ਭਾਗੀਰਥ ਦੀ ਇੱਛਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਸੀ—ਉਹ ਚੜ੍ਹਦੇ ਰਥਾਂ ਵਾਲਾ ਮਹਾਨ ਯੋਧਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ: "ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋਵੇ, ਤੇਰੀ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਵਾਧਾ ਹੋਵੇ, ਇक्षਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਉਤਕਰਸ਼ਕ, ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਭਲਾਈ ਹੋਵੇ।" ਫਿਰ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ ਨੇ ਭਾਗੀਰਥ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀ ਵੱਡੀ ਧੀ, ਗੰਗਾ, ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲਿਆਉਣੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਥੰਭਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਹਰਾ—ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ—ਇਸ ਕੰਮ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਣ।" ਉਹ ਆਖਿਆ, "ਧਰਤੀ ਗੰਗਾ ਦੇ ਉਤਰਣ ਨੂੰ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ; ਮੈਂ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਸ਼ਿਵ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਥੰਭ ਸਕੇ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ ਨੇ ਭਾਗੀਰਥ ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ ਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਮਾਰੁਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਵਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬਾਲਕਾਂਡ ਦੇ ਚੌਂਤਾਲੀ ਸर्ग ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਹੁਣ, ਚੁੰਨਤਾਲੀ ਸर्ग ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਵਲ ਚਲੇ ਗਏ, ਭਾਗੀਰਥ ਨੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਅੰਗੂਠਾ ਦਬਾ ਕੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤਕ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ। ਇੱਕ ਸਾਲ ਪੂਰਾ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਉਮਾਪਤੀ, ਪਸ਼ੁਪਤੀ—ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ—ਭਾਗੀਰਥ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਤੈਥੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ। ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਾਂਗਾ। ਹਿਮਾਵਤ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਥੰਭਾਂਗਾ।" ਫਿਰ, ਹਿਮਾਵਤ ਦੀ ਵੱਡੀ ਧੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਸਤਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਨੇ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਤੇ ਅਸਹਿਣੀ ਗਤੀ ਵਾਲਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਰਾਮਾ, ਗੰਗਾ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਉਤਰੀ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਆ ਗਈ। ਉਹ ਗੰਗਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਰਸਤੇ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗੀ। ਉਹ ਗੰਗਾ, ਜਦ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਆਈ, ਉਸ ਨੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵਹਾਵ ਨੂੰ ਨਰਕ ਲੋਕ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਹਰਾ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਕੀਤਾ। ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਛੁਪਾਉਣ ਦਾ ਨਿਰਣੈ ਕੀਤਾ। ਪਵਿੱਤਰ ਗੰਗਾ, ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਜਟਾ-ਰੂਪ ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ, ਪਰ ਧਰਤੀ ਤਕ ਪਹੁੰਚ ਨਾ ਸਕੀ। ਉਸ ਨੇ ਜਟਾਵਾਂ ਦੇ ਘਣੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਰਸਤਾ ਨਾ ਲੱਭਿਆ। ਗੰਗਾ ਉਥੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤਕ ਭਟਕਦੀ ਰਹੀ। ਉਥੇ, ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਤਪस्या ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ; ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ, ਹਰਾ ਨੇ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਬਿੰਦੁਸਰਸ ਝੀਲ ਵੱਲ ਛੱਡਿਆ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਗੰਗਾ ਛੱਡੀ, ਉਸ ਤੋਂ ਸੱਤ ਵਹਾਵ ਬਣੇ। ਹਲਾਦਿਨੀ, ਪਾਵਨੀ, ਅਤੇ ਨਲਿਨੀ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਰਾਵਾਂ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਵਹੀਆਂ। ਸੁਚਕਸ਼ੁ, ਸੀਤਾ, ਅਤੇ ਸਿੰਧੂ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਵੱਡੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵਹੀਆਂ। ਸੱਤਵੀਂ ਧਾਰਾ ਭਾਗੀਰਥ ਦੇ ਰਥ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਵਹੀ। ਭਾਗੀਰਥ, ਰਾਜਾ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਆਪਣੇ ਦਿਵਯ ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ। ਮਹਾਨ ਗੰਗਾ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਵਹੀ, ਤੇ ਭਾਗੀਰਥ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਚਲਿਆ। ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਸਿਰ ਤੋਂ, ਗੰਗਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਤਰੀ। ਜਿਥੇ-ਜਿਥੇ ਗੰਗਾ ਦਾ ਪਾਣੀ ਵਹਿਆ, ਉਥੇ ਭਿਆਨਕ ਧੁਨੀ ਹੋਈ, ਮੱਛੀਆਂ, ਕচ্ছਵੇ, ਅਤੇ ਡਾਲਫਿਨਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵਹੇ। ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਆਏ, ਧਰਤੀ ਚਮਕ ਉਠੀ। ਫਿਰ, ਦੇਵ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਯਕਸ਼ਾਂ, ਤੇ ਸਿੱਧਾਂ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ। ਉਹ ਗੰਗਾ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਤਰਨ ਦਾ ਨਜ਼ਾਰਾ ਵੇਖਦੇ, ਉਡਦੇ ਹੋਏ ਮਹਲ, ਸ਼ਹਿਰਾਂ, ਘੋੜਿਆਂ, ਤੇ ਮਹਾਨ ਹਾਥੀਆਂ ਵਾਲੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ। ਦੇਵਤੇ ਉਥੇ ਨਾਵਾਂ 'ਚ ਘੁੰਦੇ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਵਿਲੱਖਣ ਉਤਰਨ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ। ਇਸ ਵੱਡੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਅਣਮਾਪ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ; ਉਡਦੇ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਚਮਕਦੇ। ਆਕਾਸ਼ ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਸੌ ਸੂਰਜਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ, ਡਾਲਫਿਨਾਂ, ਸੱਪਾਂ, ਤੇ ਚਲਾਕ ਮੱਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ। ਚਮਕਦਾਰ ਪਾਣੀਆਂ, ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਧਾਰਾਵਾਂ 'ਚ ਫੈਲ ਗਏ। ਆਕਾਸ਼, ਪਤਝੜ ਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਹੰਸਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ। ਕਦੇ ਗੰਗਾ ਤੇਜ਼ ਵਹੀ, ਕਦੇ ਵਕਰ, ਕਦੇ ਪਸਾਰੇ ਹੋਏ ਰੂਪ 'ਚ। ਕਦੇ-ਕਦੇ ਪਾਣੀ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਉਪਰ ਵਧਿਆ, ਕਦੇ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਵਹਿਆ; ਕਦੇ ਪਾਣੀ ਪਾਣੀ 'ਤੇ ਟਕਰਾਇਆ। ਵਾਰ-ਵਾਰ, ਪਾਣੀ ਉਪਰ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਫਿਰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਆ ਗਿਆ; ਜੋ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਵਹਿਆ, ਫਿਰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗਿਆ। ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ, ਸਾਰੇ ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ। ਉਥੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਨੇ, ਜੋ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਵੱਸਦੇ, ਉਸ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਜੋ ਲੋਕ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਕਾਰਨ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਥੇ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਧੋਏ ਗਏ, ਤੇ ਉਹ ਸ਼ੁਭਤਾ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ। ਫਿਰ, ਉਹ ਆਕਾਸ਼ 'ਚ ਵਾਪਸ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ, ਉਸ ਚਮਕਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਹੋ ਕੇ ਉਤਸਵ ਮਨਾਇਆ। ਗੰਗਾ 'ਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਏ। ਭਾਗੀਰਥ, ਰਾਜਾ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਆਪਣੇ ਦਿਵਯ ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ। ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਚਲਿਆ, ਤੇ ਗੰਗਾ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਵਹੀ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ੀ, ਦੈਤ, ਦਾਨਵ, ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸ—ਸਭ ਭਾਗੀਰਥ ਦੇ ਰਥ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਚਲੇ। ਗੰਧਰਵਾਂ, ਯਕਸ਼ਾਂ, ਕਿਨਨਰਾਂ, ਮਹਾਨ ਸੱਪਾਂ, ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਅਪਸਰਾਵਾਂ, ਰਾਮਾ, ਭਾਗੀਰਥ ਦੇ ਰਥ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਚਲੀਆਂ। ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਚਲੇ; ਜਿਥੇ-ਜਿਥੇ ਰਾਜਾ ਭਾਗੀਰਥ ਗਿਆ, ਉਥੇ-ਉਥੇ ਮਹਾਨ ਗੰਗਾ ਵੀ ਗਈ। ਸਭ ਨਦੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਨਾਸਕ, ਵਹੀ; ਫਿਰ, ਜਹਨੂ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਯਗ-ਸਥਾਨ 'ਤੇ, ਉਹ ਵਿਲੱਖਣ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਗੰਗਾ ਆਈ...