ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਲੰਕਾ ਦੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ, ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਬਣਾਵਟ, ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਰਾਵਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਜਾਂਚਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, “ਕਿਵੇਂ ਮੈਂ ਉਸ ਅਸੀਮ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਆਸਵਾਸਨ ਦੇ ਸਕਾਂ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ?” ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਿਆਕੁਲਤਾ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਚਿੰਤਾ ਕੀਤੀ, “ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਧੀਰਜ ਦੇ ਸਕਾਂ, ਜਿਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਕਦੇ ਦੁਖ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ, ਪਰ ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਦੁਖ ਦਾ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਲੱਭ ਰਹੀ?” ਉਹ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, “ਜੇ ਮੈਂ ਇਸ ਧਰਮਵਾਨ ਸਤ੍ਰੀ ਨੂੰ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਆਸਵਾਸਨ ਦਿੱਤੇ ਬਿਨਾਂ ਇੱਥੋਂ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਜਾਣਾ ਨਿੰਦਨਯੋਗ ਹੋਵੇਗਾ। ਜੇ ਮੈਂ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਜਾਨਕੀ ਨੂੰ ਕੋਈ ਰੱਖਿਆ ਨਾ ਮਿਲੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਤਿਆਗ ਸਕਦੀ ਹੈ।” ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, “ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਮ, ਜਿਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਚੰਦ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਾਂ।” ਰਾਤ ਨੂੰ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰਾਖਸ਼ਸੀਆਂ ਦੀਆਂ ਉਮੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, “ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ; ਮੈਂ ਇਸ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਾਂ?” ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਿਸਚਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, “ਜੇ ਮੈਂ ਇਸ ਰਾਤ ਦੇ ਬਾਕੀ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਨਾ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇਗੀ। ਜੇ ਰਾਮ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛੇ, ‘ਸੀਤਾ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਕਿਹਾ?’—ਮੈਂ ਉਸ ਸੁੰਦਰ ਸਤ੍ਰੀ ਨਾਲ ਗੱਲ ਨਾ ਕਰਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਕੀ ਜਵਾਬ ਦੇ ਸਕਾਂਗਾ?” ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, “ਜੇ ਮੈਂ ਸੀਤਾ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਲਏ ਬਿਨਾਂ ਜਲਦੀ-ਜਲਦੀ ਇੱਥੋਂ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਕਕੁਤਸਥ ਰਾਮ ਆਪਣੀ ਗੁੱਸੇ ਭਰੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਸਾੜ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਮੈਂ ਸੀਤਾ ਲਈ ਰਾਮ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਬਿਨਾਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ, ਤਾਂ ਰਾਮ ਦੀ ਫੌਜ ਦਾ ਆਉਣਾ ਵਿਰਥ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।” ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਨਿਸਚਿਆ, “ਰਾਖਸ਼ਸੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮੌਕਾ ਲੱਭ ਕੇ, ਮੈਂ ਅੱਜ ਹੀ, ਇਸ ਦੁਖੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਹੌਸਲਾ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਪਤਲਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਵਾਨਰ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਸੁਧ ਮਨੁੱਖੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਕਰਾਂਗਾ। ਪਰ ਜੇ ਮੈਂ ਦੁਜਾ-ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਵਾਂਗ ਸੁਧ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਕਰਾਂ, ਤਾਂ ਸੀਤਾ ਮੈਨੂੰ ਰਾਵਣ ਸਮਝ ਕੇ ਡਰ ਜਾਵੇਗੀ। ਮਨੁੱਖੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਅਰਥਪੂਰਨ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਜਰੂਰੀ ਹੈ; ਕੇਵਲ ਮੈਂ ਹੀ, ਇਸ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਸਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਆਸਵਾਸਨ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।” “ਜੇ ਜਾਨਕੀ ਮੇਰਾ ਰੂਪ ਵੇਖਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਤੋਂ ਡਰ ਲਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਮੁੜ ਡਰ ਜਾਵੇਗੀ। ਫਿਰ, ਡਰ ਕੇ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਾਲ ਨੈਣਾਂ ਵਾਲੀ ਸਤ੍ਰੀ, ਮੈਨੂੰ ਰਾਵਣ—ਰੂਪ ਬਦਲਣ ਵਾਲਾ ਰਾਖਸ਼ਸ—ਸਮਝ ਕੇ ਚੀਕ ਪਵੇਗੀ। ਜੇ ਸੀਤਾ ਚੀਕ ਪਵੇ, ਤਾਂ ਭਿਆਨਕ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ, ਮੌਤ ਵਰਗੀਆਂ ਡਰਾਵਣੀਆਂ ਰਾਖਸ਼ਸੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਜਾਣਗੀਆਂ। ਫਿਰ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਿਅਕ੍ਰਿਤ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨਗੀਆਂ ਜਾਂ ਮੈਨੂੰ ਫੜਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨਗੀਆਂ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਵਧੀਆ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਤੇ ਫੁਟ-ਫੁਟ ਕੇ ਦੌੜਦੇ ਵੇਖਣਗੀਆਂ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਨਾਲ ਦੇਖਣਗੀਆਂ। ਮੇਰੀ ਵੱਡੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਚਲਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਖਸ਼ਸੀਆਂ ਡਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਕੰਬਦੀਆਂ, ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਚੀਕਣ ਲੱਗ ਪਵੇਂਗੀਆਂ।” “ਫਿਰ, ਰਾਖਸ਼ਸੀਆਂ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਬੁਲਾਵਣਗੀਆਂ, ਜੋ ਰਾਖਸ਼ਸ-ਰਾਜਾ ਦੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਹਨ। ਉਹ, ਹਥਿਆਰਾਂ—ਬਾਣ, ਭਾਲੇ, ਤਲਵਾਰਾਂ—ਨਾਲ ਲੈਸ, ਡਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਇਸ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਣਗੇ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਹਰ ਪਾਸੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਘਿਰ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਮੈਨੂੰ ਰਾਖਸ਼ਸ ਫੌਜ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ, ਪਰ ਮੈਂ ਮਹਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਾਂਗਾ। ਅਨੇਕ ਤੇਜ਼ ਰਾਖਸ਼ਸ ਮੈਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਫੜ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਮੇਰਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਫੜਿਆ ਜਾਵਾਂਗਾ।” “ਇਥੇ, ਰਾਹ ਖੋ ਗਿਆ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੁਆਰਾ ਘਿਰਿਆ, ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੁਆਰਾ ਘਿਰਿਆ, ਜਾਨਕੀ ਲੁਕ ਕੇ ਰਹਿ ਰਹੀ ਹੈ। ਜੇ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰੇ ਜਾਂ ਫੜੇ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਰਾਮ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਹੋਰ ਕੋਈ ਸਹਾਇਕ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ। ਸੋਚ-ਸਮਝ ਕੇ, ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ ਕਿ ਕੋਈ ਹੋਰ ਵਾਨਰ, ਜੇ ਮੈਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਮਹਾਂ ਸਮੁੰਦਰ—ਸੌ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ—ਪਾਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ, ਮੈਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।” “ਜੇ ਮੈਂ ਸੀਤਾ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਾਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਵੱਡਾ ਦੋਸ਼ ਹੋਵੇਗਾ; ਪਰ ਜੇ ਮੈਂ ਗੱਲ ਨਾ ਕਰਾਂ, ਤਾਂ ਵੈਦੇਹੀ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਤਿਆਗ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਥਾਨ ਤੇ ਸਮੇਂ ਨੇ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਅਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਦੂਤ ਦਾ ਭਟਕਣਾ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਤੇ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚੀ ਯੋਜਨਾ ਵੀ ਅਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਲਾਭ ਦੀ ਥਾਂ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋ ਜਾਵੇ; ਕਈ ਦੂਤ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬੁਧੀਮਾਨ ਸਮਝਦੇ ਹਨ, ਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਬਰਬਾਦ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।” “ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਵਾਂ ਕਿ ਕੰਮ ਅਸਫਲ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਮੈਂ ਨਿਰਾਸ਼ ਨਾ ਹੋਵਾਂ, ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਵਿਅਰਥ ਨਾ ਹੋਵੇ? ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਕਰਾਂ ਕਿ ਸੀਤਾ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੇ ਤੇ ਡਰ ਨਾ ਜਾਵੇ? ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ-ਸੋਚ ਕੇ, ਬੁਧੀਮਾਨ ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਆਪਣਾ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ।” “ਮੈਂ ਰਾਮ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਿਸਦੇ ਕਰਮ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਅਡੋਲ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੀਤਾ, ਜੋ ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਫਸ ਗਈ ਹੈ, ਡਰ ਨਹੀਂ ਜਾਵੇਗੀ। ਮੈਂ ਰਾਮ—ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ—ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਾਂਗਾ। ਮੈਂ ਮਿੱਠੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਸੀਤਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰੇ; ਮੈਂ ਸਭ ਕੁਝ ਯੋਜਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਾਂਗਾ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਂ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ, ਰੁੱਖ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ, ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਸੱਚੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਬੋਲਣ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ। ਹੁਣ, ਤੁਸੀਂ ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਸੁੰਦਰਕਾਂਡ ਦੇ ਇਕਤੀਵੀਂ ਸਰਗਾ ਨੂੰ ਸੁਣੋ। ਹਨੂਮਾਨ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਕਰਨ ਲੱਗਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਸਕੇ।