ਸੱਚਮੁੱਚ, ਜਿਵੇਂ ਲੋਕ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨੇਕ ਆਦਮੀ ਦੀ ਅਕਾਲ ਮੌਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਇਹ ਗੱਲ ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਸੱਚ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਇੰਨੀ ਵੱਡੀ ਬੇਇਜ਼ਤੀ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ, ਮੈਂ—ਇੰਨੀ ਅਯੋਗ—ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਜਿਉਂਦੀ ਪਈ ਹਾਂ। ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਕਿੰਨਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੈ, ਜੋ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਤੋਂ ਵੰਞਿਆ ਤੇ ਗਹਿਰੀ ਪੀੜ੍ਹ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ, ਅੱਜ ਤਕ ਟੁੱਟ ਕੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਵੰਡਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਬਿਜਲੀ ਡਿੱਗਣ 'ਤੇ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਾਰੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਨਹੀਂ, ਫਿਰ ਵੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਚੰਗੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰਨ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੈ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਭਾਵਨਾ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਹੀਂ ਰੱਖ ਸਕਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਅਜਿਹਾ ਮੰਤ੍ਰ ਅਜਾਣੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੱਸ ਸਕਦਾ। ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸੁਆਮੀ—ਰਾਮ—ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ ਕਿ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਜਲਦੀ ਹੀ ਮੇਰੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਤੀਖੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਕੱਟ ਦੇਵੇਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਅਜੇ ਜਨਮ ਨਾ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕੰਡਾ ਚੁਭਣ ਦਾ ਦਰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦੁਖੀ ਉੱਤੇ ਹੋਰ ਦੁੱਖ ਆ ਗਿਆ—ਹੁਣ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਹੋਰ ਲੰਘਣੇ ਨੇ, ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਆਉਣਗੇ। ਮੇਰਾ ਹਾਲ ਉਸ ਕੈਦੀ ਚੋਰ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਜੋ ਰਾਤ ਭਰ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਪਿਆ, ਆਪਣੀ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦਾ। "ਹੇ ਰਾਮ! ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ! ਹੇ ਸੁਮਿਤਰਾ! ਹੇ ਰਾਮ ਦੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਮਾਂ! ਮੈਂ, ਜਿਸਦੀ ਕਿਸਮਤ ਮਾੜੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਭਟਕ ਰਹੀ ਜਹਾਜ਼ ਵਾਂਗ, ਅਜੀਬ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਫਸ ਗਈ ਹਾਂ।" "ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੀ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮ੍ਰਿਗ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ ਸੀ, ਮੇਰੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ, ਜਿਵੇਂ ਦੋ ਸਿੰਘ, ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਚੋਟ ਨਾਲ ਡਿੱਗ ਗਏ। ਇਹ ਤਾ ਕਾਲ ਆਪ ਮ੍ਰਿਗ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਠੱਗ ਗਿਆ, ਜਦ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਮੂਰਖਤਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾਵਾਂ—ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ—ਨੂੰ ਦੂਰ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ।" "ਹੇ ਰਾਮ, ਆਪਣੇ ਵਚਨ ਦੇ ਸੱਚੇ, ਲੰਮੇ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ! ਹੇ ਪੂਰਨ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਰਗੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੇ! ਹੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਹਿਤੈਸ਼ੀ! ਤੂੰ ਜਾਣਦਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਮੈਂ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮੌਤ ਲਈ ਨਿਸ਼ਚਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹਾਂ।" "ਮੇਰੀ ਇਹ ਨਿਭਾਉ, ਸਿਰਫ਼ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ, ਇਹ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ, ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਸੋਣਾ, ਧਰਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ—ਇਹ ਮੇਰੀ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਨਾਰੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵੀ ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਅਕ੍ਰਿਤਘਣ ਮਨੁੱਖ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਵਿਅਰਥ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" "ਮੇਰਾ ਧਰਮ ਉੱਤੇ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣਾ, ਇਕ ਪਤੀ ਵੱਲ ਨਿਭਾਉ—ਇਹ ਸਭ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦੀ—ਮੈਂ ਕਮਜ਼ੋਰ, ਰੰਗ ਉਡਿਆ ਹੋਇਆ, ਤੇਰੇ ਮਿਲਾਪ ਦੀ ਆਸ ਤੋਂ ਵੰਞੀ।" "ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰਕੇ, ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ, ਆਪਣੇ ਵਚਨਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਸੋਚਦੀ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ, ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਲੈਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਹੋਵੇਂਗਾ।" "ਪਰ ਮੈਂ, ਹੇ ਰਾਮ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਨ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਲਾ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਜੋ ਕਈ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਨਾਸ ਦੀ ਵੱਲ ਵਧ ਰਹੀ ਹਾਂ, austerity ਤੇ ਵਰਤ ਵਿਅਰਥ ਕਰਕੇ, ਹੁਣ ਇਹ ਮਾੜੀ ਕਿਸਮਤ ਵਾਲਾ ਜੀਵਨ ਛੱਡ ਦੇਵਾਂਗੀ।" "ਮੈਂ ਇਹ ਨਵਾਂ ਜੀਵਨ ਜਲਦੀ ਹੀ ਜ਼ਹਿਰ ਜਾਂ ਤੀਖੇ ਹਥਿਆਰ ਨਾਲ ਖਤਮ ਕਰ ਸਕਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਇੱਥੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਜ਼ਹਿਰ ਜਾਂ ਹਥਿਆਰ ਦੇਵੇ।" "ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਤੜਫਦੀ ਤੇ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸੋਚਦੀ ਹੋਈ, ਸੀਤਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਚੋਟੀ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜੀ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕੀਤਾ—'ਇਸ ਚੋਟੀ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਜਲਦੀ ਹੀ ਯਮ ਦੇ ਘਰ ਚਲੀ ਜਾਵਾਂਗੀ।'" ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਨਰਮ ਸਰੀਰ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਇੱਕ ਡਾਲੀ ਵੱਲ ਵਧੀ, ਉਸਨੂੰ ਫੜਿਆ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੰਗਲਮਈ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਤੇ ਧੀਰਜ ਵਾਲਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਰੇ ਹੋਏ ਕਈ ਸ਼ੁਭ ਸੰਕੇਤ ਉਸਨੂੰ ਦਿੱਸਣ ਲੱਗ ਪਏ—ਜਿਹੜੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਸਿਧਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੇਖੇ ਗਏ ਸਨ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਕਾਂਡ ਦੇ ਉਨੱਤੀਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਕਥਾ। ਜਦ ਉਹ ਇਥੇ ਆਈ, ਦੁੱਖੀ, ਨਿਰਦੋਸ਼, ਖੁਸ਼ੀ ਤੋਂ ਵੰਞੀ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਪੀੜ੍ਹ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਉਸਨੂੰ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਵਾਂਗ ਸ਼ੁਭ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਸਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਸਦੇ ਸੋਹਣੇ ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਖੱਬੀ ਅੱਖ, ਲੰਮੀ ਪਲਕਾਂ ਵਾਲੀ, ਕਾਲੀ ਤੇ ਚੌੜੀ ਸਫੈਦੀ ਨਾਲ ਘਿਰੀ, ਫੜਕਣ ਲੱਗੀ—ਜਿਵੇਂ ਲਾਲ ਕਮਲ ਨੂੰ ਮੱਛੀ ਛੂਹ ਲਵੇ। ਉਸਦਾ ਖੱਬਾ ਬਾਂਹ, ਗੋਲ, ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਿਹੜਾ ਚੰਨ ਤੇ ਚੰਦਨ ਦੀ ਮਹਿਕ ਲਈ ਯੋਗ ਸੀ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਪਿਆਰੇ ਵੱਲੋਂ ਕਦੇ ਸਜਾਇਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ, ਅਚਾਨਕ ਕੰਬਣ ਲੱਗਾ। ਉਸਦੀ ਜੰਘ, ਜੋ ਦੂਜੀ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਹਾਥੀ ਦੇ ਸੁੰਡ ਵਰਗੀ, ਕੰਬਣ ਲੱਗੀ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਮ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਹੋਵੇ। ਉਸਦਾ ਸੁਨਹਿਰੀ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਮੈਲਾ ਕੱਪੜਾ, ਜੋ ਉਹ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਖੜੀ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਖਿਸਕਣ ਲੱਗਾ। ਇਹ ਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ੁਭ ਸੰਕੇਤ, ਜੋ ਨੇਕ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਵੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਦੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਸੋਹਣੇ ਭੰਵਾਂ ਵਾਲੀ, ਸੁੱਕੇ ਹੋਏ ਬੀਜ ਵਾਂਗ, ਜੋ ਹਵਾ ਤੇ ਧੁੱਪ ਨਾਲ ਸੁੱਕ ਗਿਆ ਸੀ, ਮੀਂਹ ਨਾਲ ਫੇਰ ਜੀਉਂਦੀ ਹੋਈ ਜਾਪੀ। ਉਸਦੇ ਬਿੰਬਾ ਫਲ ਵਰਗੇ ਹੋਠ, ਅੱਖਾਂ, ਭੰਵਾਂ ਤੇ ਵਾਲਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਚਿਹਰਾ, ਲੰਬੀਆਂ ਪਲਕਾਂ ਤੇ ਚਿੱਟੇ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਣ ਲੱਗਾ—ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਰਾਹੂ ਦੇ ਮੁੱਢੋਂ ਛੁੱਟ ਕੇ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਥਕਾਵਟ ਦੂਰ, ਜ਼ੁਕਾਮ ਤੇ ਬੁਖ਼ਾਰ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਮਨ ਨੇ ਜਾਗ ਲਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਚਿੱਟੀ ਸੋਹਣੀ ਸੂਰਤ ਨਾਲ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਚਾਨਣ ਨਾਲ ਰਾਤ ਵਾਂਗ ਚਮਕਣ ਲੱਗੀ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਕਾਂਡ ਦੇ ਤੀਸਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਕਥਾ। ਉਥੇ, ਹਨੂਮਾਨ, ਜੋ ਬੜੀ ਹਿੰਮਤ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਹਰ ਗੱਲ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ ਰਿਹਾ ਸੀ—ਚਾਹੇ ਉਹ ਤ੍ਰਿਜਟਾ ਦੇ ਧਮਕੀਆਂ ਹੋਣ, ਸੀਤਾ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਰਾਖਸ਼ਸਣੀਆਂ ਦੀਆਂ। ਉਸ ਨੇ, ਉਸ ਔਰਤ ਨੂੰ, ਜੋ ਨੰਦਨ ਵਾਂਗ ਸੋਹਣੀ ਤੇ ਚਮਕਦੀ ਸੀ, ਵੇਖ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤੇ। "ਜਿਸਨੂੰ ਲੱਖਾਂ ਵਾਨਰ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸਿਆਂ ਲੱਭ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹ ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਲੱਭ ਲਈ ਗਈ ਹੈ। ਮੈਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਸੂਸੀ ਕਰਕੇ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਲੁਕ ਕੇ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖ ਲਿਆ। ਮੈਂ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਵਿੱਚ ਫਰਕ, ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਰਾਵਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਿਆ।" "ਹੁਣ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਉਸ ਅਣਮਾਪੇ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਝਲਕ ਨੂੰ ਤਰਸ ਰਹੀ ਹੈ, ਧੀਰਜ ਦਿਵਾਂ?" "ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ, ਜਿਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਪੂਰਨ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਦੇ ਦੁੱਖੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ, ਤੇ ਹੁਣ ਦੁੱਖ ਦੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲੱਭ ਸਕਦੀ, ਸੰਤੋਖ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।" "ਜੇ ਮੈਂ ਇਸ ਨੇਕ ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪਰੀਸ਼ਾਨ ਹੈ, ਧੀਰਜ ਨਾ ਦੇ ਕੇ ਇਥੋਂ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਇੱਥੋਂ ਜਾਣਾ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਹੋਵੇਗਾ।" "ਜੇ ਮੈਂ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਤੇ ਇਹ ਮਹਾਨ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਜਾਨਕੀ, ਕੋਈ ਰੱਖਿਆ ਨਾ ਵੇਖੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਛੱਡ ਦੇਵੇਗੀ।" "ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਬਲਵਾਨ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਰਗੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲਾ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਸੰਤੋਖ ਦੇਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਤਰਸਦਾ ਹੈ।" "ਇਹ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਰਾਖਸ਼ਸਣੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਤੌਰ ਤੇ ਆਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸਹਿਣਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਸ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਕੀ ਕਰਾਂ?" "ਜੇ ਮੈਂ ਇਸ ਰਾਤ ਦੇ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਧੀਰਜ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਛੱਡ ਦੇਵੇਗੀ।" "ਜੇ ਰਾਮ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛੇ, 'ਸੀਤਾ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਆਖਿਆ?'—ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਸ ਸੋਹਣੀ ਮਹਿਲਾ ਨਾਲ ਗੱਲ ਨਾ ਕਰਕੇ ਕੀ ਜਵਾਬ ਦਿਆਂ?