ਇਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਹੋਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ ਜੋ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਨੇਕੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਤਿ ਉੱਤਮ ਸੀ। ਉਹ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸੀ, ਬੜੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਇੰਦਰ ਵਰਗੀ ਸੀ। ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਅਹਿੰਸਾ ਵਿੱਚ ਅਤਿ ਆਨੰਦ ਆਉਂਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਲਾਲਚ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਦਇਆਲੂ ਤੇ ਸੱਚਾਈ ਦੇ ਹੌਸਲੇ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਹ ਇکشਵਾਕੂ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਮੁਖੀ ਸੀ, ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਦਿਨੋ-ਦਿਨ ਵਧਦੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਹ ਰਾਜਸੀ ਲਕੜੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਜੋਤ ਮਹਾਨ ਸੀ, ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਲਦ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਚਾਰੋ ਪਾਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਸੀ। ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਆਪ ਵੀ ਆਨੰਦਤ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ, ਜਿਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਚੰਨ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਰਾਮ ਨਾਮੀ ਸੀ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਵਿਵੇਕੀ ਤੇ ਸਭ ਤੀਰ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਸੀ। ਰਾਮ ਆਪਣੇ ਆਚਰਣ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਦਾ ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਧਰਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਆਪਣੇ truth-loving ਵੱਡੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਤੇ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ, ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਜੋ ਮਾਇਆ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਸਨ। ਜਬ ਜਨਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਮਾਰਕਟ ਅਤੇ ਖਰ ਤੇ ਦੂਸ਼ਣ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲੀ, ਤਦ ਜਾਨਕੀ, ਰਾਵਣ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਹਥਿਆਉਣ ਹੋਈ। ਰਾਵਣ ਨੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਮ੍ਰਿਗ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਠੱਗ ਲਿਆ ਤੇ ਜਦ ਰਾਮ ਤੈਨੂੰ ਲੱਭਣ ਗਿਆ, ਤਦ ਰਾਵਣ ਨੇ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਸੀਤਾ, ਤੈਨੂੰ ਚੁੱਕ ਲਿਆ। ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਰਾਮ ਦੀ ਮਿੱਤਰਤਾ ਸੁਗਰੀਵ ਨਾਮੀ ਵਾਨਰ ਨਾਲ ਹੋਈ। ਫਿਰ ਰਾਮ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਨੇ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ। ਰਾਮ ਨੇ ਵੱਡੀ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਵਾਨਰਾਂ ਦਾ ਰਾਜ ਵਾਪਸ ਦਿੱਤਾ। ਸੁਗਰੀਵ ਦੇ ਹੁਕਮ 'ਤੇ, ਜੋ ਰੂਪ ਬਦਲਣ ਦੇ ਸਮਰਥ ਸਨ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਉਸ ਦੇਵੀ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ। ਮੈਂ, ਸੰਪਾਤੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੋ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰ ਗਿਆ। ਉਸ ਵੱਡੀ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਮਹਿਲਾ ਲਈ, ਮੈਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਦੀ ਆਕਾਰ, ਰੰਗ ਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਓਹੋ ਜਿਹੀ ਹੀ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਮੈਨੂੰ ਖੁਦ ਰਾਮ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਲੱਭ ਲਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ, ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਨਕੀ ਨੇ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਅਤਿ ਅਸ਼ਚਰਜ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ। ਆਪਣੇ ਰਿੰਗਦਾਰ ਵਾਲਾਂ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਕੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ, ਡਰੀ ਹੋਈ ਸੀਤਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮੂੰਹ ਚੁੱਕਿਆ ਤੇ ਸ਼ਿਮਸ਼ਪਾ ਰੁੱਖ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ। ਵਾਨਰ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੱਕ ਕੇ, ਸੀਤਾ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਕਦੇ ਕਦੇ ਅੱਖਾਂ ਚੁਕ ਕੇ, ਕਦੇ ਥੱਲੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਵਾਨਰ ਰਾਜਾ ਦੇ ਮੰਤਰੀ, ਪਵਨਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖਦੀ ਰਹੀ, ਜੋ ਆਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਅਥਾਹ ਸੀ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਕਾਂਡ ਦੀ ਬੱਤੀਵੀਂ ਸਰਗਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਟਾਹਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਉਲਝ ਗਿਆ। ਉਹ ਚਿੱਟੇ ਛਾਲ ਦੇ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨੇ, ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਵਾਂਗ ਸਲੇਟੀ-ਸੋਨੇਲੇ ਰੰਗ ਦਾ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ, ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ, ਆਸ਼ੋਕ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਸੋਨੇ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਵਾਨਰ ਵੇਖਿਆ। ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਉਥੇ ਖੜ੍ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਵਾਨਰ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ, ਮੈਥਲੀ ਅਤਿ ਅਸ਼ਚਰਜ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ ਤੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗੀ। "ਇਹ ਵਾਨਰ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਵਿੱਚ ਡਰਾਉਣਾ, ਅਪਹੁੰਚ ਹੈ; ਇਸ ਵੱਲ ਤੱਕਣਾ ਵੀ ਔਖਾ ਹੈ," ਸੋਚ ਕੇ ਉਹ ਫਿਰ ਉਲਝਣ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਈ। ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਸੀਤਾ ਨੇ ਡਰ ਤੇ ਭੁੱਲਭੁੱਲੈਏ ਵਿੱਚ ਕਰੁਣ ਰੋਣਾ ਰੋਇਆ, ਆਪਣੇ ਦੁਖ ਵਿੱਚ "ਰਾਮਾ!" ਅਤੇ "ਲਕਸ਼ਮਣ!" ਪਕਾਰਿਆ। ਅਚਾਨਕ ਸੀਤਾ ਹੌਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਰੋਈ। ਫਿਰ, ਉਸ ਵਧੀਆ ਵਾਨਰ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੈਥਲੀ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਇਹ ਕੋਈ ਸੁਪਨਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।" ਉਸ ਨੇ ਵੱਡੇ ਜਬੜੇ ਵਾਲੇ ਵਾਨਰ ਰਾਜਾ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਤਾਕਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤਵਾਂਏ-ਰੰਗੀ, ਪਵਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਸੀਤਾ ਅੰਦਰੋਂ ਕੰਬ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਦੀ ਜਿੰਦ ਛੱਡ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਹੋਸ਼ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਮਹਿਲਾ ਸੋਚਣ ਲੱਗੀ। "ਅੱਜ ਮੈਂ ਇਹ ਅਜੀਬ ਵਾਨਰ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਸੁਪਨੇ ਦੀਆਂ ਵਿਧੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਮਨਾਹੀ ਹੈ। ਹੇਠਾਂ ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਜਨਕ ਜੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹਿਣ। ਪਰ ਇਹ ਸੁਪਨਾ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਦੁੱਖ ਤੇ ਵਿਛੋੜੇ ਕਰਕੇ ਨੀਂਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ। ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਮੈਂ ਉਸ ਤੋਂ ਵਿਛੜੀ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਤੇ ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ 'ਰਾਮ, ਰਾਮ' ਹੀ ਆਖਦੀ ਹਾਂ, ਤੇ ਕੇਵਲ ਉਸੀ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦੀ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਕੇਵਲ ਉਹੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵੇਖਦੀ ਤੇ ਸੁਣਦੀ ਹਾਂ, ਜੋ ਉਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹਨ। ਅੱਜ, ਮੈਂ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਪੀੜਤ ਹਾਂ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹਾਂ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਕੇਵਲ ਉਸ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦੀ ਹਾਂ, ਇਸ ਲਈ ਕੇਵਲ ਉਸੇ ਨੂੰ ਵੇਖਦੀ ਤੇ ਸੁਣਦੀ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਸੋਚਦੀ ਹਾਂ, 'ਕੀ ਇਹ ਕੋਈ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ ਹੈ?' ਪਰ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨਾਲ ਤਰਕ ਕਰਦੀ ਹਾਂ: ਕੀ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਇਹ ਜੋ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੈ, ਇਹ ਸਾਫ਼ ਦਿੱਖਦਾ ਹੋਇਆ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਵਾਚਸਪਤੀ, ਇੰਦਰ, ਸਵੈੰਭੂ ਤੇ ਅੱਗ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ! ਜੋ ਕੁਝ ਇੱਥੇ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜੰਗਲ-ਵਾਸੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇ, ਹੋਰ ਨਾ ਹੋਵੇ।" ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਕਾਂਡ ਦੀ ਤੇਤੀਵੀਂ ਸਰਗਾ। ਫਿਰ, ਉਹ ਵਾਨਰ ਉਸ ਰੁੱਖ ਤੋਂ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਹੇਠਾਂ ਉਤਰਾ, ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਮੋਤੀ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ, ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਆਇਆ, ਸੀਤਾ ਦੇ ਕੋਲ ਆ ਕੇ, ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਪਵਨ ਦੇ ਮਹਾਨ ਪੁੱਤਰ, ਹਨੁਮਾਨ, ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਾਂ ਵਿੱਚ ਆਖਿਆ: "ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਮਹਿਲਾ, ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ, ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਗੰਦੇ ਰੇਸ਼ਮ ਦੇ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨੇ, ਇਸ ਰੁੱਖ ਦੀ ਟਾਹਣੀ ਉੱਤੇ ਖੜੀ ਹੋਈ? ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜੋ ਹੰਝੂ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਲੋਟਸ ਤੇ ਪਲਾਸ਼ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਤੋਂ ਟਪਕਦੇ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ ਵਹਿ ਰਹੇ ਹਨ? ਦੇਵਤਿਆਂ, ਅਸੁਰਾਂ, ਨਾਗਾਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ, ਯਕਸ਼ਾਂ ਜਾਂ ਕਿੰਨਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤੁਸੀਂ ਕਿਹੜੀ ਹੋ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਮਹਿਲਾ? ਤੁਸੀਂ ਰੁਦਰਾਂ ਜਾਂ ਮਰੁਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੋ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ? ਜਾਂ ਵਾਸੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੋ, ਹੇ ਗਰਿਮਾ ਵਾਲੀ? ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਦੇਵੀ ਹੀ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹੋ। ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਰੋਹਿਣੀ ਹੋ, ਜੋ ਤਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਜੋ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜੀ ਹੋਈ ਇੱਥੇ ਆ ਪਈ ਹੋ?" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਾਨਰ ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਨਿਮਰਤਾ ਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਪੀੜਾ ਤੇ ਅਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਪੂਰੇ ਮਨੋਯੋਗ ਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ।