਯਸ਼ਸਵੀ ਕੀਰਤੀ ਘਟ ਜਾਵੇਗੀ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਤੇ ਮਾਤਾ ਸੀਤਾ ਜੀ ਵਿਚਕਾਰ ਇਹ ਸੰਵਾਦ ਸੰਤੁਲਨ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਰਘੁਨੰਦਨ ਰਾਮ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਤੇ ਧੀਰਜ ਦੇ ਚਿੰਤਨ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।