ਇਹ ਸਭ ਘਟਨਾ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਵਨਵਾਸ ਵਿਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਸਨ। ਰਾਮ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ, ਸੋਮਿਤ੍ਰੀ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਵਿਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖੁਸ਼ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਘਾਸ ਅਤੇ ਛਾਲਾਂ ਦੀ ਪੋਸ਼ਾਕ ਪਾ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਰਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਅਸੀਂ—ਮੈਂ ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ—ਪਤੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਦੀਆਂ, ਆਪਣੇ ਵਚਨਾਂ ਤੇ ਅਡਿੱਠ ਰਹਿੰਦੀਆਂ, ਅਜਿਹੇ ਡਰਾਵਣੇ ਅਤੇ ਡੂੰਘੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਜਿਸਨੂੰ ਅਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਦੰਡਕ ਅਰਣਯ ਵਿਚ ਵਸ ਰਹੇ ਸੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ, ਮੈਂ, ਜੋ ਰਾਮ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹਾਂ, ਉਸ ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਰਾਛਸ ਰਾਵਣ ਵਲੋਂ ਅਗਵਾ ਕਰ ਲਈ ਗਈ। ਰਾਵਣ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਸਮਾਂ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਬਚਾ ਸਕਦੀ ਹਾਂ; ਪਰ ਜੇ ਇਹ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਛੱਡ ਦੇਵਾਂਗੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਸੀਤਾ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਤਦ ਹੀ ਮਹਾਨ ਵਾਨਰ, ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ, ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਆਏ। ਉਹ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਆਸ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਮਿਠੇ ਬਚਨ ਬੋਲਣ ਲੱਗੇ। "ਹੇ ਮਾਤਾ, ਮੈਂ ਰਾਮ ਜੀ ਦਾ ਦੂਤ ਬਣ ਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਵੈਦੇਹੀ, ਰਾਮ ਜੀ ਖੈਰ ਮੰਗਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਹ ਤੁਹਾਡੀ ਖੈਰੀਅਤ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ। ਦਸ਼ਰਥ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾਸ਼ਤਰ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਤੁਹਾਡੀ ਖੈਰੀਅਤ ਜਾਣਦੇ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।" "ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹਨ, ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਆਰੇ ਸਾਥੀ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਦੁੱਖ ਕਰਕੇ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਤੁਹਾਡੇ ਅੱਗੇ ਨਿਵਾਉਂਦੇ ਹਨ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਸਤਿਕਾਰੀ ਨਾਰੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਪਰਪੂਰਨ ਹੋ ਗਏ, ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਲੱਗੀ। ਸੀਤਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਸੱਚਮੁੱਚ, ਇਹ ਲੋਕ ਕਹਾਵਤ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸੁਭਾਗੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਕਿ 'ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੂੰ ਜੀਉਂਦਾ ਵੇਖ ਲਿਆ, ਉਹ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਤੋਂ ਵਧ ਹੈ।' ਇਹ ਮਿਲਾਪ ਵੱਡੀ ਅਨੰਦਮਈ ਘੜੀ ਹੈ। ਦੋਹਾਂ ਵਿਚ ਪੂਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਹੋਈ।" ਜਦੋਂ ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਉਸਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੀਤਾ ਦੇ ਕੋਲ ਹੋਰ ਨੇੜੇ ਆ ਗਏ। ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਹਨੁਮਾਨ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦੇ ਗਏ, ਸੀਤਾ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸ਼ੱਕ ਵਧਦਾ ਗਿਆ ਕਿ ਕਿਤੇ ਇਹ ਰਾਵਣ ਤਾਂ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਰੂਪ ਬਦਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸੋਚੀ, "ਹਾਏ, ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਰਮ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਐਸਾ ਸੋਚਿਆ। ਇਹ ਜ਼ਰੂਰ ਰਾਵਣ ਹੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਹੋਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ ਹੋਵੇ।" ਉਹ ਅਸ਼ੋਕ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਦੀ ਟਾਹਣੀ ਛੱਡ ਕੇ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਥਕ ਕੇ, ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਬੈਠ ਗਈ। ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਡਰ ਕਰਕੇ ਸੀਤਾ ਨੇ ਮੁੜ ਕੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਵੇਖ, ਚੰਦਰਮਾ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ ਸੀਤਾ ਨੇ ਡੂੰਘੀ ਸਾਹ ਲੈ ਕੇ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਕਹੇ, "ਜੇਕਰ ਤੂੰ ਰਾਵਣ ਹੀ ਹੈਂ, ਜੋ ਮਾਇਆ ਰਚਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਤੇ ਫਿਰ ਰੂਪ ਬਦਲ ਕੇ ਆਇਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਹੋਰ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੇਗਾ, ਜੋ ਠੀਕ ਨਹੀਂ।" "ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਜਨਸਥਾਨ ਵਿਚ ਤਪਸਵੀ ਵਾਂਗ ਆਇਆ ਸੀ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵੇਖ ਚੁੱਕੀ ਹਾਂ। ਹੇ ਰਾਤ ਦੇ ਭਟਕਣ ਵਾਲੇ, ਜੇ ਤੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਰੂਪ ਬਦਲ ਕੇ ਆਇਆ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਦੁਖੀ ਤੇ ਉਪਵਾਸ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਏ ਜੀਵ ਨੂੰ ਦੁਖ ਦੇਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਸ਼ਾਇਦ ਮੇਰਾ ਮਨ ਜਿਹੜਾ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਠੀਕ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।" "ਜੇਕਰ ਤੂੰ ਰਾਮ ਦਾ ਦੂਤ ਬਣ ਕੇ ਆਇਆ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ। ਹੇ ਵਾਨਰ, ਮੈਨੂੰ ਰਾਮ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰੀ ਹੈ, ਉਹ ਬਿਆਨ ਕਰ। ਹੇ ਮਿੱਠੇ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ ਵਾਨਰ, ਮੈਨੂੰ ਰਾਮ ਦੇ ਗੁਣ ਦੱਸ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰੇ ਹਨ; ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਵਾਂਗ ਖਿੱਚ ਰਿਹਾ ਹੈਂ ਜਿਵੇਂ ਦਰਿਆ ਦੀ ਧਾਰ ਕੰਢੇ ਨੂੰ ਖਿੱਚਦੀ ਹੈ।" "ਹਾਏ, ਇਹ ਸਪਨੇ ਵਾਂਗ ਮਿੱਠੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਅਗਵਾ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਹੁਣ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਵਲੋਂ ਭੇਜੇ ਗਏ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਰਹੀ ਹਾਂ। ਜੇਕਰ ਸਿਰਫ ਸਪਨੇ ਵਿਚ ਵੀ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਵਾਂ, ਤਾਂ ਵੀ ਮੈਂ ਨਿਰਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਵਾਂਗੀ; ਸਪਨਾ ਵੀ ਮੇਰਾ ਸਾਥੀ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ। ਪਰ ਇਹ ਕੋਈ ਸਪਨਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਪਨੇ ਵਿਚ ਵਾਨਰ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਸੁਭਾਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਪਰ ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਸੁਭਾਗ ਮਿਲਿਆ ਹੈ।" "ਕਿਤੇ ਇਹ ਮਨ ਦਾ ਭਰਮ ਤਾਂ ਨਹੀਂ, ਜਾਂ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਕੋਈ ਚਿੱਤਰ, ਜਾਂ ਪਾਗਲਪਨ ਦਾ ਲੱਛਣ, ਜਾਂ ਮ੍ਰਿਗ ਮਰੀਚਿਕਾ ਤਾਂ ਨਹੀਂ? ਪਰ ਇਹ ਨਾ ਤਾਂ ਪਾਗਲਪਨ ਹੈ, ਨਾ ਭਰਮ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣਦੀ ਹਾਂ ਤੇ ਇਸ ਵਾਨਰ ਨੂੰ ਵੀ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੀਤਾ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਬਾਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੋਚਦੀ ਰਹੀ। ਪਰ, ਰਾਛਸਾਂ ਦੀ ਰੂਪ ਬਦਲਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਵੀ ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਰਾਵਣ ਹੀ ਮੰਨ ਲਿਆ ਤੇ ਕੋਈ ਉੱਤਰ ਨਾ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ, ਹਨੁਮਾਨ, ਜੋ ਪਵਨ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਸੀਤਾ ਦੀ ਇਸ ਨਿਸ਼ਚਲਤਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਸਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬਚਨ ਬੋਲਣ ਲੱਗੇ। "ਰਾਮ ਜੀ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹਨ, ਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਵਾਂਗ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਹਨ, ਵਿਸ਼ਰਵਣ ਦੇ ਸਮਾਨ। ਸ਼ੌਰ ਵਿਚ ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਵਾਂਗ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੱਚ ਬੋਲਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਮਿੱਠੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਵਾਕ ਦੇਵਤਾ।" "ਰਾਮ ਜੀ ਸੁੰਦਰ, ਆਕਰਸ਼ਕ ਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਮਨਮਥਾ (ਕਾਮਦੇਵ) ਸਵੈ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੋਵੇ; ਜਦੋਂ ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਮਹਾਨ ਯੋਧਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰਥੀ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਾਂਹਾਂ ਦੀ ਛਾਂ ਹੇਠ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ। ਪਰ, ਜਦੋਂ ਰਾਵਣ ਨੇ ਮਿਰਗ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਸ਼੍ਰਮ ਤੋਂ ਦੂਰ ਲੈ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਤੈਨੂੰ ਇਕੱਲੀ ਵੇਖ ਕੇ ਅਗਵਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਪਰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਤੂੰ ਇਸ ਦਾ ਫਲ ਵੇਖੇਂਗੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਰਾਮ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਦੇਣਗੇ।" "ਉਹ ਆਪਣੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿਚ ਜਲਦੇ ਹੋਏ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦੇਣਗੇ। ਮੈਨੂੰ ਰਾਮ ਨੇ ਦੂਤ ਬਣ ਕੇ ਇੱਥੇ ਭੇਜਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਹਾਂ।" ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਸੀਤਾ ਦੀ ਖੈਰੀਅਤ ਪੁੱਛੀ। ਰਾਮ ਦੇ ਮਿੱਤਰ, ਵਾਨਰ ਸੈਨਾ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਵੀ ਤੇਰਾ ਸੁਨੇਹਾ ਭੇਜਦੇ ਹਨ। ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ ਰਾਜਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੇਰੀ ਚਤੁਰਾਈ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਰਾਮ ਜੀ ਹਰ ਵੇਲੇ ਤੇਰੇ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਸੀਤਾ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਵਾਨਰ ਰਾਜਾ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੀਆਂ ਖੈਰੀਅਤਾਂ ਦੱਸ ਕੇ, ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਆਸ ਦੀ ਜੋਤ ਜਗਾ ਦਿੱਤੀ।