ਰਾਮ ਜੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਸੁਗਰੀਵ ਨਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਬੰਦਰ ਦੋਸਤ ਨਾਲ ਹੋਈ। ਰਾਮ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਨੇ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਰਾਮ ਨੇ ਵੱਡੀ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਬੰਦਰਾਂ ਦਾ ਰਾਜ ਮੁੜ ਦਿੱਤਾ। ਸੁਗਰੀਵ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ 'ਤੇ, ਅਨੇਕਾਂ ਬੰਦਰ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆ ਸਕਦੇ ਸਨ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇਵੀ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਮੈਂ, ਸੰਪਾਤੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਸਮੁੰਦਰ, ਜੋ ਸੌ ਯੋਜਨ ਲੰਬਾ ਸੀ, ਪਾਰ ਕਰ ਗਿਆ। ਉਸ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਮਹਿਲਾ ਦੀ خاطر, ਮੈਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਦੀ ਆਕਾਰ, ਰੰਗ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਰਾਮ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਸੁਣਨ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਲੱਭ ਲਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਬੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ, ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਨਕੀ, ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ। ਉਹ, ਜਿਸ ਦੇ ਵਾਲ ਘੁੰਮਦੇ ਹੋਏ, ਸੁੰਦਰ ਵਾਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ, ਡਰ ਵਿੱਚ, ਆਪਣਾ ਚਿਹਰਾ ਉਠਾ ਕੇ ਸ਼ਿਮਸ਼ਾਪਾ ਰੁੱਖ ਵੱਲ ਵੇਖਣ ਲੱਗੀ। ਬੰਦਰ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਅਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਸੀਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ। ਉਹ, ਕਦੇ ਪਾਸੇ, ਕਦੇ ਉਪਰ, ਕਦੇ ਹੇਠਾਂ ਵੇਖਦੀ, ਉਸ ਬੰਦਰ ਰਾਜਾ ਦੇ ਮੰਤਰੀ, ਪਵਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਅਗਾਧ ਹੈ, ਨੂੰ ਵੇਖਦੀ, ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਗਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਕਾਂਡ ਦੇ ਬਤੀਹਵੇਂ ਸਰਗਾ ਨੂੰ ਸੁਣੋ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਸੀਤਾ ਨੇ ਬੰਦਰ ਨੂੰ ਰੁੱਖ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਛੁਪਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਡੋਲ ਗਿਆ। ਉਹ ਚਿੱਟੇ ਛਾਲ ਦੇ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨੇ, ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਲਉ ਵਾਂਗ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦਾ ਸੀ। ਉਥੇ, ਸੀਤਾ ਨੇ ਉਸ ਬੰਦਰ ਨੂੰ ਨਮ੍ਰ ਅਤੇ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਦੇ ਹੋਏ, ਅਸ਼ੋਕ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਚੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ, ਪੀਤ ਰੰਗ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਵੇਖਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬੰਦਰ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਖੜਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੈਥਿਲੀ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗੀ। "ਇਹ ਬੰਦਰ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਡਰਾਉਣਾ ਹੈ, ਇਸਦੇ ਕੋਲ ਜਾਣਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਵੀ ਅਸੰਭਵ ਹੈ," ਸੋਚ ਕੇ, ਉਹ ਫਿਰ ਉਲਝਣ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਈ। ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਸੀਤਾ ਨੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਡਰ ਅਤੇ ਉਲਝਣ ਵਿੱਚ, 'ਰਾਮਾ!' ਅਤੇ 'ਲਕਸ਼ਮਣ!' ਕਰਕੇ, ਵਿਲਾਪ ਕੀਤਾ। ਅਚਾਨਕ, ਸੀਤਾ ਨੇ ਹੌਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਰੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਫਿਰ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬੰਦਰ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੈਥਿਲੀ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਇਹ ਕੋਈ ਸੁਪਨਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।" ਉਹ, ਬੰਦਰ ਰਾਜਾ ਦੇ ਚੌੜੇ ਜਬੜੇ ਵਾਲਾ ਚਿਹਰਾ ਵੇਖਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ, ਪਵਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦਾ ਬੰਦਰ। ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਸੀਤਾ ਗਹਿਰੀ ਉਲਝਣ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਦੀ ਜਿੰਦ ਛੱਡ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਮਹਿਲਾ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗੀ। "ਅੱਜ ਮੈਂ ਇਹ ਅਜੀਬ ਬੰਦਰ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਮਨਾਹੀ ਹੈ; ਰਾਮਾ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਜਨਕ ਜੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹਿਣ। ਇਹ ਸੁਪਨਾ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰਕੇ ਨੀਂਦ ਤੋਂ ਵਾਂਜੀ ਹੋਈ ਹਾਂ। ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਮੈਂ ਉਸ ਤੋਂ ਵਿਛੜੀ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ। ਹਮੇਸ਼ਾ, ਸੋਚ ਅਤੇ ਬੋਲ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ 'ਰਾਮਾ, ਰਾਮਾ' ਹੀ ਉਚਾਰਦੀ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹੀ ਯਾਦ ਕਰਦੀ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਉਹੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵੇਖਦੀ ਅਤੇ ਸੁਣਦੀ ਹਾਂ, ਜੋ ਉਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ। ਅੱਜ, ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਤੜਪ ਰਹੀ ਹਾਂ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੀਨ ਹੈ। ਹਮੇਸ਼ਾ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਹੀ ਸੋਚਦੀ, ਵੇਖਦੀ ਅਤੇ ਸੁਣਦੀ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਸੋਚਦੀ ਹਾਂ, "ਕੀ ਇਹ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋਈ?" ਪਰ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੀ ਹਾਂ: "ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੀ ਆਕृति ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਇਹ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਪਸ਼ਟ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।" ਵਾਕਪਤੀ, ਇੰਦਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ! ਜੋ ਇਹ ਜੰਗਲੀ ਨੇ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਿਹਾ, ਉਹ ਸੱਚ ਹੋਵੇ—ਕਦੇ ਵੀ ਝੂਠ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਕਾਂਡ ਦੇ ਤੈਂਤੀਹਵੇਂ ਸਰਗਾ ਨੂੰ ਸੁਣੋ। ਫਿਰ, ਉਹ ਬੰਦਰ ਰੁੱਖ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਉਤਰਾ, ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਮੋਤੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ, ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਅਤੇ ਦੁਖੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ, ਸੀਤਾ ਦੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਹਨੁਮਾਨ, ਪਵਨ ਦੇ ਮਹਾਨ ਪੁੱਤਰ, ਆਪਣੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛਿਆ: "ਹੇ ਨਿਸ਼ਕਲੰਕ ਮਹਿਲਾ, ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਦੀ ਪੰਖੜੀਆਂ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਗੰਦੇ ਰੇਸ਼ਮੀ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨੇ, ਇਸ ਰੁੱਖ ਦੀ ਟਾਹਣੀ 'ਤੇ ਖੜੀਆਂ ਹੋ?" "ਤੁਾਡੇ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਦੁਖ ਦੇ ਕਾਰਨ ਆਂਸੂ ਕਿਉਂ ਵਹਿ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਮਲ ਅਤੇ ਪਲਾਸ਼ ਪੱਤਿਆਂ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਝੜਦਾ ਹੈ?" "ਦੇਵਤਿਆਂ, ਅਸੁਰਾਂ, ਨਾਗਾਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ, ਯਕਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਕਿਨਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਮਹਿਲਾ?" "ਤੁਸੀਂ ਰੁਦਰਾਂ ਜਾਂ ਮਰੁਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੋ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ? ਜਾਂ ਵਸੁਆਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਹੇ ਗ੍ਰੇਸਫੁਲ ਮਹਿਲਾ? ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਦੇਵੀ ਵਾਂਗ ਲੱਗ ਰਹੀ ਹੋ।" "ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਰੋਹਿਣੀ ਹੋ, ਤਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਤੋਂ ਡਿੱਗੀ ਹੋਈ, ਚੰਦ ਤੋਂ ਵਿਛੜੀ ਹੋਈ?" "ਜਾਂ, ਹੇ ਕਾਲੀ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਤੁਸੀਂ ਅਰੁੰਧਤੀ ਹੋ, ਜੋ ਗੁੱਸੇ ਜਾਂ ਭਰਮ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਦੁਖੀ ਹੋਈ ਹੋ?" "ਹੇ ਪਤਲੀ ਕਮਰ ਵਾਲੀ, ਤੁਹਾਡਾ ਪੁੱਤਰ, ਪਿਤਾ, ਭਰਾ ਜਾਂ ਪਤੀ ਕੌਣ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ خاطر ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਲੋਕ ਤੋਂ ਪਰਲੋਕ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਕੇ, ਵਿਲਾਪ ਕਰ ਰਹੀ ਹੋ?" "ਤੁਾਡੀ ਰੋਹ, ਡੂੰਘੀ ਆਹਾਂ ਅਤੇ ਜਮੀਨ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਤੋਂ, ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕੋਈ ਦੇਵੀ ਹੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਰਾਜਕੁਲ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਦੀ ਲਕੜੀ ਦਿਖਾ ਰਹੀ ਹੋ।" "ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚ ਰਾਜਕੁਲ ਦੀਆਂ ਮੋਹਰਾਂ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ; ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਜਾਂ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਹੋ।" "ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਸੀਤਾ ਹੋ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਾਵਣ ਨੇ ਜਨਸਥਾਨ ਤੋਂ ਜਬਰ ਨਾਲ ਲੈ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਖੈਰ ਹੋਵੇ—ਮੈਂ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ।" "ਤੁਾਡੀ ਨਮ੍ਰਤਾ, ਵੱਖਰੀ ਲਕੜੀ ਅਤੇ ਇਹ ਤਪਸਵੀ ਪਹਿਰਾਵਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਮੈਂ ਪੱਕਾ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਰਾਮ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਹੋ।" ਹਨੁਮਾਨ ਦੇ ਇਹ ਬੋਲ ਸੁਣਕੇ, ਰਾਮ ਦਾ ਨਾਮ ਆਉਂਦੇ ਹੀ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਵੈਦੇਹੀ ਨੇ ਰੁੱਖ 'ਤੇ ਬੈਠੇ ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਮੈਂ ਦਸ਼ਰਥ ਦੀ ਪੁੱਤਰ-ਵਧੂ ਹਾਂ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੀ ਫੌਜਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਿੰਘ-ਸਰੂਪ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।" "ਮੈਂ ਵਿਦੇਹ ਦੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰਾਜਾ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਹਾਂ; ਮੈਨੂੰ ਸੀਤਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਗਿਆਨੀ ਰਾਮ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹਾਂ।