ਸੀਤਾ, ਰਾਵਣ ਦੀ ਕੈਦ ਵਿੱਚ, ਗਹਿਰੀ ਉਦਾਸੀ ਅਤੇ ਵਿਰਹ ਵਿੱਚ ਬੈਠੀ ਸੀ। ਉਹ ਸੋਚਦੀ ਹੈ ਕਿ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਯੋਧਾ ਰਾਮ, ਮੇਰੇ ਦੁਖ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ ਹੋਣਗੇ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਧਨਿਆ ਹਨ ਦੇਵਤਾ, ਗੰਧਰਵ, ਸਿੱਧ, ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਰਾਮ, ਕੰਵਲ-ਆਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਮਹਾਨ ਯੋਧਾ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।" ਫਿਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸ਼ੱਕ ਕਰਦੀ ਹੈ, "ਸ਼ਾਇਦ, ਰਾਮ ਦੇ ਲਈ, ਜੋ ਬੁਧੀਮਾਨ ਅਤੇ ਧਰਮਕ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਮੇਰਾ ਪਤਨੀ ਹੋਣਾ ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ।" ਉਹ ਗਹਿਰੀ ਸੋਚ 'ਚ ਪੈਂਦੀ ਹੈ: "ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਨਾ ਵੇਖਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਦੋਸਤੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ। ਅਕ੍ਰਿਤਘਣ ਦੋਸਤੀ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਰਾਮ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ। ਕੀ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਕਮੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਮੇਰੀ ਕਿਸਮਤ ਹੀ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਮੈਂ, ਸੀਤਾ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੀ ਯੋਗ ਹੋਂਦੀ, ਮਹਾਨ ਰਾਮ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਗਈ ਹਾਂ?" ਉਹ ਸੋਚਦੀ ਹੈ, "ਮੈਨੂੰ ਜੀਣ ਨਾਲੋਂ ਮਰਨਾ ਚੰਗਾ ਹੈ, ਜਦ ਮੈਂ ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਨਿਸ਼ਕਲੰਕ ਆਚਰਨ ਵਾਲੇ, ਯੋਧਾ ਅਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੂਆਂ ਦੇ ਨਾਸਕ ਰਾਮ ਤੋਂ ਵਾਂਙੀ ਹੋ ਗਈ ਹਾਂ।" ਫਿਰ, ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਚਿੰਤਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ: "ਸ਼ਾਇਦ, ਉਹ ਦੋ ਭਾਈ, ਆਪਣਾ ਹਥਿਆਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਫਲ-ਮੂਲ ਖਾ ਕੇ, ਘੁੰਮ ਰਹੇ ਹੋਣਗੇ। ਜਾਂ, ਸ਼ਾਇਦ, ਰਾਵਣ, ਜੋ ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਨੇ ਚਲਾਕੀ ਨਾਲ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ।" ਉਹ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਇਸ ਸਮੇਂ, ਮੈਂ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ; ਪਰ, ਮੈਨੂੰ ਜੋ ਮੌਤ ਨਸੀਬ ਹੋਈ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਇਸ ਭਾਰੀ ਦੁਖ ਤੋਂ ਮੈਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ।" ਸੀਤਾ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ, ਸੱਚ ਦੇ ਆਦਰਯੋਗ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਪਿਆਰਾ ਜਾਂ ਅਪਿਆਰਾ ਨਹੀਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧਨਿਆ ਮੰਨਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਜੋ ਪਿਆਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਦੁਖ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਅਪਿਆਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਹੋਰ ਵਧੀਕ ਦੁਖ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੁਖ ਜਾਂ ਸੁਖ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹਾਂ।" ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ, ਸੀਤਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ; ਹੁਣ ਮੈਂ, ਪਾਪੀ ਰਾਵਣ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਤਿਆਗ ਦੇਵਾਂਗੀ।" ਇਸ ਵਿਰਹ ਅਤੇ ਦੁਖੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ, ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਕਾਂਡ ਦੀ ਸਤਾਈਂ ਚੌਪਾਈ ਦੀ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਸੀਤਾ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਖਸ਼ਸੀਆਂ, ਜੋ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਕੁਝ ਤੁਰੰਤ ਰਾਵਣ ਕੋਲ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰਨ ਗਈਆਂ। ਫਿਰ, ਓਹ ਰਾਖਸ਼ਸੀਆਂ, ਡਰਾਉਣੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਵਾਲੀਆਂ, ਸੀਤਾ ਕੋਲ ਆ ਕੇ, ਮੁੜ ਕਠੋਰ ਅਤੇ ਬੁਰੇ ਇਰਾਦਿਆਂ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦ ਕਹਿੰਦੀ ਹਨ: "ਅੱਜ, ਅਯੋਗ ਸੀਤਾ, ਤੁਸੀਂ ਬੁਰਾਈ 'ਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋ, ਅਸੀਂ ਤੇਰੀ ਮੰਨ-ਮਰਜ਼ੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਤੇਰਾ ਮਾਸ ਖਾ ਲਾਂਗੀਆਂ।" ਜਦ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਠੋਰ ਅਤੇ ਬੇਰਹਿਮ ਔਰਤਾਂ ਵਲੋਂ ਧਮਕੀ ਮਿਲੀ, ਤਾਂ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਰਾਖਸ਼ਸੀ ਤ੍ਰਿਜਟਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਜਾਗ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਬੋਲ ਪਈ: "ਆਪਣਾ ਮਾਸ ਖਾਓ, ਤੁਸੀਂ ਕਠੋਰ ਹੋ; ਤੁਸੀਂ ਜਨਕ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਧੀ ਅਤੇ ਦਸ਼ਰਥ ਦੀ ਵੁਹੂ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਖਾ ਸਕਦੇ।" ਤ੍ਰਿਜਟਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਅੱਜ ਮੈਂ ਇੱਕ ਡਰਾਉਣਾ, ਰੋਮਾਂ-ਕੰਪਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸੁਪਨਾ ਵੇਖਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਦੀ ਭਲਾਈ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਖਸ਼ਸੀਆਂ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈਆਂ, ਪਰ ਹੁਣ ਡਰੀਆਂ, ਤ੍ਰਿਜਟਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦੀਆਂ ਹਨ: "ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਤੁਸੀਂ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਸੁਪਨਾ ਕੱਲ੍ਹ ਰਾਤ ਵੇਖਿਆ ਸੀ?" ਤ੍ਰਿਜਟਾ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ: "ਮੈਂ ਇੱਕ ਦਿਵਿਆ ਹਾਥੀਦੰਦ ਦੀ ਪਲਕੀਨ ਵੇਖੀ, ਜੋ ਅਕਾਸ਼ 'ਚ ਉੱਡ ਰਹੀ ਸੀ।" "ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ, ਸਫੇਦ ਮਾਲਾ ਅਤੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਉਸ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋਏ, ਹਜ਼ਾਰ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋਤੀ ਹੋਈ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ।" "ਅੱਜ, ਮੈਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਸੀਤਾ ਨੂੰ, ਸਫੇਦ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਘਿਰੇ ਸਫੇਦ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਖੜੀ ਵੇਖਿਆ।" "ਸੀਤਾ, ਰਾਮ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਚਮਕ ਸੂਰਜ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਹੋਈ। ਫਿਰ, ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ, ਚਾਰ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲਾ ਮਹਾਨ ਹਾਥੀ ਬਣ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ, ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ, ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ।" "ਉਹ ਦੋਵੇਂ, ਆਪਣੀ ਹੀ ਚਮਕ ਨਾਲ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ।" "ਸਫੇਦ ਮਾਲਾ ਅਤੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ, ਉਹ ਜਨਕੀ ਕੋਲ ਆਏ; ਫਿਰ, ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ 'ਤੇ, ਹਾਥੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ—" "ਜਨਕੀ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਬਾਹ 'ਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ, ਉਸ ਦੀ ਗੋਦ ਤੋਂ ਉਠੀ; ਕੰਵਲ-ਆਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਚੰਦ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਹੱਥ ਨਾਲ ਪੂੰਝਦੀ।" "ਫਿਰ, ਉਹ ਦੋ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ-ਆਖਾਂ ਵਾਲੀ ਸੀਤਾ, ਮਹਾਨ ਹਾਥੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਲੰਕਾ ਤੋਂ ਉਪਰ ਖੜੇ ਹੋਏ।" "ਕਕੁਤਸਥ ਰਾਮ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸੀਤਾ ਨਾਲ, ਅੱਠ ਫਿੱਕੇ ਬਲਦਾਂ ਦੀ ਰਥ 'ਤੇ ਆਏ।" "ਸਫੇਦ ਮਾਲਾ ਅਤੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਆਏ; ਫਿਰ, ਹੋਰ ਥਾਂ, ਮੈਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਯੋਧਾ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।" "ਵੱਡੇ ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਦਿਵਿਆ ਪੁਸ਼ਪਕ ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹੇ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ।" "ਉੱਤਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਨਜ਼ਰ ਕਰਦੇ, ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਤੁਰ ਪਏ।" "ਮੇਰੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ, ਰਾਮ, ਜਿਸ ਦੀ ਵੀਰਤਾ ਵਿਸ਼ਣੂ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ।" "ਰਾਮ, ਮਹਾਨ ਚਮਕ ਵਾਲਾ, ਦੇਵਤਾ ਜਾਂ ਦਾਨਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਿੱਤਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।" "ਰਾਖਸ਼ਸ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਪੀ ਲੋਕ ਸਵਰਗ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦੇ।" "ਮੈਂ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖਿਆ, ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਮੁੰਢਿਆ ਹੋਇਆ, ਤੇਲ ਲਗਾਇਆ ਹੋਇਆ; ਲਾਲ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ, ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ, ਕਰੜੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਹਿਨੇ, ਤੇ ਪੀ ਰਿਹਾ ਸੀ।" "ਅੱਜ, ਰਾਵਣ ਪੁਸ਼ਪਕ ਰਥ ਤੋਂ ਜਮੀਨ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਗਿਆ।" "ਇੱਕ ਔਰਤ ਨੇ, ਮੁੰਢੇ ਸਿਰ, ਕਾਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ, ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਘਸੀਟਿਆ; ਫਿਰ, ਉਹ ਗਧਿਆਂ ਦੀ ਰਥ 'ਤੇ, ਲਾਲ ਮਾਲਾ ਅਤੇ ਲਾਲ ਇਤਰ ਲਗਾ ਕੇ, ਪੀ ਰਿਹਾ ਸੀ।" "ਉਹ ਤੇਲ ਪੀ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਹੱਸਦਾ, ਨੱਚਦਾ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਭਟਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਵਿਗੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ; ਤੇ, ਗਧੇ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਜਲਦੀ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ।" "ਮੈਂ ਮੁੜ ਵੇਖਿਆ, ਰਾਵਣ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਗਧੇ ਤੋਂ ਡਰ ਕੇ, ਸਿਰ ਮਿੱਟੀ 'ਚ ਡਿੱਗ ਗਿਆ, ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਭਟਕਿਆ।" "ਫਿਰ, ਉਹ ਗੰਦੇ, ਅਸਹਿਣ, ਡਰਾਉਣੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਨਰਕ ਵਾਂਗ, ਗੰਦਗੀ ਅਤੇ ਕੀਚੜ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਸੀ, ਰਾਵਣ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਡੁੱਬ ਗਿਆ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੀਤਾ ਦੀ ਵਿਰਹ ਭਰੀ ਅਰਦਾਸ, ਰਾਖਸ਼ਸੀਆਂ ਦੀ ਧਮਕੀ, ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਜਟਾ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ, ਰਾਮ-ਸੀਤਾ-ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਨਾਸ ਦੀ ਵੈਦਿਕ ਸੰਕੇਤ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ।