ਦਿਲੀਪ, ਜਿਸ ਦੀ ਜੋਤਿ ਬੜੀ ਤੇਜ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਅਨੇਕ ਯਜਨ ਕੀਤੇ। ਤਿੰਨ ਲੱਖ ਵਰ੍ਹੇ ਤੱਕ ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਾਜੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦਾ ਸੁਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਵੀ, ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਉਪਾਏ ਨਾ ਮਿਲਿਆ। ਹੇ ਪੁਰਸ਼ੋ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਆਖ਼ਿਰਕਾਰ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਰੋਗ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਸਮੇਂ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਆਪਣੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਨੇਕੀਆਂ ਦੇ ਬਲ ਤੇ, ਰਾਜਾ ਇੰਦਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਆ। ਰਾਜ ਦੀ ਬਾਗਡੋਰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਭਗੀਰਥ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਕੇ, ਦਿਲੀਪ ਨੇ ਲੋਕ ਪਰਲੋਕ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਭਗੀਰਥ, ਜੋ ਧਰਮਾਤਮਾ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਵੰਸ਼ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਸੰਤਾਨ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਰਾਜ ਦੇ ਕਾਰਜ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਕੇ, ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲਿਆਂਦੇ ਲਈ ਉਹ ਗੋਕਰਨ ਵਿੱਚ ਲੰਬੀਆਂ ਤਪੱਸਿਆਵਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਭਗੀਰਥ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਭਿਆਨਕ ਤਪ ਕਰੀ। ਉਹ ਹੱਥ ਉੱਚੇ ਕਰਕੇ, ਪੰਜ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦਾ, ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਹੀ ਭੋਜਨ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਜਦੋ ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਪੂਰੀ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਦੇ ਕਰਤਾ, ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਉਸ ਤੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਭਗੀਰਥ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ। ਤੂੰ ਜੋ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਵਰ ਮੰਗ।" ਭਗੀਰਥ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਚਮਕਦਾਰ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਸਗਰੇ ਵੰਸ਼ਜ, ਸਾਗਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਗੰਗਾ ਦਾ ਪਾਣੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਸਥੀਆਂ ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਿੱਜਣ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਉੱਚਾ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇਹ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਮੰਗਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਾਡਾ ਕੁਲ ਨਾਸ ਨਾ ਹੋਵੇ।" ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਬਚਨ ਕਹੇ, "ਹੇ ਭਗੀਰਥ, ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਬਹੁਤ ਉੱਚੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਤਿਵੇਂ ਹੋਵੇ। ਪਰ ਇਹ ਗੰਗਾ, ਜੋ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀ ਵੱਡੀ ਧੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਤੇ ਝਲਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਮਹਾਦੇਵ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਆਗਮਨ ਨੂੰ ਸਹਾਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਧਰਤੀ ਉਸ ਦੀ ਧਾਰ ਨੂੰ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ। ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਸਿਰਫ਼ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਮਹਾਦੇਵ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਝਲ ਸਕਦੇ ਹਨ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ, ਤੇ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਮਰੁਤਾਂ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਚਲੇ ਗਏ, ਭਗੀਰਥ ਨੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਅੰਗੂਠਾ ਰਖ ਕੇ ਇਕ ਸਾਲ ਤੱਕ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ। ਜਦ ਸਾਲ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਉਮਾਪਤੀ, ਪਸ਼ੁਪਤੀ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਭਗੀਰਥ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਾਂਗਾ। ਮੈਂ ਹਿਮਾਲਿਆ-ਪੁਤਰੀ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਤੇ ਸਹਾਰ ਲਵਾਂਗਾ।" ਫਿਰ ਹਿਮਵਤ ਦੀ ਵੱਡੀ ਧੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਸਤਿਕਾਰਦੇ ਹਨ, ਬੇਹੱਦ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਿਆ। ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਗੰਗਾ ਉਤਰੀ ਅਤੇ ਸਿੱਧਾ ਮਹਾਦੇਵ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਆ ਗਈ। ਉਹ ਗੰਗਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣਾ ਔਖਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਰਾਹ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗੀ। ਆਪਣੇ ਅਹੰਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਜਲਧਾਰਾ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਭਲੇ ਭਲੇ ਮਹਾਦੇਵ ਕ੍ਰੋਧੀ ਹੋ ਗਏ। ਤਿੰਨ ਅੱਖ ਵਾਲੇ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜਟਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰੋਕ ਲਿਆ। ਗੰਗਾ, ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗੀ, ਪਰ ਜਟਾਵਾਂ ਦੇ ਗੁੰਝਲ ਵਿੱਚ ਫਸ ਗਈ। ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਉਹ ਉਥੇ ਹੀ ਭਟਕਦੀ ਰਹੀ, ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਾ ਮਿਲਿਆ। ਫਿਰ, ਜਦ ਭਗੀਰਥ ਨੇ ਵੱਡੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ, ਮਹਾਦੇਵ ਜੀ ਉਸ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ। ਫਿਰ ਹਰਾ ਨੇ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਬਿੰਦੁਸਰਸ ਝੀਲ ਵੱਲ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਜਦ ਉਹ ਛੁਟ ਗਈ, ਤਾਂ ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਸੱਤ ਧਾਰਾਵਾਂ ਨਿਕਲੀਆਂ। ਹਲਾਦਿਨੀ, ਪਾਵਨੀ ਅਤੇ ਨਲਿਨੀ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਧਾਰਾਵਾਂ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਵਗੀਆਂ। ਸੁਚਕਸ਼ੁ, ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਸਿੰਧੂ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵਗੀਆਂ। ਸੱਤਵੀਂ ਧਾਰਾ ਭਗੀਰਥ ਦੇ ਰਥ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਚਲੀ। ਭਗੀਰਥ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲ ਪਿਆ। ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ, ਮਹਾਦੇਵ ਦੇ ਸਿਰ ਤੋਂ, ਗੰਗਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਤਰੀ। ਜਿੱਥੇ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਪਾਣੀ ਵਗਿਆ, ਉਥੇ ਭਿਆਨਕ ਗੂੰਜ ਹੋਈ, ਮੱਛੀਆਂ, ਕਛੂਏ, ਅਤੇ ਡੋਲਫਿਨਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਚਲ ਪਏ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਈ, ਧਰਤੀ ਚਮਕ ਉਠੀ। ਦੇਵਤਾ, ਗੰਧਰਵ, ਯਕਸ਼, ਅਤੇ ਸਿੱਧ—all ਦੇਵ-ਸਮੂਹ—ਇਸ ਅਸਾਧਾਰਣ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਆਏ। ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਅਨਕ ਨਗਰਾਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਉਡਦੀਆਂ ਵਿਮਾਨਾਂ ਵਿਚ ਬੈਠੇ ਦੇਵਗਣ ਗੰਗਾ ਦੀ ਉਤਰਾਈ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਦੇ ਸਨ। ਦੇਵਤਾ ਨਾਵਾਂ 'ਚ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਆਏ, ਇਹ ਅਨੋਖੀ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਘਟਨਾ ਦੇਖਣ ਲਈ। ਆਕਾਸ਼, ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਸੋ ਸੂਰਜਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਡੋਲਫਿਨ, ਸੱਪ ਅਤੇ ਚਲਾਕ ਮੱਛੀਆਂ ਵੀ ਦਿਸ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਉਣ ਦੀ ਮਹਾਨ ਘਟਨਾ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਗਰਾ ਕੁਲ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਰਾਹ ਖੁਲਿਆ।