ਰਾਮ ਚੰਦ੍ਰ ਜੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਭਾ ਕੇ, ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਵੋਗੇ, ਆਪਣੇ ਵਰਤ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਸੋਚਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਨਿਰਭਯ ਤੇ ਸਰਵਗੁਣ ਸਮਪੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਲੈ ਰਹੇ ਹੋਵੋਗੇ। ਪਰ, ਹੇ ਰਾਮਾ! ਮੈਂ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਸਾਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਕਈ ਸਮਿਆਂ ਤੋਂ ਮਰਨ ਵਾਲੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹਾਂ; ਮੇਰੇ ਵਰਤ ਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਸਾਰੇ ਵਿਅਰਥ ਗਏ ਹਨ, ਹੁਣ ਇਹ ਨਿਕੰਮੀ ਤੇ ਦੁਖੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਛੱਡ ਦੇਵਾਂਗੀ। ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਜ਼ਲਦੀ ਹੀ ਜ਼ਹਿਰ ਜਾਂ ਤੀਖੀ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਇਹ ਦੁਬਾਰਾ ਮਿਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਛੱਡ ਸਕਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਇੱਥੇ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਕੋਈ ਵੀ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਜ਼ਹਿਰ ਜਾਂ ਹਥਿਆਰ ਦੇ ਸਕੇ। ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਤੜਪ ਰਹੀ ਸੀਤਾ ਨੇ, ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸੋਚਦਿਆਂ, ਆਪਣੇ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਚੋਟੀ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜੀ ਤੇ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕੀਤਾ—"ਇਹ ਚੋਟੀ ਨਾਲ ਹੀ ਮੈਂ ਜਲਦੀ ਯਮਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲੀ ਜਾਵਾਂਗੀ।" ਉਹ, ਜਿਸਦਾ ਸਰੀਰ ਨਰਮ ਤੇ ਕੋਮਲ ਸੀ, ਇਕ ਦਰਖ਼ਤ ਦੀ ਟਾਹਣੀ ਨੂੰ ਫੜਨ ਲਈ ਆਗੇ ਵਧੀ; ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਰਾਮ, ਰਾਮ ਦੇ ਭਰਾ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਪਰ, ਅਚਾਨਕ, ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇ ਪੱਕੇ ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਈ ਸ਼ੁਭ ਸ਼ਕੁਨ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ—ਜਿਹੜੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਮਹਾਨ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵੇਖੇ ਸਨ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਕਾਂਡ ਦਾ ਉਨੱਤੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਸੀਤਾ, ਜੋ ਦੁੱਖੀ, ਨਿਰਦੋਸ਼, ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਤੋਂ ਵੰਜਿਤ ਸੀ, ਪਹੁੰਚੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਉਹੀ ਸ਼ੁਭ ਸ਼ਕੁਨ ਮਿਲੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਸੁੰਦਰ ਸੀਤਾ ਦੀ ਖੱਬੀ ਅੱਖ, ਜਿਸ ਦੀ ਲੰਮੀ ਪਲਕ ਸੀ, ਗੂੜ੍ਹੇ ਤੇ ਚੌੜੇ ਸਫੈਦੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ, ਫੜਕਣ ਲੱਗ ਪਈ—ਜਿਵੇਂ ਲਾਲ ਕਮਲ ਫੁੱਲ ਨੂੰ ਮੱਛੀ ਨੇ ਛੂਹ ਲਿਆ ਹੋਵੇ। ਉਸਦੀ ਖੱਬੀ ਬਾਂਹ, ਜੋ ਸੋਹਣੀ, ਗੋਲ ਤੇ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਚੰਦਨ ਤੇ ਅਗਰ ਦੀ ਮਹਿਕ ਭੀ ਮਿਲਦੀ, ਤੇ ਕਈ ਸਮਿਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਮੀ ਦੇ ਗਲਿਆਂ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਸੀ, ਅਚਾਨਕ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਉਸਦੀ ਰਾਣੀ ਹਾਥੀ ਦੇ ਸੁੰਡ ਵਰਗੀ ਮੋਟੀ ਤੇ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਜੰਗਾ ਵੀ ਕੰਬਣ ਲੱਗੀ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਮਾ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ, ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ, ਹਲਕਾ ਧੂੜ ਨਾਲ ਮੈਲਾ ਹੋਇਆ ਚੋਲਾ, ਜਦ ਉਹ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਖੜੀ ਸੀ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਹਿਲ ਗਿਆ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਸ਼ੁਭ ਸੰਕੇਤ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਧਰਮਾਤਮਾ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਪਛਾਣੇ ਸਨ, ਉਸਦੀ ਭਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਉਹ, ਸੋਹਣੀਆਂ ਭੌਂਹਾਂ ਵਾਲੀ, ਸੁੱਕੇ ਬੀਜ ਵਾਂਗ, ਜੋ ਹਵਾ ਤੇ ਧੁੱਪ ਨਾਲ ਸੁੱਕ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਮੀਂਹ ਨਾਲ ਮੁੜ ਜੀਊਂਦਾ ਹੈ, ਵਾਪਸ ਜੀ ਆਈ। ਉਸਦੇ ਬਿੰਬਾ ਫਲ ਵਰਗੇ ਲਾਲ ਹੋਠ, ਸੁੰਦਰ ਅੱਖਾਂ, ਭੌਂਹਾਂ ਤੇ ਵਾਲਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਚਿਹਰਾ, ਚਿੱਟੇ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਣ ਲੱਗ ਪਿਆ—ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਰਹੂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਛੁਟ ਕੇ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਉਹ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਥਕਾਵਟ ਦੂਰ, ਮਨ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਮਿਟੀ ਹੋਈ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਚੌਕਸ ਹੋ ਗਈ। ਉਸਦਾ ਰੋਸ਼ਨ ਚਿਹਰਾ ਐਸਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਚੜ੍ਹਨ ਨਾਲ ਰਾਤ ਚਮਕ ਉਠਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਕਾਂਡ ਦਾ ਤੀਹਵਾਂ ਅਧਿਆਇ। ਇੱਥੇ ਹਨੁਮਾਨ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਬਹਾਦਰ ਸੀ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਹਰ ਗੱਲ ਸੁਣ ਰਿਹਾ ਸੀ—ਚਾਹੇ ਉਹ ਤ੍ਰਿਜਟਾ ਦੀ ਧਮਕੀ ਹੋਵੇ, ਸੀਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਹੋਰ ਰਾਖਸ਼ਸੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ। ਉਸਨੇ ਉਸ ਮਹਿਲਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਨੰਦਨ ਬਾਗ ਦੀ ਦੇਵੀ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਵੇਖ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। "ਜਿਸਦੀ ਖੋਜ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਤੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲ ਗਈ ਹੈ।" "ਮੈਂ ਚੁਪ ਚਾਪ ਰਾਜ਼ਦਾਰੀ ਨਾਲ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਦਿਆਂ, ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖ ਲਿਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੇਦ, ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਰਾਵਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖ ਲਿਆ ਹੈ।" "ਹੁਣ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਉਸ ਅਸੰਖ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਤਲਪ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਧੀਰਜ ਦਿਵਾਂ? ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ, ਜਿਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਕਦੇ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ, ਤੇ ਜੋ ਅੰਤਹਿਨ ਕਲੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਕਿਵੇਂ ਸੰਤੋਖ ਦਿਵਾਂ?" "ਜੇ ਮੈਂ ਇਸ ਧਰਮਵਤੀ ਮਹਿਲਾ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਨਾ ਦਿਵਾਂ ਤੇ ਇੱਥੋਂ ਚਲਾ ਜਾਵਾਂ, ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਜਾਣਾ ਨਿੰਦਨਯੋਗ ਹੋਵੇਗਾ। ਜੇ ਮੈਂ ਚਲਾ ਗਿਆ ਤੇ ਇਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਜਾਨਕੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬੇਸਹਾਰਾ ਵੇਖੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਛੱਡ ਦੇਵੇਗੀ। ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ, ਚੰਦਰਮਾਂ ਵਰਗਾ ਚਿਹਰਾ ਵਾਲਾ ਰਾਮ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਸੰਤੋਖ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਰਾਤ ਨੂੰ ਰਾਖਸ਼ਸੀ ਔਰਤਾਂ ਵਲੋਂ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੀਤੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸਹਿਣਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹਨ; ਮੈਂ ਇਸ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਾਂ? ਜੇ ਮੈਂ ਇਸ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਧੀਰਜ ਨਾ ਦਿਵਾਂ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਛੱਡ ਦੇਵੇਗੀ।" "ਜੇ ਰਾਮ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛੇ, 'ਸੀਤਾ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਆਖਿਆ?'—ਤੇ ਮੈਂ ਉਸ ਸੋਹਣੀ ਮਹਿਲਾ ਨਾਲ ਗੱਲ ਨਾ ਕਰ ਸਕਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਕੀ ਜਵਾਬ ਦਿਆਂ? ਜੇ ਮੈਂ ਜਲਦੀ-ਜਲਦੀ ਇੱਥੋਂ ਬਿਨਾ ਸੀਤਾ ਦੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੇ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਕਕੁਤਸਥ ਰਾਮ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਤੀਖੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਸਾੜ ਦੇਵੇਗਾ।" "ਜੇ ਮੈਂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲਿਆ ਆਇਆ, ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ, ਤਾਂ ਫੌਜ ਨਾਲ ਆਉਣਾ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਹੁਣ, ਰਾਖਸ਼ਸੀ ਔਰਤਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਮੌਕਾ ਲੱਭ ਕੇ, ਮੈਂ ਅੱਜ ਹੀ ਉਸਨੂੰ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਹੌਸਲਾ ਦਿਵਾਂਗਾ।" "ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਛੋਟਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਉਪਰੋਂ ਵਾਨਰ ਵੀ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਮਨੁੱਖੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰ ਬੋਲ ਬੋਲਾਂਗਾ। ਪਰ ਜੇ ਮੈਂ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲਏ ਹੋਏ ਵਿਦਵਾਨ ਵਾਂਗ ਸੁੰਦਰ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਕਰਾਂ, ਤਾਂ ਸੀਤਾ ਮੈਨੂੰ ਰਾਵਣ ਸਮਝ ਕੇ ਡਰ ਜਾਵੇਗੀ।" "ਇਸ ਲਈ, ਮਨੁੱਖੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਅਰਥਪੂਰਨ ਬੋਲ ਬੋਲਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ; ਕੇਵਲ ਮੈਂ ਹੀ ਇਸ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਜਾਨਕੀ ਮੇਰਾ ਰੂਪ ਵੇਖੇ ਤੇ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦੈਤਾਂ ਤੋਂ ਡਰੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਮੁੜ ਡਰ ਜਾਵੇਗੀ।" "ਫਿਰ, ਡਰ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਉੱਚੀ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਉੱਚੀ ਸੋਚ ਵਾਲੀ ਮਹਿਲਾ, ਮੈਨੂੰ ਰਾਵਣ—ਰੂਪ ਬਦਲਣ ਵਾਲਾ ਦੈਤ—ਮੰਨ ਕੇ ਚੀਕ ਪਵੇਗੀ। ਜੇ ਸੀਤਾ ਚੀਕ ਪਈ, ਤਾਂ ਫੌਰਨ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ, ਮੌਤ ਵਰਗੀਆਂ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਰਾਖਸ਼ਸੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਜਾਣਗੀਆਂ।" "ਫਿਰ, ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀਆਂ, ਮੇਰੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਆ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਮਾਰਣ ਜਾਂ ਫੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨਗੀਆਂ। ਜਦ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਦਰਖ਼ਤਾਂ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਤੇ ਡਾਲੀਆਂ ਉੱਤੇ ਉੱਡਦਿਆਂ ਵੇਖਣਗੀਆਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਜਿੱਥੇ-ਤਿੱਥੇ ਦੌੜਾਂਗਾ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਦੇਖਣਗੀਆਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੀਤਾ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖ, ਹੌਸਲੇ ਤੇ ਹਨੁਮਾਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰ—ਸਾਰੇ ਸੰਸਕਾਰ, ਸੰਕੇਤ ਤੇ ਸੰਕਟ—ਇਕਠੇ ਹੋ ਗਏ।