ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਜੀ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜਾ ਹੋਇਆ, ਮੈਂ ਤੁਰੰਤ ਹੀ, ਜੰਗਲ ਵਾਸੀ ਵਾਂਗ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਨਿਕਲ ਪਈ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ ਤਾਂ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣਾ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪਰ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ, ਮਹਾਨ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸੀ, ਘਾਹ ਤੇ ਛਾਲ ਦੀ ਪੋਸ਼ਾਕ ਪਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਰਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਅਸੀਂ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਚਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਟੱਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਡਰਾਉਣੇ ਤੇ ਅਣਜਾਣੇ ਦੰਡਕ ਅਰਣਯ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਉਥੇ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਸ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਦ ਮੈਨੂੰ ਵਿਕਰਾਲ ਰਾਖਸ਼ਸ ਰਾਵਣ ਨੇ ਉਠਾ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਜੀਊਣ ਲਈ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਮਿਆਦ ਦਿੱਤੀ ਹੈ; ਉਹ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਲੰਘਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਤਿਆਗ ਦੇਵਾਂਗੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਮੇਰੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣੇ, ਜੋ ਕਿ ਬਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੁਖੀ ਹੋਈ ਮੈਨੂੰ ਢਾੜਸ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਬਚਨ ਆਖੇ। "ਹੇ ਮਾਤਾ," ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਰਾਮ ਜੀ ਦਾ ਦੂਤ ਬਣ ਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਵੈਦੇਹੀ, ਰਾਮ ਜੀ ਕੁਸ਼ਲ ਮੰਗਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤੁਹਾਡੀ ਖੈਰੀਅਤ ਪੁੱਛੀ ਹੈ।" "ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਸਤਰ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਗਿਆਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਗਿਆਨੀ ਹੈ, ਦਸ਼ਰਥ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤੁਹਾਡੀ ਖੈਰੀਅਤ ਪੁੱਛੀ ਹੈ।" ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਉਰਜਾ ਵਾਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਪਿਆਰਾ ਸਾਥੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੋਹਾਂ ਸ਼ੇਰ-ਸਮਾਨ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਖੈਰੀਅਤ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੈਂ, ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। "ਸੱਚਮੁੱਚ, ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਇਹ ਕਹਾਵਤ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸ਼ੁਭ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਕਿ 'ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ ਜੀਉਂਦਾ ਵੇਖਣ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਸੋ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਹੈ।'" ਉਸ ਮੁਲਾਕਾਤ ਵਿੱਚ, ਦੋਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਅਦਭੁਤ ਆਨੰਦ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਆਪਸੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਜਦ ਮੈਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ, ਪਵਨਪੁਤਰ, ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਹੋਰ ਨੇੜੇ ਆਏ। ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦੇ ਗਏ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਕਾ ਵਧਣ ਲੱਗੀ ਕਿ ਕਿਤੇ ਇਹ ਰਾਵਣ ਤਾਂ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਰੂਪ ਬਦਲ ਕੇ ਆਇਆ ਹੋਵੇ। ਮੈਂ ਸੋਚਿਆ, "ਹਾਏ, ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਰਮ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਇੰਝ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਬੈਠੀ! ਇਹ ਜ਼ਰੂਰ ਰਾਵਣ ਹੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਫਿਰ ਨਵਾਂ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ ਹੋਵੇ।" ਦੁਖ ਨਾਲ ਥੱਕੀ ਹੋਈ, ਮੈਂ ਅਸ਼ੋਕ ਵ੍ਰਿੱਛ ਦੀ ਟਹਿਨੀ ਛੱਡ ਕੇ, ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਗਈ। ਫਿਰ, ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਜਨਕ ਦਿਹ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਡਰ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਮੁੜ ਕੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ। ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੈਂ, ਜਿਸਦਾ ਮੁਖ ਚੰਦ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਡੂੰਘੀ ਸਾਹ ਲੈ ਕੇ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। "ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਰਾਵਣ ਹੀ ਹੋ, ਜਾਦੂਗਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਆਏ ਹੋ, ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਹੋਰ ਦੁੱਖ ਦੇ ਰਹੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਇਹ ਠੀਕ ਨਹੀਂ।" "ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਤਿਆਗ ਕੇ ਜਨਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਤਪਸਵੀ ਵਾਂਗ ਆਏ ਸੀ, ਤੁਸੀਂ ਉਹੀ ਰਾਵਣ ਹੋ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਵੇਖਿਆ ਸੀ। ਹੇ ਰਾਤ ਦੇ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ, ਜੋ ਮਨ-ਮਰਜ਼ੀ ਰੂਪ ਧਾਰ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਫਿਰ ਮੈਨੂੰ ਦੁਖੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ, ਜਦ ਕਿ ਮੈਂ ਉਪਵਾਸ ਕਰ ਕੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹਾਂ। ਇਹ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ।" "ਪਰ, ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਮੇਰੀ ਸ਼ੰਕਾ ਠੀਕ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਦੂਤ ਵਜੋਂ ਆਏ ਹੋ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਕਲਿਆਣ ਹੋਵੇ। ਹੇ ਬਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੈਨੂੰ ਰਾਮ ਜੀ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਓ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰੇ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਇੰਝ ਖਿੱਚ ਰਹੇ ਹੋ ਜਿਵੇਂ ਦਰਿਆ ਦਾ ਵਹਾਉ ਕੰਢੇ ਨੂੰ ਖਿੱਚਦਾ ਹੈ।" "ਆਹ, ਸਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਜੇ ਮੈਂ ਰਘੁਨਾਥ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਵਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਨਿਰਾਸ਼ ਨਾ ਹੋਵਾਂ। ਸਪਨਾ ਵੀ ਮੇਰਾ ਮਿਤ੍ਰ ਬਣ ਜਾਵੇ। ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ ਕਿ ਇਹ ਸਪਨਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਪਨੇ ਵਿੱਚ ਬਨਰ ਵੇਖਣਾ ਸ਼ੁਭ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਸ਼ੁਭਤਾ ਮਿਲੀ ਹੈ।" "ਕੀ ਇਹ ਮਨ ਦਾ ਭਰਮ ਹੈ, ਜਾਂ ਹਵਾ ਨਾਲ ਆਇਆ ਕੋਈ ਚਿੱਤਰ, ਜਾਂ ਪਾਗਲਪਨ ਦਾ ਕੋਈ ਭ੍ਰਮ, ਜਾਂ ਮਿਰਾਗ ਹੈ? ਪਰ ਇਹ ਪਾਗਲਪਨ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਭ੍ਰਮ ਹੈ; ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੀ ਜਾਣਦੀ ਹਾਂ ਤੇ ਇਸ ਬਨਰ ਨੂੰ ਵੀ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਆਤਮ-ਬਲ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨੂੰ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਕੇ, ਮੈਂ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਬਦਲਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਕਰਕੇ, ਹਾਲੇ ਵੀ ਸ਼ੰਕਾ ਕਰਦੀ ਰਹੀ ਕਿ ਇਹ ਰਾਵਣ ਹੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਮੈਂ, ਜਨਕ ਨੰਦਨੀ, ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ, ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੂੰ ਕੋਈ ਉੱਤਰ ਨਾ ਦਿੱਤਾ। ਮੇਰੀ ਨਿਸ਼ਚਲਤਾ ਜਾਣ ਕੇ, ਪਵਨਪੁਤਰ ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸੁਹਣੇ ਤੇ ਆਤਮ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵਾਲੇ ਬਚਨ ਆਖ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ। "ਰਾਮ ਜੀ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਵਾਂਗ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਹਨ, ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕੁਬੇਰ।" "ਵੀਰਤਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਵਰਗੇ ਹਨ; ਸੱਚ ਬੋਲਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਮਿੱਠੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਵਾਕ ਦੇਵਤਾ। ਉਹ ਸੁੰਦਰ, ਆਕਰਸ਼ਕ ਤੇ ਧਨਵਾਨ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਕਾਮਦੇਵ। ਜਦ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਮਹਾਨ ਯੋਧਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰਥੀ ਹਨ।" "ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਦੀ ਛਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਰਾਵਣ ਨੇ ਜਦ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਮ੍ਰਿਗ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਸ਼ਰਮ ਤੋਂ ਦੂਰ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁੰਨੇ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਚੁੱਕ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਪਰ ਹੁਣ ਜਲਦੀ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਉਸਦਾ ਪਰਿਣਾਮ ਵੇਖੋਗੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਹਾਂਵੀਰ ਰਾਮ ਰਣ ਵਿੱਚ ਰਾਵਣ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕਰਨਗੇ।" "ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤੀਰ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਸੜਕਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਦੂਤ ਵਜੋਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਭੇਜਿਆ ਹੈ।" ਫਿਰ, ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਤੁਹਾਡੀ ਖੈਰੀਅਤ ਪੁੱਛੀ ਅਤੇ ਰਾਮ ਦੇ ਮਿਤ੍ਰ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਬਨਰ ਰਾਜਾ ਨੇ ਵੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਭੇਜਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੇ ਆਸ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੱਤਾ।