ਜਦੋਂ ਸੀਤਾ ਜੀ ਨੇ ਦਰੱਖਤ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਵਿਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਉਸ ਬੰਦਰ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮਨ ਘਬਰਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਬੰਦਰ ਸਫੈਦ ਛਾਲ ਦੀ ਪੋਸ਼ਾਕ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਸੀ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਰੰਗਤ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਸੰਨ੍ਹਰੀ ਸੀ। ਉਥੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਬੰਦਰ ਨੂੰ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਬੋਲਦਾ ਤੇ ਮਿੱਠੇ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲਾ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਚਮਕ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਅਸ਼ੋਕ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਰਗੀ ਸੀ, ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਪਿਘਲਦੀਆਂ ਲੱਗਦੀਆਂ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਸੀਤਾ ਨੇ ਉਸ ਵਧੀਆ ਬੰਦਰ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਖੜਾ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ ਤੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ। "ਇਹ ਬੰਦਰ ਤਾਂ ਡਰਾਉਣਾ ਹੈ, ਕੋਲ ਜਾਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਵਲ ਤੱਕਣਾ ਵੀ ਔਖਾ ਹੈ," ਉਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਫੇਰ ਉਲਝਣ ਵਿਚ ਪੈ ਗਿਆ। ਡਰ ਅਤੇ ਵਿਅਕੁਲਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀਤਾ ਜੀ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਕੱਲ੍ਹ ਕਰਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ, "ਰਾਮਾ!" ਤੇ "ਲਕਸ਼ਮਣ!" ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁਰ ਨਾਜ਼ੁਕ ਤੇ ਹੌਲੀ ਹੋ ਗਈ, ਤੇ ਉਹ ਰੋ ਪਈਆਂ। ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਬੰਦਰ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਮੈਥਲੀ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਸੁਪਨਾ ਹੈ।" ਉਹ, ਵੱਡੀ ਜਬੜੀ ਵਾਲਾ, ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਪਵਨ ਪੁੱਤਰ, ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਹਨੂਮਾਨ ਨੂੰ ਵੇਖ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸੀਤਾ ਦਾ ਮਨ ਕੰਬ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਜਾਨ ਹੀ ਛੱਡ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਕਾਫੀ ਸਮਾਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਸੰਭਲ ਕੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ। "ਅੱਜ ਮੈਂ ਇਹ ਅਜੀਬ ਬੰਦਰ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਜਨਕ ਜੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹਿਣ। ਪਰ ਇਹ ਸੁਪਨਾ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਤਾਂ ਦੁੱਖ ਤੇ ਵਿਛੋੜੇ ਕਾਰਨ ਨੀਂਦ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ। ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਕੋਈ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ, ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਉਸ ਚੰਨ ਵਰਗੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੇ ਤੋਂ ਵਿਛੁੜੀ ਹਾਂ। ਮੇਰੀ ਸੋਚ, ਮੇਰੀ ਬੋਲੀ, ਹਮੇਸ਼ਾ 'ਰਾਮ, ਰਾਮ' ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਉਸੀ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦੀ ਹਾਂ, ਤੇ ਉਸੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਗੱਲਾਂ ਹੀ ਵੇਖਦੀ ਤੇ ਸੁਣਦੀ ਹਾਂ। ਅੱਜ ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਲ ਰਹੀ ਹਾਂ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਸਦਾ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਸੋਚ, ਮੇਰੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਮੇਰੀ ਸੁਣਨ, ਸਭ ਕੁਝ ਉਸੀ ਵਿੱਚ ਰਮਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਸੋਚਦੀ ਹਾਂ, 'ਕੀ ਇਹ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋਈ ਹੈ?' ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਮਨ ਵਿਚ ਤਰਕ ਕਰਦੀ ਹਾਂ: ਇਸ ਰੂਪ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ, ਜਦ ਰਾਮ ਜੀ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਇਹ ਬੰਦਰ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਾਫ-ਸੁਥਰੀ ਬੋਲੀ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਵਾਚਸਪਤੀ, ਵਜ੍ਰਧਾਰੀ, ਸਵਯੰਭੂ ਅਤੇ ਅੱਗ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਜੋ ਕੁਝ ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਾਸੀ ਨੇ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਿਹਾ, ਉਹ ਸੱਚ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਮੇਰੀ ਅਰਦਾਸ ਹੈ। ਹੁਣ, ਉਹ ਬੰਦਰ, ਜਿਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਲਾਲ ਮੋਤੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਦਰੱਖਤ ਤੋਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਥੱਲੇ ਉਤਰਾ। ਉਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਨਿਮਰ ਤੇ ਦੁੱਖੀ ਸੀ। ਹਨੂਮਾਨ, ਜੋ ਪਵਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਸਿਰ ਤੇ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਸੀਤਾ ਜੀ ਕੋਲ ਆਏ ਤੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਬੋਲੇ। "ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਸੁੰਦਰਿ, ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਇਹ ਗੰਦੇ ਰੇਸ਼ਮੀ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਹੋ, ਤੇ ਦਰੱਖਤ ਦੀ ਟਾਹਣੀ ਉੱਤੇ ਖੜੀਆਂ ਹੋ? ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਦੁੱਖ ਦੇ ਹੰਝੂ ਕਿਉਂ ਵਹਿ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਜਲ ਕਮਲ ਜਾਂ ਪਲਾਸ਼ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਤੋਂ ਝੜਦਾ ਹੈ? ਦੇਵ, ਅਸੁਰ, ਨਾਗ, ਗੰਧਰਵ, ਰਾਖਸ਼, ਯਕਸ਼ ਜਾਂ ਕਿੰਨਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤੁਸੀਂ ਕਿਹੜੀ ਹੋ, ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ? ਤੁਸੀਂ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਜਾਂ ਮਰੁਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੋ, ਜਾਂ ਵਸੁਆਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਜਾਂ ਕੋਈ ਦੇਵੀ ਹੋ? ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਰੋਹਿਣੀ ਤਾਰੇ ਵਰਗੀ ਲੱਗ ਰਹੀ ਹੋ, ਜੋ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੋਂ ਵਿੱਛੜ ਕੇ ਇੱਥੇ ਆ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਜਾਂ ਫਿਰ, ਤੁਸੀਂ ਅਰੁੰਧਤੀ ਹੋ, ਜੋ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਗੁੱਸੇ ਜਾਂ ਮੋਹ ਵਿਚ, ਇੱਥੇ ਆ ਗਈ ਹੋਵੇ? ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਕਮਰ ਵਾਲੀ, ਤੁਸੀਂ ਕਿਸ ਲਈ ਇੰਨਾ ਦੁੱਖ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹੋ? ਤੁਹਾਡਾ ਪੁੱਤਰ, ਪਿਤਾ, ਭਰਾ ਜਾਂ ਪਤੀ ਕੌਣ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਦੁਨੀਆਂ ਤੋਂ ਵਿੱਛੜ ਕੇ ਇਥੇ ਆਈ ਹੋ? ਤੁਹਾਡੇ ਰੋਣ, ਡੂੰਘੀਆਂ ਆਹਾਂ ਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਤੋਂ, ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਸੋਚਦਾ ਤੁਸੀਂ ਕੋਈ ਦੇਵੀ ਹੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਰਾਜਘਰਾਨੇ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਵਿਖਾ ਰਹੀਆਂ ਹੋ। ਮੈਂ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਰਾਣੀ ਜਾਂ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਹੋ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਉਹੀ ਸੀਤਾ ਹੋ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਾਵਣ ਜਨਸਥਾਨ ਤੋਂ ਜਬਰ ਨਾਲ ਲੈ ਗਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਖੈਰ ਹੋਵੇ—ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਮੈਂ ਪੁੱਛ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਤੁਹਾਡੀ ਨਿਮਰਤਾ, ਅਦਭੁਤ ਰੂਪ ਤੇ ਵੈਰਾਗੀ ਪੋਸ਼ਾਕ ਦੇਖ ਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਰਾਮ ਦੀ ਰਾਣੀ ਹੋ। ਹਨੂਮਾਨ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਮ ਦਾ ਨਾਮ ਲਿਆ, ਵੈਦੇਹੀ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖਿੜ ਗਈਆਂ। ਉਹ ਬੋਲੀ, "ਮੈਂ ਦਸ਼ਰਥ ਦੀ ਪੁੱਤਰ-ਵਧੂ ਹਾਂ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਦਲ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਸਿੰਘਾਂ ਵਾਂਗ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਹਾਂ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਸੀਤਾ ਹੈ, ਤੇ ਮੈਂ ਗਿਆਨੀ ਰਾਮ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹਾਂ। ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਮੈਂ ਰਾਮ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖੀ ਸੁਖ-ਵਿਲਾਸ ਭੋਗੇ, ਤੇ ਹਰ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋਈ। ਤੀਰਵੇਂ ਸਾਲ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਖਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ਜ ਰਾਮ ਨੂੰ ਰਾਜਤਿਲਕ ਦੇਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ। ਜਦ ਰਾਮ ਦਾ ਰਾਜਅਭਿੇਕ ਹੋਣ ਲੱਗਾ, ਕੈਕਈ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਜੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਰਾਜ ਮਿਲਿਆ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਨਾ ਖਾਵਾਂਗੀ, ਨਾ ਪੀਵਾਂਗੀ; ਇਹ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋਵੇਗਾ।' 'ਜੋ ਵਚਨ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿਚ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜੇ ਉਹ ਝੂਠਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਭੇਜੋ।' ਰਾਜਾ, ਜੋ ਸੱਚ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਕੈਕਈ ਦੇ ਕਠੋਰ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਪੁਰਾਣਾ ਵਰਦਾਨ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਬੁੱਢਾ ਰਾਜਾ, ਧਰਮ ਤੇ ਸੱਚ ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਰੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਰਾਜ ਛੱਡਣ ਲਈ ਆਖਣ ਲੱਗਾ। ਰਾਮ, ਜਿਸਦੇ ਲਈ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਸੀ, ਉਸ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੰਨ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ, ਹੁਣ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਮੰਨ ਲਿਆ। ਰਾਮ, ਜੋ ਸੱਚਾਈ ਵਿਚ ਹੀ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਹੈ, ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ ਪਰ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ, ਸਦਾ ਸੱਚ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਝੂਠ ਨਹੀਂ, ਭਾਵੇਂ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਜਾਵੇ।