ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਜੀ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਬਾਲਕਾਂਡ ਦੇ ਤਿੰਤਾਲੀਵੇਂ ਸਰਗ ਦੀ ਪਾਵਨ ਕਥਾ ਸੁਣਾਂਗਾ। ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਆਪਣੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ, ਭਗੀਰਥ ਨੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਅੰਗੂਠਾ ਰੱਖ ਕੇ ਇਕ ਸਾਲ ਤੱਕ ਘੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਾਲ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਉਮਾਪਤੀ, ਪਸ਼ੁਪਤੀ—ਸ਼ਿਵ ਜੀ—ਉਸ ਰਾਜਾ ਭਗੀਰਥ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ, ਹੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪੁਰਖ। ਜੋ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਹ ਪੂਰੀ ਕਰਾਂਗਾ। ਮੈਂ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਧੀ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਧਾਰ ਲਵਾਂਗਾ।” ਫਿਰ, ਹਿਮਾਲਾ ਦੀ ਵੱਡੀ ਧੀ, ਜਿਸਦੀ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਆਦਰ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਬੜੀ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ। ਹੇ ਰਾਮ, ਗੰਗਾ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਉਤਰ ਕੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਆ ਗਈ। ਉਹ ਗੰਗਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਵਹਿਣ ਦਾ ਰਾਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗੀ। ਗੰਗਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਧਾਰਾ ਵਗਾ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਹਰਾ (ਸ਼ਿਵ ਜੀ) ਨੂੰ ਗੁੱਸਾ ਆ ਗਿਆ। ਤਦ ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਇਸ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਮਾ ਲਵਾਂ। ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਦਰਿਆ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਜਟਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਈ। ਹੇ ਰਾਮ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀਆਂ ਜਟਾਵਾਂ, ਜੋ ਹਿਮਾਲੇ ਵਰਗੀਆਂ ਲੱਗਦੀਆਂ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਗੰਗਾ ਵਹਿਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਰਹੀ, ਪਰ ਧਰਤੀ ਤੇ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕੀ। ਉਹ ਜਟਾਵਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਲੱਭ ਸਕੀ; ਇੱਥੇ ਗੰਗਾ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਭਟਕਦੀ ਰਹੀ। ਇਸੇ ਥਾਂ, ਇਕ ਮਹਾਨ ਤਪੱਸਵੀ ਨੇ, ਜੋ ਉੱਚੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਆਮਦ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਬਿੰਦੁ ਸਰੋਵਰ ਵੱਲ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਗੰਗਾ ਛੁੱਟੀ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਧਾਰਾਵਾਂ ਬਣ ਗਈਆਂ। ਹਲਾਦਿਨੀ, ਪਾਵਨੀ ਅਤੇ ਨਲਿਨੀ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਧਾਰਾਵਾਂ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਵਹਿਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਸੁਚਕਸ਼ੁ, ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਸਿੰਧੂ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਚਲ ਪਈਆਂ। ਸੱਤਵੀਂ ਧਾਰਾ ਭਗੀਰਥ ਦੇ ਰਥ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਚੱਲੀ। ਭਗੀਰਥ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਤੇ ਤਪੱਸਵੀ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਦਿਵ੍ਯ ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ। ਮਹਾਂ ਗੰਗਾ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਚੱਲੀ, ਭਗੀਰਥ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ। ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਸਿਰ ਤੋਂ, ਗੰਗਾ ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਈ। ਜਿੱਥੇ-ਜਿੱਥੇ ਗੰਗਾ ਦਾ ਪਾਣੀ ਵਗਿਆ, ਉੱਥੇ ਭਿਆਨਕ ਗੂੰਜ ਹੋਈ, ਮੱਛੀਆਂ, ਕਛੂਏ, ਅਤੇ ਡੋਲਫ਼ਿਨਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਉਸ ਵਿੱਚ ਵਹਿਣ ਲੱਗੇ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਪਾਣੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਡਿੱਗਿਆ, ਧਰਤੀ ਚਮਕ ਉਠੀ। ਇਸ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਦੇਵਤਾ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਯਕ੍ਸ਼ਾਂ ਤੇ ਸਿੱਧਾਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ। ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਉੱਡ ਰਹੇ ਮਹੱਲਾਂ, ਸ਼ਹਿਰਾਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਇਸ ਅਦਭੁਤ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਆਏ। ਦੇਵਤੇ ਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਏ ਤੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਇਸ ਅਸਧਾਰਣ ਉਤਰਣ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਗੁਣ ਗਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਆਕਾਸ਼ ਜਿਵੇਂ ਸੌਂ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗਾ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਮੱਛੀਆਂ, ਸੱਪ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਲ ਚਰਾਂਗੜੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀਆਂ ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਧਾਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਵਗ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਗੰਗਾ ਦਾ ਪਾਣੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ, ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਵਕਰੀ, ਤੇ ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਚੌੜਾ ਵਹਿਣ ਲੱਗਾ। ਕਦੇ-ਕਦੇ ਪਾਣੀ ਉੱਚਾ ਉੱਠਦਾ, ਕਦੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵਗਦਾ, ਕਦੇ ਪਾਣੀ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਟਕਰਾਉਂਦਾ। ਵਾਰੰ-ਵਾਰ ਉਹ ਪਾਣੀ ਉੱਪਰ ਉੱਠ ਕੇ ਫਿਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ। ਜੋ ਕੁਝ ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਦੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਡਿੱਗਿਆ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਪਾਣੀ, ਜੋ ਹੁਣ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਸੀ, ਚਮਕਣ ਲੱਗਾ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਨੇ ਉਸ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਿਆ। ਜੋ ਲੋਕ ਕਿਸੇ ਸ਼ਾਪ ਕਾਰਨ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਦੁਬਾਰਾ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਚਲੇ ਗਏ ਤੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਈ, ਇਸ ਚਮਕਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਸਭ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਏ। ਭਗੀਰਥ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਆਪਣੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ। ਉਹ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਤੇ ਗੰਗਾ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਚੱਲੀ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ੀ, ਦੈਤ, ਦਾਨਵ, ਰਾਖਸ਼, ਗੰਧਰਵ, ਯਕ੍ਸ਼, ਕਿੰਨਰ, ਮਹਾਨ ਨਾਗ ਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ—all ਭਗੀਰਥ ਦੇ ਰਥ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਚੱਲੇ। ਜਲ ਚਰਾਂਗੜੀਆਂ, ਮੱਛੀਆਂ, ਤੇ ਹੋਰ ਜਲ ਜੀਵ ਗੰਗਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਚੱਲ ਰਹੇ ਸਨ। ਜਿੱਥੇ-ਜਿੱਥੇ ਰਾਜਾ ਭਗੀਰਥ ਜਾਂਦਾ, ਉੱਥੇ-ਉੱਥੇ ਮਹਾਨ ਗੰਗਾ ਵੀ ਜਾਂਦੀ। ਇਹ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਨਦੀ, ਅੱਗੇ ਵਧੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਜਹਨੂ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਯਜਨ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਈ। ਗੰਗਾ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੇ ਯਜਨ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਜਹਨੂ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਗੁੱਸਾ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਗੰਗਾ ਦਾ ਸਾਰਾ ਪਾਣੀ ਪੀ ਲਿਆ—ਇਹ ਇਕ ਅਸਧਾਰਣ ਕਾਰਜ ਸੀ। ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਹਨੂ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਵੱਡੀ ਆਦਰ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਧੀ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ। ਤਦ ਜਹਨੂ ਰਿਸ਼ੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਜਹਨੂ ਦੀ ਧੀ, ਜਾਹਨਵੀ, ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਗੰਗਾ ਮੁੜ ਭਗੀਰਥ ਦੇ ਰਥ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਚੱਲੀ ਅਤੇ ਉਹ ਮਹਾਨ ਨਦੀ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ।