ਇੱਕ ਵਾਰ, ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ ਸੀ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸਿਮਟ ਕੇ, ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਇਸ ਸ਼ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਰਹਿਣ ਦੇਓ; ਇੱਥੇ ਕਿਸੇ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਹੀ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਇਹ ਸਰਸਵਤੀ ਤੁਹਾਡੇ ਅੰਦਰ ਉਭਰੀ ਹੈ।" ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰਿਸ਼ੀ, ਰਾਮ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਹਾਣੀ ਲਿਖੋ, ਉਹ ਧਰਮੀ ਅਤੇ ਸਮਝਦਾਰ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਲਈ।" ਉਹ ਰਾਮ ਦੀ ਉਸ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਨਾਰਦ ਤੋਂ ਸੁਣੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਗੁਪਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। "ਰਾਮ, ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ, ਸਾਰੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਅਤੇ ਵੈਦੇਹੀ ਨਾਲ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇਗਾ; ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।" ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਰਾਮ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਹਾਣੀ ਲਿਖੋ, ਜੋ ਛੰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਬੰਦੀ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਸੁਹਾਵਣੀ ਹੋਵੇ, ਜਦ ਤੱਕ ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।" ਜਦ ਤੱਕ ਤੁਸੀਂ ਰਾਮ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਰਹੋਗੇ, ਤਦ ਤੱਕ ਰਾਮਾਯਣ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਚੱਲਦੀ ਰਹੇਗੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਅਸਮਾਨ 'ਚ ਵਿਅਾਪਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਹੈਰਾਨੀ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ। ਫਿਰ, ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਸ਼ਲੋਕ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਇਆ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ। ਜਿਸ ਸ਼ਲੋਕ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਚਾਰ ਪਦਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ, ਉਸ ਨੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਾਲਮੀਕੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਨਿਰਣਯ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਕਿ 'ਮੈਂ ਸਾਰੀ ਰਾਮਾਯਣ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਛੰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਾਂਗਾ।' ਉਹ ਉੱਚੇ ਥੀਮਾਂ, ਅਰਥਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ, ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਸੁਹਾਵਣੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਰਾਮ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਉਭਾਰਦਾ ਹੈ; ਸੈਂਕੜੇ ਛੰਦਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਮਾਪ ਨਾਲ, ਉਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਇੱਕ ਕਵਿਤਾ ਬਣਾਈ ਜੋ ਮਹਿਮਾ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਜੋੜਾਂ ਅਤੇ ਸੰਯੋਜਨਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਬੰਧਿਤ ਕਰਕੇ, ਮਿੱਠੀਆਂ ਅਤੇ ਚੰਗੀਆਂ ਵਾਕਾਂ ਵਿੱਚ ਰਘੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣੋ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਸ-ਸਿਰ ਵਾਲੇ ਦੇ ਮਾਰਨ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਮਹਾਨ ਬਾਲ ਕਾਂਡ ਵਿੱਚ, ਤੀਜੇ ਸਰਗ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣੀ ਜਾਵੇ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਿਆ, ਉਹ ਫਿਰ ਤੋਂ ਸਾਫ਼-ਸਾਫ਼ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਸਮਝਦਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਕੀ ਹੋਇਆ। ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਦਰਭਾ ਘਾਸ 'ਤੇ ਦੋਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ਖੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਅਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੇ, ਬੋਲਦੇ, ਚਲਦੇ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਕਰਤੱਬਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਖਦੇ ਹਨ, ਧਰਮ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ। ਉਹ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਰਾਮ ਨਾਲ ਹੋਇਆ, ਸੱਚਾਈ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਭਟਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਸ ਦਾ ਵੀ ਉਹ ਅਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ ਉਹ ਸਾਰੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇਖਦੇ ਹਨ ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਫਲ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ। ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਮਨ ਵਾਲਾ ਰਿਸ਼ੀ ਪੂਰੀ ਰਾਮ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਲਿਖਣ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਇੱਥੇ ਸਾਰੇ ਸੁੰਦਰਤਾ, ਧਨ, ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਸੁਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੋਹਕ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਦ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਲਿਖਦਾ ਹੈ। ਰਾਮ ਦਾ ਜਨਮ, ਉਸ ਦੀ ਮਹਾਨ ਬਹਾਦਰੀ, ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਪਿਆਰਤਾ, ਉਸ ਦੀ ਧੀਰਜ, ਨਰਮੀ, ਅਤੇ ਸੱਚਾਈ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਮਦਦ, ਜਨਕੀ ਦੀ ਵਿਆਹ, ਅਤੇ ਤੀਰ ਦੇ ਤੋੜਨ ਦੀ ਘਟਨਾ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਹਨ ਜੋ ਰਾਮ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਰਾਮ ਅਤੇ ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦਾ ਵਿਵਾਦ, ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਗੁਣ, ਰਾਮ ਦੀ ਅਭਿਸ਼ੇਕ, ਅਤੇ ਕੈਕਈ ਦੀ ਬੁਰਾਈ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਚਰਚਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਹਨ। ਰਾਮ ਦੀ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ, ਉਸ ਦੀ ਨਿਕਾਸ, ਰਾਜਾ ਦਾ ਦੁਖ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਅਗਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਾ—ਇਹ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਦੁੱਖ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਦ, ਨਿਸ਼ਾਦ ਦੇ ਮੁਖੀ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ, ਅਤੇ ਰਥੀ ਦੇ ਮੁੜ ਜਾਣ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਗੰਗਾ ਦਾ ਪਾਰ ਕਰਨਾ, ਭਰਦਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਮਿਲਣਾ, ਭਰਦਵਾਜ਼ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਆਗਿਆ, ਅਤੇ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ—ਇਹ ਸਭ ਘਟਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਨਿਵਾਸ ਬਣਾਉਣਾ, ਭਰਤ ਦਾ ਆਉਣਾ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣਾ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਕਰਨਾ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਹਨ। ਸੈਂਡਲਾਂ ਦੀ ਅਭਿਸ਼ੇਕ, ਨੰਦਿਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ, ਡੰਡਕ ਜੰਗਲ ਦੀ ਯਾਤਰਾ, ਅਤੇ ਵਿਰਾਧ ਦੀ ਮੌਤ—ਇਹ ਸਭ ਘਟਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਸ਼ਰਭੰਗ ਨਾਲ ਮਿਲਣਾ, ਸੁਤਿਕਸ਼ਣ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ, ਅਨਸੂਯਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ, ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਤੇਲ ਦੀ ਦੇਣ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਹਨ। ਅਗਸਤਿਆ ਨਾਲ ਮਿਲਣਾ, ਤੀਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ, ਸ਼ੂਰਪਨਖਾ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਬਦਲਣਾ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਹਨ। ਖਰ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸਿਰਾਸ ਦੀ ਮੌਤ, ਰਾਵਣ ਦਾ ਉੱਥਾਣ, ਮਰੀਚਾ ਦੀ ਮੌਤ, ਅਤੇ ਵੈਦੇਹੀ ਦੀ ਚੋਰੀ—ਇਹ ਸਭ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਰਘੂ ਦੇ ਦੁਖ, ਗਰੁੜ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਮੌਤ, ਕਬੰਧ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ, ਅਤੇ ਪੰਪਾ ਝੀਲ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਹਨ। ਸ਼ਬਰੀ ਨਾਲ ਮਿਲਣਾ, ਫਲ ਅਤੇ ਜੜੀਆਂ ਖਾਣਾ, ਪੰਪਾ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਾਦ, ਅਤੇ ਹਨੁਮਾਨ ਨਾਲ ਮਿਲਣਾ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਹਨ। ਰਿਸ਼ਯਮੁਕ ਦੀ ਯਾਤਰਾ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨਾਲ ਮਿਲਣਾ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਦੋਸਤੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ, ਅਤੇ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦਾ ਵਿਵਾਦ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਹਨ। ਵਾਲੀ ਦੀ ਹਾਰ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੀ ਪੁਨਰਸਥਾਪਨਾ, ਤਾਰਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾਦ, ਸਹਿਮਤੀ, ਅਤੇ ਮੋਸਮ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਹਨ। ਸ਼ੇਰ ਵਰਗੇ ਰਘੂ ਦੀ ਕ੍ਰੋਧ, ਫੌਜਾਂ ਦਾ ਇਕੱਠਾ ਹੋਣਾ, ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਭੇਜਣਾ, ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕਰਨਾ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਹਨ। ਅੰਗੂਠੀ ਦੇਣਾ, ਭਾਲੂ ਦੀ ਗੁਫਾ ਦੇਖਣਾ, ਮੌਤ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਬਣਾਉਣਾ, ਅਤੇ ਸੰਪਾਤੀ ਨਾਲ ਮਿਲਣਾ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਹਨ। ਇਹ ਕਹਾਣੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਾਲਮੀਕੀ ਨੇ ਲਿਖਿਆ, ਸਦਾ ਲਈ ਯਾਦ ਰੱਖੀ ਜਾਵੇਗੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਰਾਮ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਸਦੀ ਰਹੇਗੀ।