ਸੀਤਾ, ਰਾਵਣ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਹੇਠ ਅਸ਼ੋਕ ਵਟਿਕਾ ਵਿੱਚ ਬੈਠੀ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਕੇ ਸੋਚ ਰਹੀ ਸੀ: “ਜੇਕਰ ਰਾਮ, ਭਰਤ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ, ਇਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਕਿ ਮੈਂ ਜੀਉਂਦੀ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਜਾਣ ਵੀ ਲੈਣ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਫਿਰਣਗੇ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਮੇਰੇ ਵियोग ਵਿੱਚ ਉਹ ਮਹਾਂਵੀਰ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ, ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ ਦੇਵ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕੇ ਹੋਣਗੇ। ਧੰਨ ਹਨ ਉਹ ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ, ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਵੀਰ ਰਾਮ ਨੂੰ, ਜੋ ਕਮਲ-ਨੇਤਰ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਸ਼ਾਇਦ, ਉਸ ਜ਼ਹੀਨ ਅਤੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਲਈ, ਹੁਣ ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਹੋਣਾ ਕੋਈ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਨਾ ਵੇਖਣ ਤੇ ਮਿਤਰਤਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਅਕ੍ਰਤਘਣ ਤਬਾਹ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਰਾਮ ਕਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਨਹੀਂ। ਕੀ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ ਜਾਂ ਮੇਰੀ ਕਿਸਮਤ ਹੀ ਡਿੱਗ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਮੈਂ, ਜੋ ਚੋਟੀ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਵਾਲੀ ਸੀਤਾ ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਰਾਮ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਗਈ ਹਾਂ? ਮੈਂ ਸੋਚਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਰਾਮ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿੱਚ ਜੀਉਣਾ, ਮਰਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਦੁੱਖਦਾਇਕ ਹੈ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਨਿਸ਼ਕਲੰਕ ਚਲਣ ਵਾਲੇ, ਸ਼ਤ੍ਰੂ-ਸੰਹਾਰਕ ਰਾਮ ਤੋਂ ਵਾਂਝੀ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਜੀਉਣ ਦੀ ਥਾਂ ਮਰ ਜਾਣਾ ਚੰਗਾ ਹੈ। ਜਾਂ ਫਿਰ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ, ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰ ਰੱਖ ਕੇ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜੜਾਂ ਤੇ ਫਲ ਖਾਂਦੇ ਹੋਏ, ਭਟਕ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਜਾਂ ਇਹ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਵੀਰ ਭਰਾ, ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਦੁਸ਼ਟ ਰਾਵਣ ਦੇ ਧੋਖੇ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹੋਣ। ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਘੜੀ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੀ ਹਾਂ, ਪਰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਜੋ ਮੌਤ ਨਿਧਾਰਤ ਹੋਈ, ਉਹ ਆ ਕੇ ਮੇਰੇ ਇਸ ਭਾਰੀ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਰਾਹਤ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ। ਸੱਚਮੁੱਚ, ਧੰਨ ਹਨ ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਸਚਾਈ ਲਈ ਆਦਰਿਤ ਰਿਸ਼ੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਿਤ ਲਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਨਾ ਕੋਈ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਨਾ ਕੋਈ ਨਾਪਸੰਦ। ਪਿਆਰ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਤੋਂ ਦੁੱਖ ਉਪਜਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਨਾਪਸੰਦ ਚੀਜ਼ ਤੋਂ ਹੋਰ ਵੱਧ ਦੁੱਖ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹਾਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਰਾਮ ਵਲੋਂ ਛੱਡੀ ਹੋਈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਮੈਂ, ਜੋ ਹੁਣ ਪਾਪੀ ਰਾਵਣ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਹਾਂ, ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਛੱਡ ਦੇਵਾਂਗੀ। ਇਸ ਵਿਰਲੇ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਸੀਤਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੋਚਾਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਔਰਤਾਂ, ਜੋ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਕੁਝ ਤੁਰੰਤ ਜਾ ਕੇ ਦੁਸ਼ਟ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਇਹ ਸਾਰੀ ਖ਼ਬਰ ਦੇ ਆਈਆਂ। ਫਿਰ, ਉਹ ਡਰਾਉਣੇ ਰੂਪ ਵਾਲੀਆਂ ਰਾਕਸ਼ਸੀਆਂ, ਸੀਤਾ ਕੋਲ ਆ ਕੇ, ਦੁਬਾਰਾ ਉਸਨੂੰ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਕਸਦ ਸਿਰਫ਼ ਬੁਰਾ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਉਹ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀਆਂ, “ਅੱਜ, ਹੇ ਅਯੋਗ ਸੀਤਾ, ਜੋ ਮੰਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਰਾਕਸ਼ਸੀਆਂ ਤੇਰਾ ਮਾਸ ਆਪਣੇ ਮਨ ਮਰਜ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ ਖਾ ਲਵਾਂਗੀਆਂ।” ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਠੋਰ ਔਰਤਾਂ ਵਲੋਂ ਧਮਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਮਰ ਦਰਾਜ਼ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਤ੍ਰਿਜਟਾ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਜਾਗ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ: “ਆਪਣਾ ਮਾਸ ਆਪ ਹੀ ਖਾਓ, ਹੇ ਕਠੋਰ ਦਿਲੀਆਂ; ਤੁਸੀਂ ਸੀਤਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਜਨਕ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਧੀ ਤੇ ਦਸ਼ਰਥ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ-ਵਧੂ ਹੈ, ਖਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀਆਂ। ਅੱਜ ਮੈਂ ਇੱਕ ਡਰਾਉਣਾ ਤੇ ਰੋਂਗਟੇ ਖੜੇ ਕਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸੁਪਨਾ ਵੇਖਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਰਾਕਸ਼ਸਿਆਂ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਤੇ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਦੀ ਭਲਾਈ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦੇਂਦਾ ਹੈ।” ਤ੍ਰਿਜਟਾ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਕਸ਼ਸੀ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈਆਂ, ਪਰ ਹੁਣ ਡਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਤ੍ਰਿਜਟਾ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੀਆਂ, “ਸਾਨੂੰ ਦੱਸ ਕਿ ਤੂੰ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਸੁਪਨਾ ਕੱਲ੍ਹ ਰਾਤ ਵੇਖਿਆ ਸੀ?” ਤਦ ਤ੍ਰਿਜਟਾ ਨੇ ਸਮੇਂ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ: “ਮੈਂ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਇੱਕ ਸੋਹਣਾ, ਹਾਥੀਦਾਂਤ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਦਿਵਿਆ ਪਲੰਕੀਨ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉੱਡ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ, ਜੋ ਚਿੱਟੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਹਾਰ ਤੇ ਚਿੱਟੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਸੀ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ, ਹਜ਼ਾਰ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋਤਿਆ ਹੋਇਆ ਉਸ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋਇਆ। ਮੈਂ ਅੱਜ ਆਪਣੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਚਿੱਟੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਇੱਕ ਚਿੱਟੀ ਪਹਾੜੀ ਉੱਤੇ ਖੜੀ ਦੇਖਿਆ। ਸੀਤਾ, ਰਾਮ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਚਮਕ ਸੂਰਜ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਹੋਵੇ; ਫਿਰ ਮੈਂ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਨੂੰ ਚਾਰ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲੇ ਮਹਾਨ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਹਾਥੀ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ, ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ; ਦੋਵੇਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ। ਚਿੱਟੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਹਾਰ ਤੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ, ਉਹ ਜਨਕੀ ਕੋਲ ਆਏ; ਫਿਰ, ਉਸ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ, ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਹਾਥੀ ਅੱਗੇ— ਜਨਕੀ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਬਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਉਸਦੇ ਮੋਢੇ ਤੇ ਟਿਕ ਗਈ। ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਗੋਦ ਤੋਂ ਛਲਾਂਗ ਲਾ ਕੇ, ਉਹ ਕਮਲ-ਨੇਤਰ ਵਾਲੀ ਸੀਤਾ— ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਪੋਂਝਣ ਲੱਗੀ। ਫਿਰ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਹਾਥੀ, ਵਿਸਾਲ-ਨੇਤਰ ਵਾਲੀ ਸੀਤਾ ਸਮੇਤ, ਲੰਕਾ ਦੇ ਉੱਤੇ ਆ ਖੜਾ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਕਕੁਤਸਥ (ਰਾਮ) ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸੀਤਾ ਸਮੇਤ, ਅੱਠ ਪੀਲੇ ਬਲਦਾਂ ਵਾਲੀ ਰਥੀ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਆਏ। ਚਿੱਟੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਹਾਰ ਤੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ, ਉਹ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ ਆਏ; ਫਿਰ ਹੋਰ ਜਗ੍ਹਾ ਮੈਂ ਰਾਮ ਨੂੰ, ਜੋ ਸੱਚੇ ਬਲ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇ ਸੀਤਾ ਸਮੇਤ, ਦਿਵਿਆ ਪੁਸ਼ਪਕ ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉੱਤਰੀ ਦਿਸਾ ਵਲ ਤੱਕਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਪੁਰਸ਼ ਚਲੇ ਗਏ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜਿਸਦੀ ਵਿਰਤਾ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਵਰਗੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇ ਪਤਨੀ ਸੀਤਾ ਸਮੇਤ, ਮੈਂ ਉਹਨੂੰ ਵੇਖਿਆ; ਰਾਮ, ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲੇ, ਦੇਵ ਜਾਂ ਦਾਨਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਿੱਤੇ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੇ। ਨਾ ਹੀ ਰਾਕਸ਼ਸ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਪੀ ਲੋਕ ਸਵਰਗ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦੇ; ਮੈਂ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਰਾਵਣ, ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਮੁੰਡਾਇਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਤੇਲ ਲਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਲਾਲ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨੇ, ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ, ਮਦ ਪੀ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤੇ ਮਾਲਤੀ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਹਾਰ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਅੱਜ ਰਾਵਣ ਪੁਸ਼ਪਕ ਰਥ ਤੋਂ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਫਿਰ, ਇੱਕ ਔਰਤ ਵਲੋਂ ਘਸੀਟਿਆ ਗਿਆ, ਮੁੰਡਿਆ ਸਿਰ, ਕਾਲੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨੇ, ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਫਿਰ ਵੇਖਿਆ; ਇੱਕ ਰਥ, ਜੋ ਗਧਿਆਂ ਵਲੋਂ ਖਿੱਚਿਆ ਗਿਆ, ਤੇ ਲਾਲ ਫੁੱਲਾਂ ਤੇ ਲਾਲ ਉਂਜਣ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਤੇਲ ਪੀ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਹੱਸਦਾ, ਨੱਚਦਾ, ਉਸਦਾ ਮਨ ਭਟਕਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਵਿਗੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ; ਉਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਦੱਖਣ ਵੱਲ, ਗਧੇ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਰਾਵਣ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਨੂੰ ਮੁਹਾਂਕੇ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਡਿੱਗਿਆ ਹੋਇਆ, ਡਰਿਆ ਤੇ ਗਧੇ ਤੋਂ ਭਟਕਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤ੍ਰਿਜਟਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਭੈੜਾ ਸੁਪਨਾ ਦੱਸਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇ ਸੀਤਾ ਦੀ ਜਿੱਤ ਤੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੀ ਸਪਸ਼ਟ ਝਲਕ ਸੀ।