ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਸੀਤਾ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: "ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਵਾਲੀ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਬੈਠਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਨਮੋਹਕ ਸੀ। ਉਹ ਸੁਗਰੀਵ, ਜੋ ਸਦਾ ਸਚ ਤੇ ਕਾਇਮ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਵਾਨਰਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਉਸ ਦੇ ਰਾਜ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ। ਫਿਰ, ਦੋ ਭਰਾ—ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ—ਛਾਲਿਆਂ ਵਾਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ, ਹੱਥ ਵਿਚ ਉੱਤਮ ਧਨੁਸ਼ ਫੜੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੁੰਦਰ ਸ਼ਯਮੂਕ ਪਹਾੜੀ ਦੇ ਸੁਹਣੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਆਏ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ, ਵਾਨਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਅਗਵਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਮਨੁੱਖ-ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਡਰ ਕਰਕੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਛਲਾਂਗ ਲਾ ਗਿਆ। ਉਥੇ, ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ, ਸੁਗਰੀਵ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਟਿਕ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਇਕੱਲਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਭਰਾਵਾਂ ਕੋਲ ਭੇਜਿਆ। ਮੈਂ ਸੁਗਰੀਵ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਮਹਾਨ ਯੋਧਿਆਂ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਸੋਹਣੇ, ਮੰਗਲਮਈ ਲਕੜੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੇ ਸਨ। ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਸਲੀਤਾ ਪਛਾਣ ਲਈ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਨ ਨਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ ਸੁਗਰੀਵ ਕੋਲ ਲਿਆਏ ਗਏ। ਉਥੇ, ਰਾਮ ਤੇ ਸੁਗਰੀਵ ਵਿਚ ਆਪਸੀ ਗੱਲਬਾਤ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦਿਲੀ ਮੋਹ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਨ ਨਾਇਕ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਦਿਲਾਸਾ ਦੇਂਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਦੁੱਖ-ਸੁਖ ਸਾਂਝੇ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਫਿਰ, ਰਾਮ, ਜੋ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਹੈ, ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਸੰਤੋਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਵਾਲੀ ਵਲੋਂ, ਇਕ ਇਸਤਰੀ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਬਹੁਤ ਤਾਕਤ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਰਾਜ ਤੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਤੇਰੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਪੀੜਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਦੇ ਕਰਮ ਸਦਾ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹਨ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਦੱਸੀ। ਸੁਗਰੀਵ, ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਰੌਣਕ ਗਵਾ ਬੈਠਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਕੋਈ ਗ੍ਰਹਿ ਲੈ ਜਾਵੇ। ਫਿਰ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਗਹਿਣੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਲੈ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਗਹਿਣੇ ਜਿੱਥੇ ਜਿੱਥੇ ਡਿੱਗੇ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਰਾਮ ਕੋਲ ਲੈ ਆਏ। ਉਹ ਸਭ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਦਿਖਾਉਂਦੇ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਤੇਰਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਮੈਂ ਆਪ ਉਹ ਗਹਿਣੇ ਲੈ ਕੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ। ਰਾਮ, ਮਨ ਵਿਚ ਵੱਡਾ ਦੁਖ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਸੋਹਣੇ ਗਹਿਣੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਤੱਕਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਹ ਰਾਮ, ਦੇਵੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਰੋ ਰੋ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਵੇਖ ਕੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦਾ ਵਿਅਕੁਲਤਾ ਜਤਾਉਂਦਾ। ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ, ਉਸ ਵੇਲੇ, ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਦੁੱਖ ਦੀ ਅੱਗ ਭੜਕਾ ਲਈ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ, ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਡੁੱਬਿਆ ਰਿਹਾ। ਮੈਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ ਤੇ ਉੱਠਾਇਆ। ਉਹ ਕੀਮਤੀ ਗਹਿਣੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਘੁਕੁਲ ਨਾਇਕ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉਹ ਗਹਿਣੇ ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੇ। ਤੇਰੀ ਵਿਛੋੜੀ ਕਰਕੇ, ਨੋਬਲ ਲੇਡੀ, ਰਘੁਵੀਰ ਸਦਾ ਦੁਖੀ ਰਹਿੰਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਦਾ ਪਹਾੜ ਸਦਾ ਸੜਦਾ ਰਹੇ। ਤੇਰੇ ਲਈ, ਰਘੁਵੀਰ ਨੂੰ ਨੀਂਦ, ਦੁਖ ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਸਦਾ ਘੇਰੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਅੱਗ ਲੱਗੀ ਹੋਵੇ। ਤੇਰੀ ਵਿਛੋੜੀ ਦੇ ਦੁਖ ਕਰਕੇ, ਰਘੁਕੁਲ ਨਾਇਕ ਹਿਲ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਵੱਡਾ ਪਹਾੜ ਭਾਰੀ ਭੂਚਾਲ ਨਾਲ ਕੰਬ ਜਾਵੇ। ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਜੰਗਲਾਂ ਤੇ ਨਦੀਆਂ ਵਿਚ ਘੁੰਮਦਾ, ਪਰ ਤੇਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਹੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ। ਉਹ ਮਨੁੱਖ-ਸਿੰਘ ਰਘੁਵੀਰ, ਜਨਕ ਪੁਤਰੀ, ਜਲਦੀ ਹੀ ਰਾਵਣ ਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੇਗਾ। ਫਿਰ, ਰਾਮ ਤੇ ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਵਚਨ ਲਏ—ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਤੇ ਤੇਰੀ ਖੋਜ ਕਰਨੀ। ਫਿਰ, ਵਾਨਰਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਦੋ ਮਹਾਨ ਯੋਧਿਆਂ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਪਹੁੰਚਿਆ ਤੇ ਉਥੇ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਮ ਨੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰਾਂ ਤੇ ਰੀਛਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਣੀ, ਰਾਮ ਤੇ ਸੁਗਰੀਵ ਦੀ ਮਿੱਤਰਤਾ ਹੋਈ। ਮੈਨੂੰ, ਹਨੂਮਾਨ ਨੂੰ, ਜਾਣ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੱਖੋਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਦੂਤ ਬਣ ਕੇ ਆਇਆ। ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੇਰੀ ਖੋਜ ਲਈ ਦੱਸ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਭੇਜਿਆ। ਵੱਡੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਰਗੇ ਉਹ ਵਾਨਰ, ਸੁਗਰੀਵ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਉੱਤੇ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਭ ਪਾਸੇ ਨਿਕਲ ਪਏ। ਅਸੀਂ ਤੇ ਹੋਰ ਵਾਨਰ, ਸੁਗਰੀਵ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ, ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤੇਰੀ ਖੋਜ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਸਾਡੇ ਵਿਚ ਅੰਗਦ ਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਵਾਲੀ ਦਾ ਮਹਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਫੌਜ ਦੇ ਤੀਜੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਨਾਲ ਨਿਕਲਿਆ। ਅਸੀਂ, ਜੋ ਨਿਰਾਸ ਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਏ, ਕਈ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤਾਂ ਵਧੀਆ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਗੁਜ਼ਾਰੀਆਂ। ਅਸੀਂ, ਆਪਣੇ ਕਾਰਜ ਵਿਚ ਨਿਰਾਸ ਹੋ ਕੇ, ਸਮਾਂ ਲੰਘਣ ਤੇ ਸੁਗਰੀਵ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਦੇਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰ ਲਿਆ। ਅਸੀਂ ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਸਰੋਤ ਵੇਖ ਲਏ, ਪਰ ਤੇਰਾ ਕੋਈ ਪਤਾ ਨਾ ਲੱਗਿਆ, ਹੇ ਰਾਣੀ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਮਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਫਿਰ, ਉਸ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ, ਸਾਰੇ ਵਧੀਆ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਉਪਵਾਸ ਰੱਖਿਆ, ਮਰਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰ ਲਿਆ। ਦੁੱਖ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਡੁੱਬਿਆ, ਅੰਗਦ ਤੇਰੇ ਵਿਛੋੜੇ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਵਾਲੀ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਵੱਡਾ ਸੋਗ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਜਟਾਯੂ ਨੇ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿਚ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੇ, ਅਸੀਂ ਵੀ ਨਿਰਾਸ ਹੋ ਕੇ, ਮਰਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਹ ਸਾਡਾ ਸੁਆਮੀ ਦਾ ਹੁਕਮ ਸੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਸਾਡੇ ਕੰਮ ਲਈ, ਇਕ ਮਹਾਨ ਤੇ ਬਲਵਾਨ ਪੰਛੀ ਆਇਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸੰਪਾਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਗਿੱਧਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਤੇ ਜਟਾਯੂ ਦਾ ਭਰਾ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਮੌਤ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆਇਆ ਤੇ ਆਖਣ ਲੱਗਾ—'ਮੇਰਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਕਿਸ ਨੇ ਮਾਰਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਡਿੱਗਿਆ?