ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਮਾਤਾ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਵਿਦੇਹੀ! ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ ਤੂੰ ਜੀਉਂਦੀ ਹੈਂ, ਭਾਵੇਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਕਸ਼ਸਣੀਆਂ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ ਹੈਂ। ਜਲਦੀ ਹੀ ਤੂੰ ਰਾਮ ਤੇ ਮਹਾਨ ਰਥੀ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਵੇਖੇਗੀ। ਵਾਨਰਾਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ, ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਹਨੁਮਾਨ ਹੈ। ਮੈਂ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦਾ ਮੰਤਰੀ ਹਾਂ, ਜੋ ਅਪਾਰ ਬਲ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਮਹਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਲੰਕਾ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ ਹਾਂ ਅਤੇ ਦੁਸਟ ਰਾਵਣ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਪੈਰ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਦੇ ਆਸਰੇ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਹੇ ਮਾਤਾ, ਮੈਂ ਉਹ ਨਹੀਂ ਜੋ ਤੂੰ ਸਮਝ ਰਹੀ ਹੈਂ। ਆਪਣਾ ਸੰਦੇਹ ਛੱਡ ਦੇ, ਮੇਰੇ ਬੋਲਾਂ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰ।" ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਸੁੰਦਰਕਾਂਡ ਦਾ ਪੈਂਤੀਵਾਂ ਸਰਗ। ਜਦੋਂ ਸੀਤਾ ਨੇ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹਨੁਮਾਨ ਤੋਂ ਰਾਮ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੀ, ਉਹ ਮਿੱਠੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਕੋਮਲ ਬੋਲ ਬੋਲਦੀ ਹੈ: "ਹੇ ਵਾਨਰ! ਮੈਨੂੰ ਫਿਰ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਦੇ ਲਛਣ ਦੱਸ, ਤਾਂ ਕਿ ਦੁੱਖ ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਨਾ ਘੇਰ ਲਵੇ। ਮੈਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੰਬਾਈ, ਰੂਪ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜੰਗ੍ਹਾਂ ਤੇ ਬਾਂਹਾਂ, ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਬਾਰੇ ਵੀ ਦੱਸ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਦੇਹੀ ਵਲੋਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਪਵਨਪੁੱਤਰ ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਰਾਮ ਦੇ ਸੱਚੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਵਰਣਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। "ਹੇ ਵਿਦੇਹੀ! ਇਹ ਤੇਰਾ ਭਾਗ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਰੂਪ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛ ਰਹੀ ਹੈਂ, ਹੇ ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰ ਵਾਲੀ। ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਸੁਣ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਾਲ-ਨੇਤ੍ਰ ਵਾਲੀ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਦੇ ਲਛਣ ਜੋ ਵੱਖਰੇ-ਵੱਖਰੇ ਹਨ। ਰਾਮ ਦੇ ਨੇਤ੍ਰ ਕਮਲ ਦੀ ਪੰਖੁੜੀ ਵਰਗੇ ਹਨ, ਚਿਹਰਾ ਪੂਰਨ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗੂ ਹੈ, ਸੁੰਦਰਤਾ ਤੇ ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਹੇ ਜਨਕ-ਨੰਦਨੀ। ਉਸ ਦੀ ਚਮਕ ਸੂਰਜ ਵਰਗੀ, ਧੀਰਜ ਧਰਤੀ ਵਰਗੀ, ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੇ ਸਮਾਨ, ਤੇ ਯਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ। ਉਹ ਜੀਵਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰੱਖਵਾਲਾ, ਆਪਣੇ ਆਚਰਨ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦਾ ਰਖਿਆਕਾਰ, ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਮਹਿਲਾ, ਰਾਮ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਚਾਰ ਵਰਣਾਂ ਦਾ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ, ਸਭ ਵਲੋਂ ਆਦਰਯੋਗ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਦਾ ਪੱਕਾ, ਸੱਜਣਾਂ ਲਈ ਕ੍ਰਿਤਘਨ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਚੰਗੇ ਆਚਰਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈ। ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਭਗਤ, ਗਿਆਨਵਾਨ, ਚੰਗੇ ਚਰੀਤਰ ਵਾਲਾ, ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਪੱਕਾ, ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਯਜੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਵਲੋਂ ਆਦਰਯੋਗ, ਧਨੁਰਵਿਦਿਆ ਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਉਪਾਂਗਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੀਨ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਚੌੜੇ ਮੋਢੇ, ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਬਾਂਹਾਂ, ਸ਼ੰਖ ਵਰਗਾ ਗਰਦਨ, ਸੁੰਦਰ ਚਿਹਰਾ, ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਗਲ੍ਹਾ, ਤੇ ਲਾਲੀ ਮਿਸ਼੍ਰਤ ਨੇਤ੍ਰ ਹਨ—ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਮ੍ਰਿਦੰਗ ਵਾਂਗੂ ਗੂੰਜਦੀ ਹੈ, ਰੰਗ ਮਲਾਇਮ ਹੈ, ਸਰੀਰ ਤਾਜ਼ਗੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਅੰਗ ਸੁਤੰਤਰ ਤੇ ਸਰੀਰ ਸੰਤੁਲਿਤ, ਤੇ ਰੰਗ ਗੂੜ੍ਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ, ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੰਮਾ, ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨ, ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉੱਚ, ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਾਮਰ, ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੋਮਲ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗੰਭੀਰ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਮਾਸ 'ਤੇ ਤਿੰਨ ਲਕੀਰਾਂ ਹਨ, ਤਿੰਨ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਝੁਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਚਾਰ ਉੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ, ਤਿੰਨ ਸਿਰ, ਚਾਰ ਭਾਗ, ਚਾਰ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਚਾਰ ਜੰਗ੍ਹਾਂ, ਤੇ ਚਾਰ ਸਮਤਾਵਾਂ ਹਨ। ਉਸ ਕੋਲ ਚੌਦਾਂ ਜੋੜੀਆਂ, ਚਾਰ ਦੰਦ, ਚਾਰ ਤਰੀਕੇ ਦੀ ਚਾਲ, ਵੱਡੇ ਹੋਠ, ਜਬੜੇ ਤੇ ਨੱਕ, ਪੰਜ ਕੋਮਲ ਗੁਣ, ਤੇ ਅੱਠ ਵੰਸ਼ ਹਨ। ਉਹ ਦਸ ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵਾਲਾ, ਦਸ ਚੌੜੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵਾਲਾ, ਤਿੰਨ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਦੋ ਚਿੱਟੇ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਛੇ ਉੱਚ ਭਾਗ, ਨੌਂ ਪਤਲੇ ਅੰਗ, ਤੇ ਰਾਘਵ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਤਾਰ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੱਚ ਅਤੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀਤੀ ਰੱਖਦਾ, ਮਹਾਨ, ਦਇਆ ਤੇ ਦਾਨ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਸਥਾਨ ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਬੋਲ ਬੋਲਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਭਰਾ, ਵੱਖਰੀ ਮਾਂ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ, ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ ਲਕਸ਼ਮਣ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾ ਅਪਾਰ ਹੈ, ਪ੍ਰੇਮ, ਰੂਪ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨ। ਉਹ ਰਾਮ, ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾਰ, ਮਹਾਨ ਯਸ਼ਸਵੀ, ਗੂੜ੍ਹੇ ਰੰਗ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਦੋਵੇਂ ਵਿਰ ਰੂਪ ਤੇਰੇ ਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਮਿਲੇ, ਤੇ ਤੈਨੂੰ ਲੱਭਦੇ ਹੋਏ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਭਟਕਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੂਰਵ ਜਨਮ ਦੇ ਸੰਸਕਾਰ ਅਨੁਸਾਰ, ਰਿਸ਼ਯਮੂਕ ਪਹਾੜ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠ, ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਘਣੇ ਗੁੱਚੇ ਵਿੱਚ, ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ (ਸੁਗ੍ਰੀਵ) ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਵੱਸਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਮਨੋਹਰ। ਅਸੀਂ ਵੀ, ਵਾਨਰ ਰਾਜਾ ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਜੋ ਸੱਚ ਦਾ ਪੱਕਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਰਾਜ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਜੋ ਪੂਰਵ ਸੰਸਕਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ, ਛਾਲਾਂ ਵਾਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ, ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਧਨੁਸ਼ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜੇ ਹੋਏ। ਉਹ ਰਿਸ਼ਯਮੂਕ ਪਹਾੜ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੋ ਧਨੁਸ਼ਧਾਰੀ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਰ, ਉਥੇ ਆਏ, ਤਾਂ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਡਰ ਕਰਕੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ; ਤੇ ਉਥੇ, ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ, ਵਾਨਰ ਰਾਜਾ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਇਕੱਲਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਭੇਜਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੇ ਹੁਕਮ 'ਤੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੋ ਮਨੁੱਖ-ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਸੁੰਦਰਤਾ ਤੇ ਮੰਗਲ ਲਛਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ; ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਸਲੀਤਾ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਨੇਹ ਕਰ ਬੈਠਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਿੱਠ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਉਹ ਦੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਉਥੇ ਲਿਆਂਦੇ ਗਏ, ਤੇ ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਸਚ-ਸਚ ਮਿਲਾਏ ਗਏ। ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਆਪਸੀ ਸਾਂਝ ਵਿਚੋਂ, ਡੂੰਘੀ ਮਿੱਤਰਤਾ ਪੈਦਾ ਹੋਈ; ਉਥੇ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ। ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ; ਫਿਰ, ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਭਰਾ ਵਾਲੀ, ਇਕ ਮਹਿਲਾ ਕਾਰਨ, ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਰਾਜ ਤੋਂ ਕੱਢ ਚੁੱਕਾ ਸੀ; ਤੇ, ਤੇਰੀ ਵਿਛੋੜੇ ਦਾ ਦੁੱਖ ਰਾਮ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲੈਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਕਰਮ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹਨ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਵਾਨਰ ਰਾਜਾ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਦੱਸੀ; ਤੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ...