ਭਗੀਰਥ, ਜੋ ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਰਿਸ਼ੀ ਸਨ, ਬਹੁਤ ਉੱਚੇ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਤੇ ਨਿਸ਼ੰਤਾਨ ਸਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਤੇ ਪਰਜਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਛੱਡ ਕੇ, ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰਕੇ, ਭਗੀਰਥ ਗੋਕਰਨ ਵਿਖੇ ਲੰਬੇ ਤਪ ਕਰਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ, ਪੰਜ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਠਿਨ ਤਪਸਿਆ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਹੱਥ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਹੀ ਭੋਜਨ ਕਰਦੇ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਸੰਯਮ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਡਰਾਉਣੀ ਤਪ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਇਸ ਉੱਚੀ ਤਪਸਿਆ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਪ੍ਰਜਾ ਪਤੀ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ, ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਭਗੀਰਥ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆ ਕੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦੀ ਬਚਨ ਆਖੇ, "ਭਗੀਰਥ, ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਤਪਸਿਆ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਵਰ ਮੰਗ ਲੈ।" ਤਦ ਭਗੀਰਥ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਅੱਗੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, "ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਪਿਤਰਾਂ—ਸਗਰ ਦੇ ਸਭ ਪੁੱਤਰ—ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਰਾਹੀਂ ਗੰਗਾ ਦਾ ਜਲ ਮਿਲੇ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਸਥੀਆਂ ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਨਾਲ ਭਿੱਜਣ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਸਮੇਤ ਉੱਚੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇਹ ਵਰ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਖਾਤਰ ਮੰਗਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਾਡਾ ਵੰਸ਼ ਨਾਸ਼ ਨਾ ਹੋਵੇ।" ਇਸ ਉੱਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਸੁਖਦਾਈ ਤੇ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਭਗੀਰਥ, ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਮਹਾਨ ਹੈ। ਜੈਵੇਂ ਤੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ। ਪਰ ਗੰਗਾ, ਜੋ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀ ਵੱਡੀ ਧੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਤੇ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਧਰਤੀ ਗੰਗਾ ਦੇ ਉਤਰਣ ਦਾ ਭਾਰ ਨਹੀਂ ਸਹਾਰ ਸਕਦੀ; ਮੈਂ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਸ਼ਿਵ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਵੀ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇਆਂ ਤੇ ਮਰੁਤਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਆਪਣੇ ਲੋਕ ਵੱਲ ਪਰਤ ਗਏ। (ਇਥੇ ਚਾਲੀ-ਦੂਜਾ ਸਰਗਾ ਖਤਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਚਾਲੀ-ਤ੍ਰੀਜਾ ਸਰਗਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।) ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਚਲੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਭਗੀਰਥ ਨੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਅੰਗੂਠਾ ਰੱਖ ਕੇ, ਪੂਰੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੱਕ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ। ਜਦ ਸਾਲ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਉਮਾਪਤੀ, ਪਸ਼ੁਪਤੀ, ਭਗੀਰਥ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਮੈਂ ਤੈਥੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ, ਰਾਜਨ। ਜਿਹੀ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਕਰਾਂਗਾ। ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀ ਧੀ, ਗੰਗਾ, ਨੂੰ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਸੰਭਾਲਾਂਗਾ।" ਫਿਰ ਹਿਮਾਵਤ ਦੀ ਵੱਡੀ ਧੀ, ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵੱਲੋਂ ਆਦਰਯੋਗ, ਬੇਹੱਦ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਆਈ। ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਗੰਗਾ, ਹੇ ਰਾਮਾ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਉਤਰੀ। ਉਹ ਗੰਗਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਬੜਾ ਔਖਾ ਸੀ, ਆਪਣਾ ਰਸਤਾ ਸੋਚ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤੇਜ਼ ਭਾਵ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਤੇ ਆਪਣੀ ਧਾਰ ਨੂੰ ਪਾਤਾਲ ਵੱਲ ਖਿੱਚ ਲਿਆ। ਪਰ, ਉਸ ਦੀ ਅਹੰਕਾਰ ਭਰੀ ਗਤੀ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਹਰਾ (ਸ਼ਿਵ) ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਕੀਤਾ। ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰ ਲਿਆ ਕਿ ਉਹ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜਟਾ ਵਿੱਚ ਲੁਕਾ ਲੈਣਗੇ। ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਜਟਾ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗੀ। ਹੇ ਰਾਮਾ, ਜਿਵੇਂ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀਆਂ ਘਾਟੀਆਂ ਹਨ, ਐਸੇ ਹੀ ਸ਼ਿਵ ਦੀਆਂ ਜਟਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੰਗਾ ਘੁੰਮਦੀ ਰਹੀ, ਪਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਨਿਕਲ ਨਾ ਸਕੀ। ਉਹ ਉਥੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਜਟਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵੱਸਦੀ ਰਹੀ। ਫਿਰ, ਉਥੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਈ। ਤਦ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਬਿੰਦੁ ਸਰੋਵਰ ਵੱਲ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਉਹ ਛੁੱਟੀ, ਉਥੋਂ ਸੱਤ ਧਾਰਾਵਾਂ ਨਿਕਲੀਆਂ। ਹਲਾਦਿਨੀ, ਪਾਵਨੀ ਅਤੇ ਨਲਿਨੀ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਰਾਵਾਂ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਚਲੀਆਂ। ਸੁਚਕਸ਼ੁ, ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਸਿੰਧੂ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਵੱਡੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਗਈਆਂ। ਸੱਤਵੀਂ ਧਾਰਾ ਭਗੀਰਥ ਦੇ ਰਥ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਚੱਲੀ। ਭਗੀਰਥ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਏ। ਮਹਾਨ ਗੰਗਾ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਵਗਣ ਲੱਗੀ, ਤੇ ਭਗੀਰਥ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਚੱਲ ਪਏ। ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਸਿਰ ਤੋਂ, ਗੰਗਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਤਰੀ। ਜਿੱਥੇ-ਜਿੱਥੇ ਗੰਗਾ ਦਾ ਜਲ ਵਗਿਆ, ਉਥੇ ਭਿਆਨਕ ਗੂੰਜ ਸੀ, ਮੱਛੀਆਂ, ਕੁੰਭੀਆਂ, ਤੇ ਡੋਲਫਿਨਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵਗਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਦਿਸਦੇ। ਜਦ ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗੀ, ਧਰਤੀ ਚਮਕ ਉਠੀ। ਦੇਵਤਾ, ਰਿਸ਼ੀ, ਗੰਧਰਵ, ਯਕਸ਼ ਤੇ ਸਿੱਧ—all ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਉਤਰਨ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ। ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਉੱਡਦੀਆਂ ਵਿਮਾਨਾਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਾਰੇ ਉਸ ਅਦਭੁਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਦੇਖ ਰਹੇ ਸਨ। ਦੇਵਗਣ, ਉਥੇ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹੋਏ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਇਸ ਅਦਭੁਤ ਉਤਰਨ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ, ਬੇਅੰਤ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਦੇਵਗਣ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਉੱਡਦੇ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਆਕਾਸ਼ ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਸੌ ਸੂਰਜ ਚਮਕ ਰਹੇ ਹੋਣ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੋਲਫਿਨ, ਸੱਪ ਤੇ ਚੰਚਲ ਮੱਛੀਆਂ ਦਿਸਦੀਆਂ। ਆਕਾਸ਼ ਵਿਛੜੇ ਬੱਦਲਾਂ ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਧਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਵਗ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਤੇ, ਹੰਸਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਵਾਂਗ, ਆਕਾਸ਼ ਸਫੈਦ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਕਦੇ ਗੰਗਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਗਦੀ, ਕਦੇ ਵਕਰੀ, ਕਦੇ ਚੌੜੀ। ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਉਹ ਉੱਚੀ ਉੱਠਦੀ, ਕਦੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਜਾਂਦੀ, ਕਦੇ ਪਾਣੀ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਟਕਰਾ ਜਾਂਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਗੀਰਥ ਦੀ ਅਡੋਲ ਭਗਤੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ, ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਤਰਨ ਦੀ ਇਹ ਮਹਾਨ ਕਥਾ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਆਦਰਯੋਗ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਬਣ ਗਈ।