ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ, ਅਸ਼ੋਕ ਵਟ ਦੇ ਥੱਲੇ ਬੈਠੀ ਸੀਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਸ਼ਯਾਮ ਨੇਤ੍ਰਾਂ ਵਾਲੀ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਉਹ ਪੁਤਿਵਰਤਾ ਅਰੁੰਧਤੀ ਹੋ, ਜੋ ਗੁੱਸੇ ਜਾਂ ਮੋਹ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਇੱਥੇ ਆ ਗਈ ਹੋ? ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਕਮਰ ਵਾਲੀ, ਤੁਸੀਂ ਕਿਹੜੀ ਮਾਂ, ਪਿਤਾ, ਭਰਾ ਜਾਂ ਪਤੀ ਲਈ ਦੁਖੀ ਹੋ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਲੋਕ ਛੱਡ ਕੇ ਅਗਲੇ ਲੋਕ ਵਿਚ ਆ ਗਈ ਹੋ?" ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਫਿਰ ਆਖਿਆ, "ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਚੋਂ ਨਿਕਲ ਰਹੀਆਂ ਅੰਸੂਆਂ, ਡੂੰਘੀਆਂ ਆਹਾਂ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਛੁਹਿਣ ਨਾਲ, ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕੋਈ ਦੇਵੀ ਹੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਚ ਰਾਜਘਰਾਣੇ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਲਕੜਣ ਪੈਦੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਚ ਰਾਜਸੀ ਲਕੜਣ ਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ; ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਰਾਣੀ ਜਾਂ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਹੋ।" ਫਿਰ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, "ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਉਹੀ ਸੀਤਾ ਹੋ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਾਵਣ ਜਨਸਥਾਨ ਤੋਂ ਜਬਰ ਨਾਲ ਲੈ ਗਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਭਲਾਈ ਹੋਵੇ—ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਮੈਂ ਪੁੱਛ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਤੁਹਾਡੀ ਨਮ੍ਰਤਾ, ਅਸਾਧਾਰਣ ਰੂਪ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗੀ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ, ਤੁਸੀਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਦੀ ਰਾਣੀ ਹੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹੋ।" ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਦੇ ਇਹ ਵਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਦ ਰਾਮ ਜੀ ਦਾ ਨਾਮ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਵੈਦੇਹੀ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਆ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰੁੱਖ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਦਸ਼ਰਥ ਜੀ ਦੀ ਪੁੱਤਰਵਧੂ ਹਾਂ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਸਿੰਹਾਂ ਵਰਗੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਵਿਦੇਹ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਹਾਂ; ਮੈਨੂੰ ਸੀਤਾ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਗਿਆਨੀ ਰਾਮ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹਾਂ।" "ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਮੈਂ ਰਾਮ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਰਹੀ, ਮਨੁੱਖੀ ਸੁਖ-ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮੰਨਿਆ, ਤੇ ਹਰ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋਈ। ਫਿਰ ਤੇਰਵੇਂ ਸਾਲ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਇක්ෂਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ਜ ਰਾਮ ਜੀ ਦੀ ਰਾਜਤਿਲਕ ਦੀ ਤਿਆਰੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਪਰ ਜਦ ਰਾਮ ਜੀ ਦੀ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਕੈਕਈ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਜੇ ਰਾਮ ਦਾ ਰਾਜਤਿਲਕ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਮੈਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਨਾ ਤਾਂ ਪੀਵਾਂਗੀ ਨਾ ਖਾਵਾਂਗੀ; ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਇਥੇ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।'" "'ਜੋ ਵਚਨ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਜੇ ਉਹ ਅਸੱਤ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ, ਤਾਂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਭੇਜੋ।' ਫਿਰ ਉਹ ਸੱਚੇ ਰਾਜਾ, ਕੈਕਈ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਵਰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਕਠੋਰ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਏ। ਉਸ ਉਮਰ ਦਰਾਜ਼ ਰਾਜਾ ਨੇ, ਧਰਮ ਵਿਚ ਅਡਿੱਠ ਰਹਿ ਕੇ, ਰੋਦਿਆਂ ਆਪਣੇ ਵਿਖਿਆਤ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਰਾਜ ਛੱਡਣ ਲਈ ਆਖਿਆ।" "ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ, ਜੋ ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਲਈ ਰਾਜਤਿਲਕ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕਰਕੇ ਮੰਨਦੇ ਸਨ, ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਉਹ ਹੁਕਮ ਮੰਨ ਲਿਆ ਸੀ, ਹੁਣ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਮੰਨ ਲਿਆ। ਰਾਮ, ਜੋ ਸੱਚਾਈ ਵਿਚ ਹੀਰੋ ਹਨ, ਦੇਂਦੇ ਤਾਂ ਹਨ ਪਰ ਲੈਂਦੇ ਨਹੀਂ, ਸਦਾ ਸੱਚ ਬੋਲਦੇ ਹਨ, ਕਦੇ ਝੂਠ ਨਹੀਂ, ਭਾਵੇਂ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੀ ਬਲੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਦੇਣੀ ਪਵੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੀਮਤੀ ਵਸਤ੍ਰ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤੇ, ਰਾਜ ਛੱਡ ਦਿਤਾ, ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।" "ਮੈਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ, ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਮ ਤੋਂ ਵਿੱਛੋੜਾ ਹੋ ਕੇ ਤਾਂ ਸਵਰਗ ਵਿਚ ਵੀ ਰਹਿਣਾ ਮਨ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਭਾਂਦਾ। ਪਰ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ, ਮਹਾਨ ਯਸ਼ਸਵੀ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦਾ ਆਨੰਦ ਹੈ, ਘਾਸ ਤੇ ਛਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਦੇ ਨਾਲ ਚਲ ਪਿਆ ਸੀ। ਅਸੀਂ ਤਿੰਨੇ, ਪਤੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਵਚਨਾਂ ਵਿਚ ਅਡਿੱਠ ਰਹਿ ਕੇ, ਉਸ ਡਰਾਉਣੇ ਅਤੇ ਡੂੰਘੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਸੀ।" "ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਦੰਡਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਮਹਾਬਲੀ ਰਾਮ ਜੀ ਨਾਲ ਵਾਸ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਦ ਮੈਨੂੰ ਰਾਵਣ, ਜੋ ਦੁਸਟ ਰਾਖਸ਼ਸ ਹੈ, ਉਠਾ ਲੈ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਮਿਆਦ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਚਾਈ ਰੱਖਾਂ; ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਪੂਰੇ ਹੋਣ ਤੇ, ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਤਿਆਗ ਦੇਵਾਂਗੀ।" ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਸੁੰਦਰ ਕਾਂਡ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਯਣ ਵਿੱਚ ਚੌਂਤੀਸਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਸੀਤਾ ਜੀ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ, ਜੋ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ, ਦੁੱਖੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਸੰਤਾਵਨਾ ਦੇਣ ਲੱਗੇ। "ਹੇ ਮਾਤਾ, ਮੈਂ ਰਾਮ ਜੀ ਦਾ ਦੂਤ ਬਣ ਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਵੈਦੇਹੀ, ਰਾਮ ਜੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤੁਹਾਡੇ ਸੁਖ ਦੀ ਖ਼ੈਰੀਅਤ ਪੁੱਛੀ ਹੈ।" "ਉਹ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾਸਤਰ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਤਾ ਹਨ, ਦਸ਼ਰਥ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ, ਉਹ ਵੀ ਤੁਹਾਡੀ ਖ਼ੈਰੀਅਤ ਪੁੱਛ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਊਰਜਾ ਵਾਲੇ ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਾਥੀ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਦੁੱਖ ਕਰਕੇ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਕੇ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਿਲਾ, ਦੋਨਾਂ ਸਿੰਹ-ਸਮਾਨ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਖ਼ੈਰੀਅਤ ਸੁਣ ਕੇ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਸੰਸਾਰਕ ਕਹਾਵਤ ਮੈਨੂੰ ਸੱਚੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ: 'ਪਿਆਰੇ ਜੀਉਂਦੇ ਮਿਲਣ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਸੁਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।'" ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਸ ਮੁਲਾਕਾਤ ਵਿਚ ਅਨੋਖੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਆਪਸੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਪਰ ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਨੇੜੇ ਆਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਸੀਤਾ ਜੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸੰਦੇਹ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਕਿਤੇ ਇਹ ਰਾਵਣ ਤਾਂ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਰੂਪ ਬਦਲ ਕੇ ਆਇਆ ਹੋਵੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਹਾਏ, ਮੈਂ ਇਹ ਕੀ ਕਰ ਬੈਠੀ! ਇਹ ਤਾਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਰਾਵਣ ਹੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਰੂਪ ਬਦਲ ਲਿਆ ਹੈ।" ਉਹ ਦੁਖ ਨਾਲ ਥੱਕ ਕੇ, ਅਸ਼ੋਕ ਰੁੱਖ ਦੀ ਟਾਹਣੀ ਛੱਡ ਕੇ, ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਹੀ ਬੈਠ ਗਈ। ਤਦ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਸੀਤਾ ਜੀ ਡਰ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਮੁੜ ਕੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੀਆਂ। ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਚੰਨ ਵਰਗਾ ਚਿਹਰਾ ਵਾਲੀ ਸੀਤਾ ਜੀ ਡੂੰਘੀ ਆਹ ਭਰ ਕੇ, ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਵਾਨਰ ਨੂੰ ਆਖਦੀਆਂ ਹਨ, "ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਰਾਵਣ ਹੀ ਹੋ, ਜੋ ਮਾਇਆ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਆਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਹੋਰ ਦੁੱਖ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਤੁਸੀਂ ਜਨਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਜਿਵੇਂ ਵੈਰਾਗੀ ਬਣ ਕੇ ਆਏ ਸੀ, ਤੁਸੀਂ ਉਹੀ ਰਾਵਣ ਹੋ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਵੇਖਿਆ ਸੀ।