ਉਹ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ਸਵੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਸਭ ਪਾਸੇ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਕੀਮਤੀ ਉੱਤੇ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਵਸਤ੍ਰ ਪਾਸੇ ਰੱਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਰਾਜ ਪੱਤਿਆਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਮੈਂ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ, ਜੰਗਲ ਵਾਸੀ ਵਾਂਗ, ਤੁਰ ਪਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਜੇਕਰ ਉਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸਵਰਗ ਵਿਚ ਵੀ ਰਹਿਣਾ ਮੈਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ। ਪਰ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ, ਮਹਾਨ ਯਸ਼ਸਵੀ ਸਉਮਿਤ੍ਰਿ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦਾ ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਘਾਸ ਤੇ ਛਾਲ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਦੇ ਨਾਲ ਚੱਲ ਪਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਸੀਂ ਤਿੰਨੇ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਆਦਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਤੇ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਵਿਚ ਅਡਿੱਗ ਰਹਿੰਦਿਆਂ, ਡੂੰਘੇ, ਭਿਆਨਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਮਹਾਬਲੀ ਦੇ ਨਾਲ ਦੰਡਕ ਅਰਣਯਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਮੈਂ—ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ—ਨੂੰ ਰਾਵਣ, ਉਸ ਦੁਸਟ ਰਾਖਸ ਨੇ ਚੱਕ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਮਿਆਦ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਬਚਾ ਸਕਾਂ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਛੱਡ ਦੇਵਾਂਗੀ। ਹੁਣ, ਸੁੰਦਰ ਕਾਂਡ ਦੇ ਵਾਯਭਵਸ਼ਾਲੀ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਚੌਂਤੀਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਜਦੋਂ ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਦੁਖ ਭਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣੇ, ਤਾਂ ਉਹ, ਵਾਨਰਾਂ ਵਿਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਦੁਖੀ ਹੋਈ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਬਚਨ ਆਖਣ ਲੱਗਾ। "ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਰਾਮਾ ਦੀ ਓਰੋਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਦੂਤ ਬਣ ਕੇ ਆਇਆ ਹਾਂ; ਵੈਦੇਹੀ, ਰਾਮ ਜੀ ਠੀਕ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਤੇਰੀ ਖੈਰੀਅਤ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ।" "ਉਹ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਸਤਰ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿਚ ਸਰਵੋਤਮ ਹਨ, ਦਸ਼ਰਥ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮਾ, ਉਹ ਤੇਰੀ ਖੈਰੀਅਤ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ।" "ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਉਰਜਾ ਵਾਲਾ ਤੇਰਾ ਸੱਜਣ ਸਾਥੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਤੇਰੇ ਦੁੱਖ ਕਾਰਨ ਸਿਰ ਝੁਕਾਇਆ ਹੈ।" ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਸਿੰਹ-ਸਮਾਨ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਖੈਰੀਅਤ ਸੁਣੀ, ਤਾਂ ਸੀਤਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ, ਅਤੇ ਉਹ ਹਨੁਮਾਨ ਨਾਲ ਬੋਲਣ ਲੱਗੀ। "ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ, ਇਹ ਲੋਕ-ਕਥਨ ਮੈਨੂੰ ਸਚ ਲੱਗਦਾ ਹੈ: 'ਪਿਆਰੇ ਜੀਵਦੇ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਸੋ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਹੈ।'" ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ 'ਚ ਅਦਭੁਤ ਆਨੰਦ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ; ਦੋਵੇਂ, ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਸੀਤਾ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਹਨੁਮਾਨ—ਪਵਨਪੁਤ੍ਰ—ਉਸ ਦੁਖੀ ਸੀਤਾ ਦੇ ਕੋਲ ਹੋਰ ਨੇੜੇ ਗਿਆ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਹਨੁਮਾਨ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦਾ ਗਿਆ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਉਸ ਉੱਤੇ ਸ਼ੱਕ ਹੋਣ ਲੱਗਾ ਕਿ ਕਿਤੇ ਇਹ ਰਾਵਣ ਤਾਂ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਰੂਪ ਬਦਲ ਕੇ ਆਇਆ ਹੋਵੇ। "ਹਾਏ, ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਰਮ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਇੰਝ ਬੋਲ ਪਈ! ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ, ਇਹ ਰਾਵਣ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਬਦਲ ਕੇ ਆਇਆ ਹੈ।" ਆਸ਼ੋਕ ਵ੍ਰਿਖ ਦੀ ਟਾਹਣੀ ਛੱਡ ਕੇ, ਦੁਖ ਨਾਲ ਥੱਕੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਨਿਰਮਲ-ਸੁੰਦਰ ਸੀਤਾ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਗਈ। ਫਿਰ, ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਜਨਕ ਕੁਮਾਰੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ; ਪਰ ਉਹ, ਡਰ ਕਾਰਨ, ਮੁੜ ਕੇ ਉਸ ਵਲ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਚੰਦਰਮਾ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ ਸੀਤਾ ਨੇ, ਡੂੰਘੀ ਆਹ ਭਰ ਕੇ, ਮਿੱਠੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਵਾਨਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ: "ਜੇਕਰ ਤੂੰ ਰਾਵਣ ਹੀ ਹੈਂ, ਜੋ ਮਾਇਆ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਹੋਰ ਦੁੱਖ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਜਨਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਛੱਡ ਕੇ ਤਪਸਵੀ ਵਾਂਗ ਆਇਆ ਸੀ, ਤੂੰ ਉਹੀ ਰਾਵਣ ਹੈਂ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਵੇਖਿਆ ਸੀ।" "ਹੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਫਿਰਨ ਵਾਲੇ, ਜੋ ਰੂਪ ਬਦਲ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਤੂੰ ਮੁੜ ਮੈਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦੇਂਦਾ ਹੈਂ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੈਂ ਉਪਵਾਸ ਕਰ ਕੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਈ ਹਾਂ; ਇਹ ਠੀਕ ਨਹੀਂ।" "ਪਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਸੋਚ ਰਹੀ ਹਾਂ, ਐਸਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।" "ਜੇਕਰ ਤੂੰ ਰਾਮਾ ਦਾ ਦੂਤ ਬਣ ਕੇ ਆਇਆ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ; ਹੇ ਸਰਵੋਤਮ ਵਾਨਰ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੀ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਰਾਮਾ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰੇ ਹਨ।" "ਰਾਮਾ ਦੇ ਗੁਣ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ, ਹੇ ਮ੍ਰਿਦੁ ਵਾਨਰ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਹਨ; ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਇੰਝ ਖਿੱਚਦਾ ਹੈਂ, ਜਿਵੇਂ ਦਰਿਆ ਦਾ ਵਾਹਾ ਕੰਢੇ ਨੂੰ ਖਿੱਚਦਾ ਹੈ।" "ਹਾਏ, ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਕਿੰਨੀ ਮਿੱਠੀ ਹੈ, ਕਿ ਮੈਂ, ਜੋ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚੱਕੀ ਗਈ ਹਾਂ, ਹੁਣ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਰਹੀ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਰਾਘਵ ਵਲੋਂ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।" "ਜੇਕਰ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੈਂ ਰਾਘਵ ਨੂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ ਵੇਖ ਲਵਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਨਿਰਾਸ਼ ਨਾ ਹੋਵਾਂ; ਸੁਪਨਾ ਵੀ ਮੇਰਾ ਸਾਥੀ ਹੋ ਜਾਵੇ।" "ਪਰ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਸੋਚਦੀ ਕਿ ਇਹ ਸੁਪਨਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵਾਨਰ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਘੜੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਚੰਗੀ ਘੜੀ ਮਿਲੀ ਹੈ।" "ਕੀ ਇਹ ਮਨ ਦਾ ਭ੍ਰਮ ਹੈ, ਜਾਂ ਹਵਾ ਨਾਲ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਕੋਈ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਜਾਂ ਪਾਗਲਪਨ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ, ਜਾਂ ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ?" "ਪਰ ਇਹ ਪਾਗਲਪਨ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਇਹ ਭ੍ਰਮ ਹੈ; ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੀ ਜਾਣਦੀ ਹਾਂ ਅਤੇ ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਾਸੀ ਨੂੰ ਵੀ।" ਇੰਝ, ਆਪਣੇ ਆਤਮ-ਬਲ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਸੀਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਖਸ ਰੂਪ ਬਦਲ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਹਾਲੇ ਵੀ ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਰਾਖਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਹੋਣ ਦਾ ਸੰਦੇਹ ਕਰਦੀ ਰਹੀ। ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਪਤਲੀ ਕਮਰ ਵਾਲੀ ਜਨਕ ਕੁਮਾਰੀ ਸੀਤਾ ਨੇ ਵਾਨਰ ਨੂੰ ਕੋਈ ਉੱਤਰ ਨਾ ਦਿੱਤਾ। ਸੀਤਾ ਦੀ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਲਤਾ ਜਾਣ ਕੇ, ਪਵਨ ਪੁੱਤਰ ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਹਣੇ, ਮਨ ਭਾਉਣ ਵਾਲੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। "ਰਾਮਾ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਤਪਦੇ ਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਪਿਆਰੇ ਹਨ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕੁਬੇਰ।" "ਬਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਣੂ ਵਰਗੇ ਹਨ; ਉਹ ਸੱਚ ਬੋਲਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਮਿੱਠੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਬੋਲਣ ਦੇ ਦੇਵਤਾ।" "ਸੁੰਦਰ, ਆਕਰਸ਼ਕ ਤੇ ਸੁਖੀ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸਰੀਰਧਾਰੀ ਕਾਮਦੇਵ; ਜਦੋਂ ਉਹ ਗੁੱਸੇ 'ਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਮਹਾਨ ਰਥੀ ਤੇ ਯੋਧਿਆਂ ਵਿਚ ਸਰਵੋਤਮ ਹਨ।" "ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਦੀ ਛਾਂ ਹੇਠ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ; ਤੇਰੀ ਹਟਾਵੇ ਲਈ ਹੀ, ਰਾਮਾ ਨੂੰ ਮ੍ਰਿਗ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਤੋਂ ਦੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ—" "ਉਸ ਵੇਲੇ ਤੈਨੂੰ ਸੁੰਨ ਜਗ੍ਹਾ ਤੋਂ ਚੱਕ ਲਿਆ ਗਿਆ; ਹੁਣ ਤੂੰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਵੇਖੇਂਗੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਬਹਾਦਰ ਰਾਮਾ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵੇਗਾ।" "ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਛੱਡੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ, ਜੋ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਸਭ ਕੁਝ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ; ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਹੀ ਦੂਤ ਬਣਾਕੇ ਇੱਥੇ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਭੇਜਿਆ ਹੈ।