ਸੀਤਾ, ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਕੈਦ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਾ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਗਹਿਰੀਆਂ ਆਸਾਂ ਹਨੂਮਾਨ ਅੱਗੇ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। "ਮੈਂ ਆਸ ਕਰਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਰਾਜੇ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਨਿਰਾਸ਼ ਜਾਂ ਉਲਝਣ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਧੀਰਜ ਗੁਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਆਸ ਕਰਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਉਹ ਪੁਰਸ਼ ਦਾ ਧਰਮ ਨਿਭਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਵਿਜੇ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਲਈ ਮਿੱਠਾ ਮਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਉਹ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਯੁਕਤੀਆਂ ਵਰਤਦਾ ਹੋਵੇ।" "ਮੈਂ ਆਸ ਕਰਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਲਈ ਨਵੇਂ ਮਿੱਤਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੋਵੇ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਵੈਰੀ ਵੀ ਉਸਦੇ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦੇ ਹੋਣ। ਉਸਦੇ ਮਿੱਤਰ ਅਤੇ ਨੇਕ ਸਾਥੀ ਉਸਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹੋਣ। ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਲੈਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੋਵੇ, ਮਨੁੱਖੀ ਯਤਨ ਅਤੇ ਭਾਗ ਦੋਵਾਂ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਦਾ ਹੋਵੇ। ਮੈਂ ਆਸ ਕਰਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਰਾਘਵ ਨੇ ਮੇਰੇ ਵਾਸਤੇ ਆਪਣਾ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ ਗੁਆਇਆ, ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਇਸ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਬਚਾਏਗਾ।" "ਰਾਮ, ਜੋ ਸਦਾ ਸੁਖਾਂ ਦੇ ਆਦੀ ਤੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਸੀ, ਕੀ ਉਹ ਦੁੱਖ ਦੇ ਸਮੇਂ ਹੌਸਲਾ ਨਹੀਂ ਗੁਆਉਂਦਾ? ਮੈਨੂੰ ਆਸ ਹੈ ਕਿ ਕੌਸਲਿਆ, ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਅਤੇ ਭਰਤ ਦੀ ਖੈਰੀਅਤ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲਦੀ ਰਹੇ। ਮੇਰੇ ਕਾਰਨ, ਆਦਰਨੀਯ ਰਾਘਵ ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇ, ਉਸਦਾ ਮਨ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਨਾ ਜਾਵੇ, ਅਤੇ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਬਚਾਏ।" "ਭਰਤ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਮਸ਼ਵਰਤੀਆਂ ਨਾਲ ਰੱਖੀ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਭੇਜੇ। ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਆਪਣੇ ਵੀਰ ਬਾਂਦਰਾਂ ਨਾਲ, ਮੇਰੇ ਵਾਸਤੇ ਆਉਣ। ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਦਾ ਲਾਡਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਕਰੇ। ਮੈਂ ਆਸ ਕਰਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਜਲਦੀ ਹੀ ਰਾਵਣ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਰਾਮ ਆਪਣੇ ਭਿਆਨਕ ਹਥਿਆਰ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਦੇਵੇ।" "ਉਸਦਾ ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਚਿਹਰਾ, ਜੋ ਕਮਲ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਕਾਰਨ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਸੁੱਕ ਨਾ ਜਾਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਲ ਬਿਨਾਂ ਕਮਲ ਮੁਰਝਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਧਰਮ ਲਈ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਛੱਡਿਆ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਪੈਦਲ ਹੀ ਜੰਗਲ ਲੈ ਗਿਆ, ਉਸਨੇ ਨਾ ਡਰ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ, ਨਾ ਦੁਖ; ਮੈਂ ਆਸ ਕਰਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਹੁਣ ਵੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਹੌਸਲਾ ਰੱਖੇ।" "ਉਸ ਲਈ ਮਾਂ-ਪਿਓ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਵਧ ਕੇ ਪਿਆਰਾ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਮੇਰੇ ਬਰਾਬਰ; ਮੈਂ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖ਼ੈਰੀਅਤ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣ ਕੇ ਹੀ ਜੀਉਂਦੀ ਹਾਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਰੀ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੀਤਾ ਨੇ ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਹਨੂਮਾਨ ਅੱਗੇ ਕਹੀਆਂ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਿੱਠੀ ਆਸ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਕੇ ਚੁਪ ਹੋ ਗਈ, ਤਾਂ ਜੋ ਹਨੂਮਾਨ ਦੇ ਰਾਮ-ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਸਕੇ। ਸੀਤਾ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਂਬਲੀ ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਰੱਖੇ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਰਾਮ, ਜੋ ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਹਾਡੀ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ ਸ਼ਚੀ ਨੂੰ ਲਿਆਉਂਦੇ ਜਿਵੇਂ ਤੁਰੰਤ ਨਹੀਂ ਲਿਆਉਂਦਾ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਉਹ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੇਗਾ, ਰਾਘਵ ਵੱਡੀ ਬਾਂਦਰਾਂ ਤੇ ਰੀਛਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਲੈ ਕੇ ਜਲਦੀ ਆਵੇਗਾ।" "ਉਹ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਵਰੁਣ ਦੇ ਅਟੱਲ ਆਲਯ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦੇਵੇਗਾ, ਅਤੇ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ। ਜੇ ਮੌਤ, ਦੇਵਤੇ ਜਾਂ ਮਹਾਂ ਅਸੁਰ ਵੀ ਰਾਮ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਆਏ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰ ਦੇਵੇਗਾ।" "ਮਹਾਨਾਰੀ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖ ਕੇ ਦੁਖੀ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸੁਕੂਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਸ਼ੇਰ ਤੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਮੰਦਰ, ਤੁਹਾਡੇ ਰੁੱਖ-ਫਲ, ਮਲਯ, ਵਿਂਧਿਆ, ਮੇਰੂ ਅਤੇ ਦਰਦੁਰਾ ਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਸੌਂਹ ਖਾਂਦਾ ਹਾਂ—ਤੁਸੀਂ ਜਲਦੀ ਹੀ ਰਾਮ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਵੇਖੋਗੇ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸੁੰਦਰ, ਹੋਠ ਬਿੰਬਾ ਫਲ ਵਰਗੇ ਲਾਲ, ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨਮੋਹਕ ਕੁੰਡਲ, ਚੰਦਰਮਾ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ।" "ਵੈਦੇਹੀ, ਤੁਸੀਂ ਜਲਦੀ ਪ੍ਰਸ੍ਰਵਣ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਦੇਖੋਗੇ, ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਮਹਾਨ ਨਾਗ ਉੱਤੇ ਬੈਠਿਆ ਹੋਵੇ। ਰਾਘਵ ਨਾ ਮਾਸ ਖਾਂਦਾ, ਨਾ ਮਦਿਰਾ ਪੀਂਦਾ; ਉਹ ਸਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਜੰਗਲੀ ਭੋਜਨ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਹੀ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮੱਖੀਆਂ, ਮੱਛਰ, ਕੀੜੇ ਜਾਂ ਸਰਪ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਹਟਾਉਂਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦਾ ਮਨ ਸਦਾ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੈ।" "ਰਾਮ ਸਦਾ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਦੁੱਖੀ, ਤੇਰੇ ਹੀ ਚਿੰਤਨ ਵਿੱਚ ਗੁੰਮ ਹੈ। ਉਹ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਵੀ 'ਸੀਤਾ' ਤੇਰਾ ਮਿੱਠਾ ਨਾਮ ਉਚਾਰਦਾ ਜਾਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਕੋਈ ਫਲ, ਫੁੱਲ ਜਾਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਵਸਤੂ ਵੇਖਦਾ, ਉਹ ਆਹ ਭਰ ਕੇ 'ਹਾਏ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਿਯਾ' ਕਹਿੰਦਾ ਤੇ ਤੈਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਾ।" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਆਪਣੇ ਵਚਨ ਤੇ ਅਡੋਲ, ਸਦਾ ਦੁੱਖੀ, 'ਸੀਤਾ' ਦਾ ਨਾਮ ਲੈਂਦਾ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਹੀ ਹਰ ਯਤਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।" ਹਨੂਮਾਨ ਦੇ ਰਾਮ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਭਰੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਸੀਤਾ ਦਾ ਦੁੱਖ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਰਾਮ ਦੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝੀ ਹੋ ਗਈ, ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਬਦਲਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਨ ਦੀ ਚਮਕ, ਉਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਨਿਖਰ ਆਇਆ। ਹੁਣ, ਅਗਲੇ ਸਰਗ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਵਰਗਾ ਚਿਹਰਾ ਵਾਲੀ ਸੀਤਾ, ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਭਰੇ ਬਚਨ ਹਨੂਮਾਨ ਨੂੰ ਆਖਦੀ ਹੈ, "ਹੇ ਬਾਂਦਰ! ਤੇਰੇ ਬਚਨ ਅਮ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਮ ਦਾ ਮਨ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।" "ਚਾਹੇ ਵੱਡੀ ਤਰੱਕੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਭਾਰੀ ਦੁੱਖ, ਮੌਤ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਰੱਸੀ ਵਾਂਗ ਬੰਨ੍ਹ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਭਾਗ ਨੂੰ ਜੀਵ ਜਿੱਤ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ; ਦੇਖ, ਕਿਵੇਂ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮੈਂ ਤੇ ਰਾਮ—all ਤਕਦੀਰ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਹੜਬੜਾਏ ਹੋਏ ਹਾਂ।" "ਰਾਘਵ ਇਸ ਦੁੱਖ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਟੁੱਟੀ ਹੋਈ ਨੌਕ ਵਿੱਚ ਤੈਰ ਕੇ ਕਿਵੇਂ ਪਾਰ ਕਰੇਗਾ? ਜਦੋਂ ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਸੰਘਾਰ ਕੇ, ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦੇਵੇ, ਤਦ ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਮੈਨੂੰ ਕਦੋਂ ਵੇਖੇਗਾ?" "ਉਸਨੂੰ ਕਹਿਣਾ ਪਵੇਗਾ—'ਤੁਰੰਤ ਆਉ!'—ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਸਾਲ ਦੀ ਮਿਆਦ ਤੱਕ ਹੀ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੀਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਆਸਾਂ, ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹਨੂਮਾਨ ਅੱਗੇ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉਸਦੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਨਵੀਂ ਚਾਨਣ ਆ ਗਈ।