ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਵਚਨ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲਾ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਰਾਮ, ਸਦਾ ਆਪਣੇ ਵਚਨ ਤੇ ਅਡੋਲ, ਤੇਰੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹ ’ਚ ਸਦਾ ਜਲਦਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਹਰ ਵੇਲੇ “ਸੀਤਾ! ਸੀਤਾ!” ਕਰਕੇ ਤੇਰੇ ਲਈ ਹੀ ਹਰ ਸੰਭਵ ਯਤਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਦ ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਰਾਮ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਸੀਤਾ ਦਾ ਦੁੱਖ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਹਲਕਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਰਾਮ ਦੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਭਾਗੀਦਾਰ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਪਤਝੜ ਦੇ ਚੰਦ ਵਰਗੀ ਹੋ ਗਈ—ਮੁੱਖ ਚਮਕਦਾਰ, ਪਰ ਦੁੱਖ ਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿੱਚ ਘਿਰੀ ਹੋਈ। ਹੁਣ ਅਗਲਾ ਸर्ग ਸੁਣੋ। ਸੀਤਾ, ਜਿਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਇਹ ਬਾਤਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਹਨੂਮਾਨ ਨੂੰ ਧਰਮ ਅਤੇ ਉਦੇਸ਼ ਭਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਆਖਣ ਲੱਗੀ। “ਹੇ ਵਾਨਰ, ਤੇਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਜਹਿਰ ਮਿਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਮ ਦਾ ਮਨ ਕਦੇ ਵੀ ਬਦਲਦਾ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਸਦਾ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਡੁੱਬਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਕੋਲ ਵੱਡੀ ਸਮਪੰਨਤਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਭਾਰੀ ਦੁੱਖ, ਮੌਤ ਉਸਨੂੰ ਰੱਸੀ ਵਾਂਗ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਕਿਸੇ ਜੀਵ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਮਾਤ ਦੇ ਸਕੇ। ਵੇਖ, ਕਿਵੇਂ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮੈਂ ਤੇ ਰਾਮ—ਤਿੰਨੇ ਹੀ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਭੁੱਲ ਗਏ ਹਾਂ। ਰਾਘਵ ਇਹ ਦੁੱਖ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਕਿਵੇਂ ਪਾਰ ਕਰੇਗਾ? ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਟੁੱਟੀ ਹੋਈ ਨੌਕ ਵਿਚ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੇ। ਰਾਵਣ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ, ਲੰਕਾ ਦੇ ਨਾਸ ਹੋਣ, ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਸੰਘਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਕਦੋਂ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖੇਗਾ? ਉਸਨੂੰ ਜਲਦੀ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਸਾਲ ਦੇ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਸਿਰਫ਼ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਹੀ ਹੈ। ਦਸਵਾਂ ਮਹੀਨਾ ਲੰਘ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਹੇ ਵਾਨਰ, ਹੁਣ ਰਾਵਣ ਦੇ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਬਾਕੀ ਹਨ। ਮੇਰੇ ਦੇਵਰ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਮੇਰੀ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਬਹੁਤ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ, ਪਰ ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ। ਰਾਵਣ ਮੈਨੂੰ ਵਾਪਸ ਦੇਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ; ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਲਈ ਮੌਤ ਤਿਆਰ ਖੜੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਵੀ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ। ਹੇ ਵਾਨਰ, ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਦੀ ਵੱਡੀ ਧੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਕਲਾ ਹੈ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਵਲੋਂ ਭੇਜ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਖੁਦ ਆ ਕੇ ਦੱਸੀ। ਇਕ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਧਰਮਾਤਮਾ, ਉਮਰਦਾਰ ਤੇ ਰਾਵਣ ਵਲੋਂ ਆਦਰਤ ਰਾਖਸ਼ਸ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਅਵਿੰਧਿਆ ਹੈ, ਉਸਨੇ ਵੀ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਰਾਮ ਤੋਂ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਵੋਗੇ, ਪਰ ਰਾਵਣ ਉਸ ਦੀ ਭਲਾਈ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦਾ। ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਮੈਨੂੰ ਆਸ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਜਲਦੀ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰਾ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਅਨੇਕ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਤਸ਼ਾਹ, ਹਿੰਮਤ, ਸ਼ਕਤੀ, ਦਇਆ, ਕ੍ਰਿਤਜਨਤਾ, ਵੀਰਤਾ ਤੇ ਬਲ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਗੁਣ ਰਾਘਵ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਹੇ ਵਾਨਰ। ਜਿਸ ਨੇ ਜਨਸਥਾਨ ’ਚ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਚੌਦਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਰਾਖਸ਼ਸ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ, ਉਸ ਤੋਂ ਵੈਰੀ ਕੌਣ ਨਹੀਂ ਡਰੇਗਾ? ਉਹ ਮਰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ, ਦੁੱਖ ਦੇ ਅੱਗੇ ਝੁਕਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ; ਜਿਵੇਂ ਪੁਲੋਮਜਾ ਇੰਦਰ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਜਾਣਦੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਵੀ ਉਸਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਜਾਣਦੀ ਹਾਂ। ਹੇ ਵਾਨਰ, ਰਾਮ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਤੇ ਵੀਰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਸੁੱਕਾ ਦੇਵੇਗਾ। ਜਦੋਂ ਸੀਤਾ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਆਖ ਰਹੀ ਸੀ—ਰਾਮ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿਚ ਡੁੱਬੀ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਈ, ਮੁਖ ਤੇ ਹੰਜੂਆਂ ਨਾਲ—ਤਦ ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। “ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਰਾਘਵ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੇਗਾ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਦੇ ਨਾਲ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬੇਅੰਤ ਵਾਨਰ ਤੇ ਰੀਛ ਹੋਣਗੇ, ਇੱਥੇ ਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਜਾਂ ਫਿਰ, ਮੈਂ ਅੱਜ ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਤੋਂ ਛੁਡਾ ਲਵਾਂ; ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ੇ, ਮੇਰੀ ਪਿੱਠ ਤੇ ਚੜ੍ਹ, ਤੇ ਇਸ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ।” “ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਿੱਠ ਤੇ ਬਿਠਾ ਕੇ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਵਾਂਗਾ; ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਇੰਨੀ ਤਾਕਤ ਹੈ ਕਿ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਰਾਵਣ ਸਮੇਤ ਚੁੱਕ ਕੇ ਲੈ ਜਾਵਾਂ। ਹੇ ਮੈਥਲੀ, ਅੱਜ ਹੀ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਸ੍ਰਵਣ ਪਹਾੜ ਤੇ ਖੜੇ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿਆਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਹਵਨ ਸਮੱਗਰੀ ਇੰਦਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਹੀ, ਹੇ ਵੈਦੇਹੀ, ਤੂੰ ਰਾਘਵ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਵੇਖੇਂਗੀ—ਜੋ ਆਪਣੀ ਨੀਤਿ ਤੇ ਅਡੋਲ ਹਨ—ਜਿਵੇਂ ਵਿਣੁ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਸੰਘਾਰ ਵਾਸਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਹੋਵੇ। ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਦੇਖੇਂਗੀ ਜੋ ਤੇਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਵੇਗਾ, ਜੋ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ ਬੈਠਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਪਿੱਠ ਤੇ ਚੜ੍ਹ, ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ, ਹਿਚਕਿਚਾ ਨਾ ਕਰ; ਜਿਵੇਂ ਰੋਹਣੀ ਚੰਦ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਤੂੰ ਵੀ ਰਾਮ ਨਾਲ ਮਿਲ। ਜਿਵੇਂ ਰੋਹਣੀ ਚੰਦ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਤੂੰ ਵੀ ਮੇਰੀ ਪਿੱਠ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ। ਲੰਕਾ ਵਾਸੀਆਂ ’ਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੇਰੇ ਰਸਤੇ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਦਾ ਜਦ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸੰਦੇਹ ਦੇ ਵਾਪਸ ਵੀ ਜਾਵਾਂਗਾ; ਵੇਖ, ਹੇ ਵੈਦੇਹੀ, ਜਦ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਅਕਾਸ਼ ਰਾਹੀਂ ਲੈ ਜਾਵਾਂਗਾ।” ਪਰ, ਹੇ ਮੈਥਲੀ, ਜਦ ਤੂੰ ਇਹ ਅਚੰਭੇ ਭਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਹਨੂਮਾਨ ਤੋਂ ਸੁਣੀਆਂ, ਤਾਂ ਤੇਰਾ ਸਰੀਰ ਆਸ਼ਚਰਜ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ, ਤੇ ਤੂੰ ਹਨੂਮਾਨ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੀ, “ਹੇ ਹਨੂਮਾਨ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਇੰਨੀ ਦੂਰੀ ਕਿਵੇਂ ਲੈ ਜਾਵੇਂਗਾ? ਇਹ ਤੇਰੀ ਵਾਨਰ-ਸਭਾ ਹੈ, ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਆਗੂ। ਤੇਰਾ ਸਰੀਰ ਤਾਂ ਛੋਟਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਇੱਥੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮੇਰੇ ਪਤੀ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਕੋਲ ਕਿਵੇਂ ਪਹੁੰਚਾਵੇਂਗਾ?” ਸੀਤਾ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਹਨੂਮਾਨ, ਜੋ ਪਵਨਪੁਤ੍ਰ ਹੈ, ਸੋਚਣ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਨਵੀਂ ਤੌਹੀਨ ਮਿਲੀ ਹੈ। “ਉਹ ਮੇਰੀ ਅਸਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਜਾਂ ਸਰੂਪ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ। ਇਸ ਲਈ, ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਉਹ ਰੂਪ ਵਿਖਾਵਾਂ ਜੋ ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।” ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰਕ ਹਨੂਮਾਨ, ਆਪਣਾ ਅਸਲੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੂਪ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਦਰੱਖਤ ਤੋਂ ਉੱਛਲ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਆਕਾਰ ਵਧਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਆ ਜਾਵੇ। ਹੁਣ, ਹੇ ਵੈਦੇਹੀ, ਉਹ ਵਾਨਰ, ਜੋ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਤਾਮਬੇ ਵਰਗਾ ਚਿਹਰਾ, ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ, ਹੀਰੇ ਵਰਗੇ ਦੰਦ ਤੇ ਨਖ਼, ਡਰਾਉਣਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਤੈਨੂੰ ਗੱਲ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ।