ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ, ਜੋ ਬੇਹੱਦ ਬੁਧਿਮਾਨ ਤੇ ਸਾਵਧਾਨ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਮੈਂ ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਾਮ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆਵਾਨ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਤਰਸ ਰਹੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਆਸਵਾਸ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਉਹ ਸੀਤਾ, ਜਿਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਕਦੇ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ, ਹੁਣ ਆਪਣੀ ਪੀੜ੍ਹ ਦਾ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਲੱਭ ਰਹੀ। ਮੈਂ ਜੇ ਇਸ ਧਰਮਾਤਮਾ, ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਆਸਰਾ ਦਿੱਤੇ ਬਿਨਾਂ ਇਥੋਂ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਇਹ ਮੇਰੀ ਨਿੰਦਨਯੋਗ ਗੱਲ ਹੋਵੇਗੀ। ਜੇ ਮੈਂ ਇਥੋਂ ਚਲਾ ਗਿਆ ਤੇ ਜਨਕ ਨੰਦਨੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਕੋਈ ਰੱਖਿਆ ਨਾ ਦਿੱਸੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ ਰਾਮ, ਜਿਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਵੀ ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਆਸਵਾਸ ਦੇਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਤਰਸਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰਾਖਸ਼ਣੀਆਂ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਨਿਕਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸਹਿਣਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਇਸ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਘੜੀ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰਾਂ? ਜੇ ਮੈਂ ਇਸ ਰਾਤ ਦੇ ਬਾਕੀ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਆਸਵਾਸ ਨਾ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇਗੀ। ਜੇ ਰਾਮ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛੇ ਕਿ "ਸੀਤਾ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਆਖਿਆ?"—ਤੇ ਮੈਂ ਉਸ ਸੁੰਦਰ ਲਛਮੀ ਵਾਲੀ ਸੀਤਾ ਨਾਲ ਗੱਲ ਨਾ ਕੀਤੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੀ ਉੱਤਰ ਦੇਵਾਂਗਾ? ਜੇ ਮੈਂ ਜਲਦੀ ਵਿੱਚ ਇਥੋਂ ਸੀਤਾ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਲਏ ਬਿਨਾਂ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਕਕੁਤਸਥ ਰਾਮ ਆਪਣੇ ਗੁੱਸੇ ਭਰੇ ਨੈਤਰਾਂ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਸਾੜ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਮੈਂ ਸੀਤਾ ਦੀ ਖਾਤਰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲੈ ਆਇਆ, ਬਿਨਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣੂ ਕਰਾਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਸਮੇਤ ਆ ਕੇ ਵੀ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਰਾਖਸ਼ਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੌਕਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਅੱਜ ਹੀ ਉਸ ਦੁਖੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਹੌਸਲਾ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਛੋਟਾ ਹਾਂ ਤੇ ਵਾਨਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਾਂ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਮਨੁੱਖੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰ ਬੋਲਾਂਗਾ। ਪਰ ਜੇ ਮੈਂ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਾਂਗ ਸੁਚੱਜੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਕਰਾਂ, ਤਾਂ ਸੀਤਾ, ਮੈਨੂੰ ਰਾਵਣ ਸਮਝ ਕੇ ਡਰ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਲਈ, ਜਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਸਾਰਥਕ ਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਬੋਲ ਬੋਲਾਂ; ਕੇਵਲ ਮੈਂ ਹੀ ਇਸ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਆਸਵਾਸ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਜਨਕ ਨੰਦਨੀ ਮੇਰਾ ਰੂਪ ਵੇਖੇ ਤੇ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੇ, ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਡਰੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਮੁੜ ਡਰ ਜਾਵੇਗੀ। ਫਿਰ, ਡਰ ਕਰਕੇ ਉਹ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਚੀਕ ਪਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਰਾਵਣ—ਰੂਪ ਬਦਲਣ ਵਾਲਾ ਰਾਖਸ਼—ਸਮਝ ਕੇ। ਜੇ ਸੀਤਾ ਚੀਕ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਰਾਖਸ਼ਣੀਆਂ, ਜੋ ਮੌਤ ਵਰਗੀਆਂ ਭਿਆਨਕ ਹਨ, ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਜਾਣਗੀਆਂ। ਫਿਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਿਗੜੇ ਹੋਏ ਚਿਹਰਿਆਂ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੋਂ ਘੇਰ ਲੈਣਗੀਆਂ, ਮੈਨੂੰ ਮਾਰਣ ਜਾਂ ਫੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਣਗੀਆਂ। ਮੈਨੂੰ ਦਰਖ਼ਤਾਂ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਉੱਤੇ ਛਲਾਂਗਾਂ ਲਾਉਂਦਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਸ਼ੱਕ ਕਰਣਗੀਆਂ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਭੱਜਾਂਗਾ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਮੇਰੀ ਵੱਡੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਵੇਖਣਗੀਆਂ, ਤਾਂ ਡਰ ਕਰਕੇ ਕੰਬਣ ਲੱਗਣਗੀਆਂ ਤੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਚੀਕਣ ਲੱਗਣਗੀਆਂ। ਫਿਰ ਉਹ ਰਾਖਸ਼ਣੀਆਂ ਰਾਵਣ ਦੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਬੁਲਾ ਲੈਣਗੀਆਂ, ਜੋ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵਲੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਹਨ। ਉਹ ਰਾਖਸ਼, ਹਥਿਆਰ, ਬਾਣ, ਤਲਵਾਰਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਹਥਿਆਰ ਫੜ ਕੇ, ਡਰ ਕਰਕੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਦੌੜ ਪੈਣਗੇ। ਜੇ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੋਂ ਘਿਰ ਜਾਵਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਪਵੇਗਾ, ਪਰ ਮੈਂ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਦੇ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਾਂਗਾ। ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਰਾਖਸ਼ ਮੈਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਫੜ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਮੇਰਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਮੈਂ ਫੜਿਆ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਇਸ ਥਾਂ, ਰਾਹ ਗੁੰਮ ਹੋਇਆ, ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਨਕ ਨੰਦਨੀ ਸੀਤਾ ਲੁਕ ਕੇ ਰਹਿ ਰਹੀ ਹੈ। ਜੇ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂ ਫੜਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਰਾਮ ਲਈ ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਮਦਦਗਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ ਕਿ ਜੇ ਮੈਂ ਮਰ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵਾਨਰ ਹੈ ਜੋ ਇਹ ਮਹਾਂਸਾਗਰ, ਜੋ ਸੌ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਹੈ, ਪਾਰ ਕਰ ਸਕੇ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਮੈਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਮੈਂ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਦੇ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਵੀ ਵੱਡੀ ਗਲਤੀ ਹੋਵੇਗੀ ਜੇ ਮੈਂ ਸੀਤਾ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਾਂ; ਪਰ ਜੇ ਮੈਂ ਨਾ ਕਰਾਂ, ਤਾਂ ਵੈਦੇਹੀ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕੰਮ ਨੂੰ ਥਾਂ ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਵਿਰੋਧਤਾ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਨਾਕਾਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹੀ ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਦੂਤ ਸੰਦੇਸ਼ ਲੈ ਕੇ ਵਿਅਕੁਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚੀ ਯੋਜਨਾ ਵੀ ਅਜੇਹੀ ਹੈ ਜੇ ਉਹ ਲਾਭ ਦੀ ਥਾਂ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਈ ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਚਤੁਰ ਸਮਝਣ ਵਾਲੇ ਦੂਤ ਮਿਸ਼ਨ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰ ਦੇਂਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਵਾਂ ਕਿ ਕੰਮ ਫੇਲ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਮੈਂ ਹਤਾਸ਼ ਨਾ ਹੋਵਾਂ, ਤੇ ਮੇਰਾ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਵਿਅਰਥ ਨਾ ਹੋਵੇ? ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਕਰਾਂ ਕਿ ਉਹ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੇ ਤੇ ਡਰਵੇ ਨਾ? ਐਸਾ ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ, ਬੁਧਿਮਾਨ ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਆਪਣਾ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ। ਮੈਂ ਰਾਮ ਦੀ ਸਤਕਰਮੀ, ਨਿਰਦੋਸ਼ ਕਰਤੂਤਾਂ ਦੀ ਸਿਫਤ ਕਰ ਕੇ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਡਰਾਵਾਂਗਾ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਫਸੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਮੈਂ ਰਾਮ, ਜੋ ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ ਤੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਧਰਮਕ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ। ਮੈਂ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਬੋਲ ਕੇ, ਹਰ ਗੱਲ ਉਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਵਾਂਗਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਸੀਤਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰ ਸਕੇ, ਮੈਂ ਸਭ ਕੁਝ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਰਾਂਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਬਲੀ ਹਨੁਮਾਨ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪਤੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਦਰਖ਼ਤ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਤੇ ਸੱਚੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਬੋਲਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਸੁੰਦਰਕਾਂਡ ਦੀ ਇਕਤੀਵੀਂ ਸਰਗ ਸੁਣੋ। ਹਨੁਮਾਨ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਬੋਲਣ ਲੱਗਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਸੁਣ ਸਕੇ। "ਇਕ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਦਸ਼ਰਥ ਨਾਮ, ਜਿਸ ਕੋਲ ਰਥ, ਹਾਥੀ ਤੇ ਘੋੜੇ ਸਨ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਧਰਮਾਤਮਾ, ਮਹਾਨ ਯਸ਼ਸਵੀ ਤੇ ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ...