ਸੁਖੀ ਹੋਈ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਰਾਮ ਦੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਜਜਤ ਸਹਿਤ ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਸੀਤਾ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਤੇ ਆਤਮ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਵੱਡੇ ਬਾਂਦਰ ਹਨੁਮਾਨ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਿਆਂ ਆਖਿਆ, “ਤੂੰ ਬੜਾ ਹੀ ਬੀਰ, ਸਮਰਥ ਤੇ ਗਿਆਨੀ ਹੈਂ, ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ! ਤੂੰ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚੁਣੌਤੀ ਲਈ।” “ਜਿਹੜਾ ਸਮੁੰਦਰ, ਜੋ ਸੌ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਤੇ ਮਗਰਮੱਛਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ, ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਵਾਹ ਵਿਰਤਾ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਗਾਂ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਵਰਗਾ ਛੋਟਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਧਾਰਣ ਬਾਂਦਰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੀ, ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ! ਤੈਨੂੰ ਰਾਵਣ ਤੋਂ ਵੀ ਡਰ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਤੈਨੂੰ ਰਾਮ ਨੇ ਭੇਜਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈਂ।” “ਅਜੈ ਰਾਮ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਭੇਜਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਜਾਂਚਦਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਮੇਰੇ ਲਈ। ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ, ਰਾਮ ਸੁਰੱਖਿਅਤ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਤੇ ਸੱਚਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਸੁਮੀਤਰਾ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਚੰਗਾ ਹੈ। ਜੇ ਕਕੁਤਥਸ ਰਾਮ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਆਪਣੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਲਾਦਿੰਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਯੁਗ ਅੰਤ ਦਾ ਅੱਗ?” “ਸਭ ਕੁਝ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਸ਼ਾਇਦ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵਸ਼ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਮੇਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਹੱਲ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ। ਮੈਂ ਆਸ ਕਰਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਰਾਮ ਦੁਖੀ ਜਾਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਉਹ ਸਭ ਜ਼ਰੂਰੀ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਮੈਂ ਆਸ ਕਰਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਉਹ ਨਿਰਾਸ਼ ਜਾਂ ਉਲਝਣ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕਰਤਵਿਆਂ ਤੋਂ ਨਾਹ ਹਟੇ।” “ਮੈਂ ਆਸ ਕਰਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਉਹ ਜਿੱਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲਾ, ਮਿੱਤਰਾਂ ਲਈ ਹਿਤੈਸ਼ੀ, ਦੋਹਾਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਰਣਨੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਵਰਤਦਾ ਹੋਵੇ। ਮੈਂ ਆਸ ਕਰਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਮਿੱਤਰ ਮਿਲਣ ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਵੀ ਮਿਲਣ ਆਉਣ; ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਨੇਕ ਸਾਥੀ ਵਲੋਂ ਸਨਮਾਨਤ ਹੋਵੇ।” “ਮੈਂ ਆਸ ਕਰਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਲੱਭੇ, ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਯਤਨ ਨਾਲ ਨਾਲ ਭਾਗ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਰੱਖੇ। ਮੈਂ ਆਸ ਕਰਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਰਾਘਵ ਮੇਰੇ ਵਾਸਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਮੁਸੀਬਤ ਤੋਂ ਬਚਾਏਗਾ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੁਖ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਦੁੱਖ ਦੇ ਅਣਭਿੱਜਿਆ, ਮੈਂ ਆਸ ਕਰਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਰਾਮ ਮੁਸ਼ਕਲ ਵੇਲੇ ਹਿੰਮਤ ਨਾ ਹਾਰੇ।” “ਮੈਂ ਆਸ ਕਰਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਕੌਸਲਿਆ, ਸੁਮੀਤਰਾ ਅਤੇ ਭਰਤ ਦੀ ਖ਼ੈਰੀਅਤ ਦੀ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲਦੀ ਰਹੇ। ਮੇਰੇ ਕਾਰਨ, ਮੈਂ ਆਸ ਕਰਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਰਾਘਵ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਗੁੰਮ ਨਾ ਹੋਵੇ; ਰਾਮ ਦਾ ਮਨ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਬਚਾਵੇ। ਮੈਂ ਆਸ ਕਰਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਭਰਤ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲਈ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਮਸ਼ਵਰਤਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਵੱਡਾ ਸੈਨਾ ਭੇਜੇ।” “ਮੈਂ ਆਸ ਕਰਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਮਹਾਨ ਬਾਂਦਰਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੁਗਰੀਵ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਦੰਦਾਂ ਤੇ ਨਖਾਂ ਨਾਲ ਸਜਜੇ ਬੀਰ ਵਾਨਰਾਂ ਨਾਲ ਆਵੇ। ਮੈਂ ਆਸ ਕਰਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਸੁਮੀਤਰਾ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਕਰੇ। ਮੈਂ ਆਸ ਕਰਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਜਲਦੀ ਹੀ ਰਾਵਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਰਾਮ ਆਪਣੇ ਭਿਆਨਕ ਹਥਿਆਰ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਦੇਵੇ।” “ਮੈਂ ਆਸ ਕਰਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਚਿਹਰਾ, ਜੋ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਸੁਗੰਧੀ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਕਾਰਨ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਨ ਮੁਰਝਾਏ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਮੁੱਕਣ ਤੇ ਕਮਲ ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਧਰਮ ਲਈ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਛੱਡਿਆ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਪੈਦਲ ਜੰਗਲ ਲੈ ਗਿਆ, ਉਹ ਨਾ ਡਰਿਆ, ਨਾ ਦੁੱਖੀ ਹੋਇਆ; ਮੈਂ ਆਸ ਕਰਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਹੁਣ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹਿੰਮਤ ਲਏ। ਉਸ ਲਈ, ਨਾ ਮਾਂ, ਨਾ ਪਿਓ, ਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਮੈਨੂੰ ਵਧ ਕੇ ਜਾਂ ਬਰਾਬਰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਤਦ ਤੱਕ ਜੀਉਂਦੀ ਹਾਂ, ਜਦ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣਦੀ ਹਾਂ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਾਰੀ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਆਖ ਕੇ, ਰਾਣੀ ਸੀਤਾ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਕੇ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਈ, ਅਤੇ ਮੁੜ ਰਾਮ ਦੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਭਰੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਸੁਣਨ ਦੀ ਆਸ ਵਿੱਚ ਰਹੀ। ਸੀਤਾ ਦੀਆਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਬਲੀ ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹੱਥ ਮੱਥੇ ਤੇ ਰੱਖੇ ਅਤੇ ਬੜੀ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਰਾਮ, ਜੋ ਕਮਲ-ਨੇਤਰ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਾਣਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਹੋ; ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ ਸ਼ਚੀ ਨੂੰ ਲਿਆਉਂਦਾ, ਉਤਨੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਿਆ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਉਹ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੇਗਾ, ਰਾਘਵ ਵੱਡੀ ਵਾਨਰ ਤੇ ਰੀਛਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਲੈ ਕੇ ਤੁਰ ਪਵੇਗਾ।” “ਉਹ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਵਰੁਣ ਦੇ ਅਟੱਲ ਆਸਰੇ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ, ਲੰਕਾ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ। ਜੇ ਮੌਤ, ਦੇਵਤੇ ਜਾਂ ਮਹਾਨ ਅਸੁਰ ਵੀ ਰਾਮ ਦੇ ਰਸਤੇ ਆਉਣ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰ ਦੇਵੇਗਾ। ਹੇ ਮਹਾਨਾਰੀ! ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖਣ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਰਾਮ ਨੂੰ ਕਦੇ ਚੈਨ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਉਹ ਸ਼ੇਰ ਵਲੋਂ ਪੀੜਤ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਬੇਚੈਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।” “ਮੈਂ ਮੰਦਰ, ਤੇਰੇ ਰੁੱਖਾਂ ਤੇ ਫਲਾਂ, ਮਲਯ, ਵਿਂਧਿਆ, ਮੇਰੂ ਅਤੇ ਦਰਦੁਰ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਸੌਂਹ ਚੁੱਕਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਦੇਵੀ—ਤੂੰ ਜਲਦੀ ਰਾਮ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਵੇਖੇਂਗੀ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸੁੰਦਰ, ਹੋਠ ਬਿੰਬਾ ਫਲ ਵਾਂਗ ਲਾਲ ਤੇ ਕੰਨ ਵਿਚ ਸੋਹਣੇ ਕੁੰਡਲ, ਪੂਰਨ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ।” “ਜਲਦੀ, ਹੇ ਵੈਦੇਹੀ, ਤੂੰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ੍ਰਵਣ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਦੇਖੇਂਗੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਮਹਾਨ ਨਾਗ ਦੇ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ ਬੈਠਿਆ ਹੋਵੇਗਾ। ਰਾਘਵ ਨਾ ਮਾਸ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਮਦਿਰਾ ਪੀਂਦਾ; ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜੰਗਲ ਦੀ ਸਾਫ਼ ਖੁਰਾਕ, ਪੰਜਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ, ਖਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਮੱਖੀਆਂ, ਮੱਛਰ, ਕੀੜੇ ਜਾਂ ਸਰਪ ਨਹੀਂ ਦੂਰ ਕਰਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਸਦਾ ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।” “ਰਾਮ ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੁਖੀ, ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੋਚਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਰਾਮ ਕਦੇ ਨੀਂਦ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ; ਜੇ ਨੀਂਦ ਆ ਵੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਜਾਗ ਕੇ ਤੇਰਾ ਮਿੱਠਾ ਨਾਮ ‘ਸੀਤਾ’ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵੀ ਉਹ ਕੋਈ ਫਲ, ਫੁੱਲ ਜਾਂ ਕੁਝ ਹੋਰ ਸੁੰਦਰ ਚੀਜ਼ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਅਕਸਰ ਟਾਹੁੰਕ ਮਾਰ ਕੇ ਆਖਦਾ ਹੈ, ‘ਹਾਏ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਿਯਾ,’ ਤੇ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਹਨੁਮਾਨ ਦੇ ਮਧੁਰ ਬੋਲਾਂ ਵਿਚ ਰਾਮ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕਸ਼ਾ ਅਤੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਵਿਆਕਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਮੀਦ ਦੇ ਚਾਨਣ ਨਾਲ ਇਹ ਸੰਵਾਦ ਪੂਰਨ ਹੋਇਆ।