ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਮਹਾਂਰਿਸ਼ਿ ਵਾਸ਼ਿਸ਼ਠ ਦੇ ਅਗੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਜਿਵੇਂ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਓਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦਿਉ; ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਮੁਨਿਵਰ, ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਹੀ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਇਹ ਸਰਸਵਤੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਹੈ।" ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ, "ਹੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਿਸ਼ਿ, ਤੂੰ ਸੰਸਾਰ ਵਾਸਤੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਤੇ ਗਿਆਨੀ ਰਾਮ ਦਾ ਪੂਰਾ ਕਥਾ ਲਿਖ। ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਨਾਰਦ ਜੀ ਤੋਂ ਸੁਣਿਆ, ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਗੁਪਤ ਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਸਾਰੇ ਘਟਨਾ-ਚੱਕਰ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਵਰਣਨ ਕਰ। ਜੋ ਕੁਝ ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਸਾਰੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਜੀ ਉੱਤੇ ਹੋਇਆ—ਚਾਹੇ ਉਹ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਸੀ ਜਾਂ ਗੁਪਤ—ਉਹ ਸਭ ਤੇਰੇ ਅਗਿਆਤ ਤੋਂ ਜਾਣਿਆ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਤੇਰੇ ਇਸ ਮਹਾਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗਾ।" "ਰਾਮ ਜੀ ਦੀ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਆਨੰਦਮਈ ਕਥਾ, ਛੰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਬੱਧ ਹੋ ਕੇ, ਜਦ ਤਕ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਹਾੜ ਤੇ ਦਰਿਆ ਹਨ, ਤਦ ਤਕ ਜੀਉਂਦੀ ਰਹੇਗੀ। ਜਦ ਤਕ ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਆ ਰਾਮ ਦਾ ਇਹ ਕਥਾ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਰਹੇਗਾ, ਰਾਮਾਇਣ ਦੀ ਮਹਾਨ ਗਾਥਾ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਹੇਗੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ, ਤੂੰ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਪਰ ਤੇ ਹੇਠਾਂ ਵੱਸਦਾ ਰਹੇਂਗਾ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅੰਤਧਾਨ ਹੋ ਗਏ, ਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ਿ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਸਮੇਤ ਹੈਰਾਨੀ ਤੇ ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ।" ਫਿਰ, ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆ ਆਪਣੀ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਅਚੰਭੇ ਵਿੱਚ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਉਸ ਸ਼ਲੋਕ ਨੂੰ ਗਾਉਂਦੇ ਰਹੇ। ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ਿ ਨੇ ਜੋ ਚਤੁਰਪਦ ਛੰਦ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਦੁਹਰਾਈ ਕਰਕੇ ਦੁੱਖ ਵੀ ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਵਾਲ਼ਮੀਕੀ ਜੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੰਕਲਪ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ: "ਮੈਂ ਪੂਰਾ ਰਾਮਾਇਣ ਇਨ੍ਹਾਂ ਛੰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਰਚਾਂਗਾ।" ਉੱਚੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ, ਅਰਥਾਂ ਅਤੇ ਮਿੱਠੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ, ਮਨ ਨੂੰ ਭਾਉਣ ਵਾਲੀ ਕਥਾ ਰਚ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਮ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸਦਾ ਲਈ ਅਮਰ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਸਮਾਨ ਛੰਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ਿ ਨੇ ਇਹ ਮਹਾਕਾਵਿ ਰਚੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਰਾਮ ਦੀ ਯਸ਼ਸਵੀ ਕਥਾ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਮੁੱਚੇ ਸੰਧੀਆਂ, ਸਮਾਸਾਂ ਅਤੇ ਮਿੱਠੀਆਂ, ਸੁੰਦਰ ਬਣੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਰਘੁਨੰਦਨ ਰਾਮ ਦੀ ਕਥਾ ਰਚੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਸ-ਮੁਖ ਰਾਵਣ ਦੇ ਬਧ ਦਾ ਵਰਣਨ ਵੀ ਹੈ। ਹੁਣ, ਬਾਲ ਕਾਂਡ ਦੇ ਤੀਜੇ ਸਰਗ ਦੀ ਮਹਾਨ ਵਾਲ਼ਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਵਾਲ਼ਮੀਕੀ ਜੀ ਨੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਤੋਂ ਸੁਣੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ, ਅਰਥਪੂਰਨ ਅਤੇ ਹਿਤਕਾਰੀ ਪੱਖਾਂ ਸਮੇਤ, ਫਿਰ ਸਾਫ਼-ਸਾਫ਼ ਜਾਣਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਗਿਆਨੀ ਰਾਮ ਉੱਤੇ ਕੀ ਕੁਝ ਬੀਤੀ। ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਨਾਲ ਆਚਮਨ ਕਰਕੇ, ਵਾਲ਼ਮੀਕੀ ਜੀ ਨੇ ਦਰਭ ਘਾਹ ਉੱਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੁੰਹ ਕਰਕੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਉਹ ਹਰੇਕ ਗੱਲ—ਮੁਸਕਾਨ, ਬੋਲ, ਚਾਲ-ਚਲਨ ਤੇ ਹਰ ਕਰਤੂਤ—ਧਰਮ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਮ, ਸੱਚਾਈ ਵਿੱਚ ਅਡਿੱਗ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਤੇ ਭਰਾ ਸਮੇਤ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਘੁੰਮੇ, ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਵਾਲ਼ਮੀਕੀ ਨੇ ਵੇਖਿਆ। ਫਿਰ, ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਅਡਿੱਗ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਧਰਮਾਤਮਾ ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਇੰਝ ਸਾਫ਼ ਵੇਖ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਹਥੇਲੀ ਉੱਤੇ ਫਲ ਰੱਖਿਆ ਹੋਵੇ। ਸਾਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਮਨ ਵਾਲੇ ਨੇ ਪੂਰੇ ਰਾਮ ਦੀ ਆਨੰਦਮਈ ਕਥਾ ਰਚਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਕਥਾ ਇੱਛਾ, ਧਨ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ, ਅਤੇ ਧਰਮ ਤੇ ਉਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਵਧਦੀ ਹੋਈ, ਸੁਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਮੋਤੀ ਭਰੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਮੋਹਕ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਕਥਾ ਲਿਖੀ। ਰਾਮ ਦਾ ਜਨਮ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨ ਵੀਰਤਾ, ਸਭ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਲਗਾਵਟ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧੀਰਜ, ਮਰਿਆਦਾ ਤੇ ਸੱਚਾਈ—ਇਹ ਸਭ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ। ਕਈ ਅਚੰਭਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ, ਜਾਨਕੀ ਦਾ ਵਿਆਹ, ਧਨੁਸ਼ ਭੰਗ, ਰਾਮ ਤੇ ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਵਿਚਕਾਰ ਵਾਦ, ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਗੁਣ, ਰਾਮ ਦੀ ਰਾਜਤਿਲਕ ਦੀ ਤਿਆਰੀ, ਕੈਕਈ ਦੀ ਕਪਟਤਾ—ਇਹ ਸਭ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਿਖਿਆ। ਫਿਰ, ਰਾਮ ਦੀ ਰਾਜਤਿਲਕ ਰੋਕ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਨਵਾਸ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਦੁੱਖ ਤੇ ਵਿਛੋੜਾ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਲੋਕ ਸਿਧਾਰਨਾ, ਇਹ ਵੀ ਕਥਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਿਆ। ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਦੁੱਖ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਦਾਈ, ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀਆ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ, ਤੇ ਰਥੀ ਦੀ ਵਾਪਸੀ—ਇਹ ਵੀ ਆਇਆ। ਗੰਗਾ ਪਾਰ ਕਰਨਾ, ਭਰਦਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ, ਤੇ ਚਿਤਰਕੂਟ ਦੀ ਝਲਕ, ਇਹ ਸਭ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ। ਘਰ ਬਣਾਉਣਾ, ਭਰਤ ਦਾ ਆਉਣਾ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣਾ, ਪਿਤਾ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੀ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ, ਪਾਦੁਕਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ, ਨੰਦਿਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਵਾਸ, ਦੰਡਕ ਅਰਨਯ ਨੂੰ ਰਵਾਨਗੀ, ਤੇ ਵੀਰਾਧ ਦਾ ਵਧ—ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਆਈਆਂ। ਸ਼ਰਭੰਗ ਤੇ ਸੁਤੀਕਸ਼ਣ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ, ਅਨਸੂਯਾ ਦੀ ਕਥਾ, ਸੁਗੰਧਤ ਲੇਪ ਦੀ ਦਾਤ, ਅਗਸਤਿਆ ਮਿਲਾਪ, ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਸ਼ੂਰਪਣਖਾ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਤੇ ਉਸਦੀ ਨਾਕ-ਕਾਨ ਕਟਾਈ, ਖਰ ਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਾ ਦਾ ਸੰਘਾਰ, ਰਾਵਣ ਦਾ ਉਤਥਾਨ, ਮਾਰੀਚ ਦਾ ਵਧ, ਤੇ ਸੀਤਾ ਹਰਨ—ਇਹ ਸਭ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਰਘੁਨੰਦਨ ਦਾ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿੱਚ ਵਿਲਾਪ, ਗਿੱਧ ਦੇ ਰਾਜਾ ਜਟਾਯੁ ਦਾ ਮਰਨ, ਕਬੰਧ ਨਾਲ ਸੰਘਰਸ਼, ਤੇ ਪੰਪਾ ਸਰੋਵਰ ਦੀ ਝਲਕ, ਫਿਰ ਸ਼ਬਰੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ, ਫਲ-ਮੂਲ ਉੱਤੇ ਜੀਵਨ, ਪੰਪਾ ਤੇ ਵਿਛੋੜਾ, ਤੇ ਹਨੂਮਾਨ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ, ਇਹ ਸਭ ਆਇਆ। ਫਿਰ ਰਿਸ਼ਯਮੂਕ ਪਹਾੜ ਦੀ ਯਾਤਰਾ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੇ ਮਿਤ੍ਰਤਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ, ਵਾਲੀ ਤੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਵਿਚਕਾਰ ਯੁੱਧ, ਵਾਲੀ ਦੀ ਹਾਰ ਤੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੀ ਰਾਜਗੱਦੀ, ਤਾਰਾ ਦਾ ਵਿਲਾਪ, ਸਮਝੌਤਾ, ਤੇ ਵਰਖਾ ਰੁੱਤ ਦਾ ਵਾਸ—ਇਹ ਸਭ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਫਿਰ ਰਘੁਨਾਥ ਦਾ ਰੋਸ, ਸੈਨਾ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨਾ, ਚੌਂਫੇਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੂਤ ਭੇਜਣ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣਾ, ਅੰਗੂਠੀ ਦੀ ਦਾਤ, ਰੀਛਾਂ ਦੀ ਗੁਫਾ, ਅੰਤ ਤੇ ਉਪਵਾਸ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ, ਤੇ ਸੰਪਾਤੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ, ਇਹ ਵੀ ਆਇਆ। ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਾਈ, ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਤੇ ਲੰਘਣਾ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਬਚਨ, ਤੇ ਮੈਨਾਕਾ ਪਹਾੜ ਦੀ ਝਲਕ—ਇਹ ਸਭ ਵਾਲ਼ਮੀਕੀ ਰਚੇ ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਇਣ ਦੀ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਰਚੇ ਗਏ।