ਸੀਤਾ ਜੀ, ਰਾਮ ਜੀ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੀ ਯਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਆਸ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਲਦ ਹੀ ਰਾਵਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਰਾਮ ਆਪਣੇ ਭਿਆਨਕ ਅਸਤਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਮਾਰ ਦੇਣਗੇ। ਉਹ ਅਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਇਹ ਵੀ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਰਾਮ ਦਾ ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਕਮਲ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਵਾਲਾ ਚਿਹਰਾ, ਮੇਰੇ ਕਰਕੇ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਸੁੱਕ ਨਾ ਜਾਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਮਲ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ ਧੁੱਪ ਵਿਚ ਮੁਰਝਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਯਾਦ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਦ ਰਾਮ ਨੇ ਧਰਮ ਲਈ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਛੱਡਿਆ ਸੀ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਪੈਦਲ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਲੈ ਆਏ ਸੀ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਨਾ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਡਰ ਸੀ, ਨਾ ਦੁੱਖ। ਹੁਣ ਵੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਹਿੰਮਤ ਪੈਦਾ ਕਰਨ। ਰਾਮ ਲਈ ਤਾਂ ਨਾ ਮਾਂ, ਨਾ ਪਿਓ, ਕੋਈ ਹੋਰ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਵੱਧ ਪਿਆਰਾ ਜਾਂ ਮੇਰੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਓਦੋਂ ਤੱਕ ਹੀ ਜੀਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ ਜਦ ਤੱਕ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦੀ ਖ਼ੈਰ-ਖ਼ਬਰ ਸੁਣਦੀ ਰਹਾਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਭਾਰੀ ਬੋਲ ਬੰਦਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਆਖ ਕੇ, ਸੀਤਾ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਿੱਠਾ ਮਨੋਰਥ ਦੱਸਿਆ ਤੇ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਈ, ਉਮੀਦ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਕਿ ਰਾਮ ਦੀ ਨੀਅਤ ਵਾਲੇ, ਮਨ ਭਾਵਣੇ ਬਚਨ ਫਿਰ ਸੁਣੇ। ਸੀਤਾ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਬਲੀ ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਜੋੜੀਆਂ ਹਥੇਲੀਆਂ ਮੱਥੇ ਤੇ ਰੱਖੀਆਂ ਤੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਹਨੁਮਾਨ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਰਾਮ, ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਇਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਹੋ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ ਸ਼ਚੀ ਨੂੰ ਲੈ ਆਉਣੀ ਜਲਦੀ ਨਹੀਂ ਲਿਆਉਂਦੇ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਉਹ ਸੁਣਣਗੇ, ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ ਵੱਡੀ ਵਾਨਰ ਤੇ ਰੀਛਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਲੈ ਕੇ ਫ਼ੌਰਨ ਆ ਜਾਣਗੇ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਅਡੋਲ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ, ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਰਾਖਸਾਂ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਕਰ ਦੇਣਗੇ। ਜੇ ਮੌਤ, ਦੇਵਤਾ ਜਾਂ ਮਹਾਨ ਅਸੁਰ ਵੀ ਰਾਮ ਦੇ ਰਸਤੇ ਆ ਗਏ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਰਾਮ ਮਾਰ ਦੇਣਗੇ। ਹਨੁਮਾਨ ਫਿਰ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਮਾਤਾ, ਰਾਮ ਤੁਹਾਡੀ ਵਿਛੋੜੀ ਦੇ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਸੁੱਕੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਸੁਖ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਥੀ। ਮੈਂ ਮੰਦਰ, ਤੇਰੇ ਰੁੱਖ ਤੇ ਫਲ, ਮਲਯ, ਵਿਂਧਿਆ, ਮੇਰੂ ਤੇ ਦਰਦੁਰਾ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਸੌਂਹ ਚੁੱਕਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਦੇਵੀ! ਤੁਸੀਂ ਜਲਦੀ ਹੀ ਰਾਮ ਦਾ ਸੋਹਣਾ ਚਿਹਰਾ, ਸੁੰਦਰ ਅੱਖਾਂ, ਬਿੰਬਾ ਫਲ ਵਰਗੇ ਲਾਲ ਹੋਠ, ਸੋਹਣੇ ਮੁੰਦਰੇ ਅਤੇ ਚੰਨ ਵਰਗਾ ਚਿਹਰਾ ਵੇਖੋਗੀ। ਜਲਦੀ ਹੀ, ਹੇ ਵੈਦੇਹੀ, ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਸ੍ਰਵਣ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ, ਮਹਾਨ ਸਰਪ ਉੱਤੇ ਬੈਠਿਆ ਵੇਖੋਗੀ। ਹਨੁਮਾਨ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, "ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ ਨਾ ਮਾਸ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਦਾ ਜੰਗਲ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਭੋਜਨ ਵਿਚੋਂ ਆਪਣਾ ਪੰਜਵਾਂ ਭਾਗ ਹੀ ਖਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਮੱਖੀਆਂ, ਮੱਛਰ, ਕੀੜੇ ਜਾਂ ਸਰਪ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹਟਾਉਂਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅੰਦਰੋਂ ਸਦਾ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹਨ। ਰਾਮ ਸਦਾ ਧਿਆਨ ਵਿਚ, ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਡੁੱਬੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ ਸੋਚਦੇ, ਸਿਰਫ਼ ਤੁਹਾਡੀ ਲੋਚ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਦਾ ਨੀੰਦ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਹਨ; ਜੇ ਨੀਂਦ ਆ ਵੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ 'ਸੀਤਾ' ਤੇਰਾ ਮਿੱਠਾ ਨਾਮ ਉਚਾਰਦੇ ਹੋਏ ਜਾਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਉਹ ਕੋਈ ਫਲ, ਫੁੱਲ ਜਾਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਹ ਭਰ ਕੇ 'ਹਾਏ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰੀਤਮ' ਆਖ ਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਵੱਡੀ ਆਤਮਾ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਿੰਸ, ਆਪਣੇ ਵਚਨ ਤੇ ਅਡੋਲ, ਸਦਾ ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਦੁੱਖ ਵਿਚ, 'ਸੀਤਾ, ਸੀਤਾ' ਉੱਚਾਰਦਾ, ਹਰ ਯਤਨ ਤੁਹਾਡੀ ਖਾਤਰ ਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।" ਇਹ ਸਾਰੇ ਰਾਮ ਜੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੀਤਾ ਜੀ ਦਾ ਦੁੱਖ ਘੱਟ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਰਾਮ ਦੇ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਭਾਗੀਦਾਰ ਹੋ ਗਈ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਪਤਝੜ ਦੇ ਚੰਨ ਵਰਗਾ, ਬੱਦਲਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਚਮਕਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਹੁਣ, ਅਗਲਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਸੀਤਾ, ਜਿਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਪੂਰਨ ਚੰਨ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਇਹ ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਧਰਮਯੁਕਤ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। "ਹੇ ਬੰਦਰ, ਤੇਰੇ ਬਚਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਿਚ ਜਿਹੜਾ ਜ਼ਹਿਰ ਮਿਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਮ ਜੀ ਦੀ ਮੱਤ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਬਦਲਦੀ, ਪਰ ਉਹ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਹਨ। "ਚਾਹੇ ਵੱਡੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਭਾਰੀ ਦੁੱਖ, ਮੌਤ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਰੱਸੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਬੰਦਰ, ਕਿਸੇ ਜੀਵ ਦੀ ਤਾਕਤ ਕਿਸਮਤ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ; ਵੇਖ, ਕਿਵੇਂ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ, ਮੈਂ ਤੇ ਰਾਮ—all ਤਕਦੀਰ ਦੇ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਭਟਕ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ ਇਸ ਦੁੱਖ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪਾਰ ਲੰਘੇਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਟੁੱਟੀ ਹੋਈ ਨੌਕ ਵਿਚ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ? "ਜਦ ਰਾਮ ਰਾਖਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਲੈਣਗੇ, ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਸੰਘਾਰ ਦੇਣਗੇ, ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦੇਣਗੇ, ਤਦ ਕਦੋਂ ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖਣਗੇ? ਉਹਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਜਲਦੀ ਆਉਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰ; ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੀ ਉਮਰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੀ ਮਿਆਦ ਤੱਕ ਹੀ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ। ਦਸਵਾਂ ਮਹੀਨਾ ਲੰਘ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਰਹਿ ਗਏ ਹਨ, ਜੋ ਕਠੋਰ ਰਾਵਣ ਨੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੇ ਸਨ। "ਮੇਰਾ ਦੇਵਰ ਵਿਭੀਸ਼ਣ, ਮੇਰੀ ਛੁਟਕਾਰਾ ਲਈ ਬਹੁਤ ਯਤਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਰਾਵਣ ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦਾ। ਰਾਵਣ ਮੈਨੂੰ ਵਾਪਸ ਦੇਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ; ਉਸਨੂੰ ਮੌਤ ਲੱਭ ਰਹੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਕਾਲ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿਚ ਹੈ। ਹੇ ਬੰਦਰ, ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਦੀ ਵੱਡੀ ਧੀ ਕਲਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਭੇਜਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਖ਼ੁਦ ਆ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। "ਇੱਕ ਗਿਆਨੀ ਤੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਖਸ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਅਵਿੰਧਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਉਮਰਦਾਰ ਤੇ ਰਾਵਣ ਵੱਲੋਂ ਆਦਰਯੋਗ ਹੈ, ਉਸਨੇ ਵੀ ਰਾਖਸਾਂ ਨੂੰ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਰਾਮ ਵਲੋਂ ਨਾਸ ਹੋਵੇਗਾ, ਪਰ ਉਹ ਮੰਦਬੁਧਿ ਰਾਵਣ ਉਸ ਦੀ ਭਲਾਈ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦਾ। "ਹੇ ਵਧੀਆ ਬੰਦਰ, ਮੈਂ ਆਸ ਕਰਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਜਲਦੀ ਮੈਨੂੰ ਲੱਭ ਲੈਣ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰਾ ਅੰਦਰ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਉਤਸ਼ਾਹ, ਹਿੰਮਤ, ਤਾਕਤ, ਦਇਆ, ਕ੍ਰਿਤਜਤਾ, ਵੀਰਤਾ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਗੁਣ ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ ਵਿਚ ਹਨ। ਜਿਸਨੇ ਜਨਸਥਾਨ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਚੌਦਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਰਾਖਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਉਸਦੇ ਵੈਰੀ ਕੌਣ ਨਹੀਂ ਡਰੇਗਾ? "ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ, ਉਹ ਦੁੱਖ ਦੇ ਸਮਾਨ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ; ਮੈਂ ਉਸਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਜਾਣਦੀ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਪੁਲੋਮਜਾ ਇੰਦਰ ਦੀ ਜਾਣਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਬੰਦਰ, ਰਾਮ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਤੇ ਮਹਾਨ ਵੀਰ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਰਾਖਸਾਂ ਦੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਸੁੱਕਾ ਦੇਣਗੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੀਤਾ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੂੰ ਦੱਸੀਆਂ, ਤੇ ਦੋਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਰਾਮ ਜੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਗੂੰਜ ਲੰਕਾ ਦੇ ਆਸਮਾਨ ਵਿਚ ਵੱਜਣ ਲੱਗੀ।